Jyl saiyn jeltoqsan aiy jaqyndaǵan saiyn elimizde adam túsinbeitin bereketsizdik paida bolyp, bilik abyrji bastaidy.
Joǵary oqý oryndarynyń stýdentteri úshin bul kez naǵyz qarbalas shaq — olar 10-jeltoqsanǵa deiin sessiialaryn tapsyryp, úilerine qaitýlary kerek. Óitkeni ar jaǵynda bilik úshin úreili kórinetin 16-shy jeltoqsan da alys emes.
Bilik Jeltoqsannan nege qorqady?
Múmkin, bul bir jaǵynan durys ta shyǵar — qoǵamymyzdyń qyzba, albyrt bóligi bolyp tabylatyn jastardy el arasyna iritki salatyn túrli búldirgish kúshter óz maqsattaryna jetý maqsatynda qolshoqpar retinde paidalanyp ketýi de ǵajap emes.
Osy oraida, belgili qoǵam qairatkeri, filosofiia ǵylymdarynyń doktory Amangeldi Aitaly oryndy pikir aitty.
Aǵamyzdyń aitýynsha, jeltoqsannan qorqýdyń qajeti joq. Óitkeni
1991 jylǵy 16-jeltoqsanda Qazaq eli táýelsizdiginiń jariialanýy — qazaq jastarynyń 1986 jylǵy 16-jeltoqsanda bastaǵan kúresiniń qisyndy jalǵasy, sol serpilistiń qisyndy aiaqtalýy.
Sondyqtan bul eki jeltoqsandy bir birine qarama qarsy qoiýǵa bolmaidy. Olar bir birimen sabaqtasyp jatqan tarihi oqiǵalardyń tizbegi.
Budan bólek, jeltoqsan bastalysymen ult janashyrlarynan da maza kete bastaidy. Oǵan sebep te joq emes, elimizdegi eń basty merekemiz — Táýelsizdik kúni ótpesten jatyp, Jańa jyl merekesine daiyndyq bastalyp ketedi. Mine, osy másele, iaǵni,
Táýelsizdik merekesiniń Jańa jyldyń kóleńkesinde qalyp qoiýy ult janashyrlarynyń kóńiline qaiaý keltirýde.
Osyndai kezde, múmkin, osydan birneshe jyl buryn úkimet 25-qazan kúni toilanatyn Respýblika kúnin memlekettik merekeler sanatynan beker shyǵaryp tastaǵan shyǵar degen oi da keletini de jasyryn emes.
Óitkeni, bul mereke óte bir beitarap kezde atap ótiletin edi. Ótken mereke — Konstitýtsiia kúni — 30-tamyzda toilansa, aldaǵy mereke — tek 1-jeltoqsandaǵy Tuńǵysh Prezident kúni bolatyn.
Biraq Amangeldi Aitaly aǵamyz bizdiń bul oiymyzdy joqqa shyǵardy.
Táýelsizdik merekesin Jańa jylǵa táýeldi etip qoiǵan kim?
Qoǵam qairatkeriniń aitýynsha, 25-qazan — ol Táýelsizdik kúni emes,ol egemendik kúni, iaǵni, Qazaqstan Respýblikasynyń óziniń memlekettik egemendigi týraly deklaratsiiany qabyldaǵan kún. Bul máseleniń sheshimin tabý úshin biz, eń aldymen, egemendik jáne táýelsizdik degen túsinikterdiń ara-jigin ajyratyp alýymyz kerek.
— Saiasi terminologiiada egemendik bólek, táýelsizdik bólek, — deidi sózin bastaǵan qoǵam qairatkeri. — Mysaly Resei Federatsiiasynyń quramyndaǵy Tatarstannyń avtonomiialyq respýblika retinde belgili bir deńgeide — syrtqy qatynastarda, biýdjet jáne basqa da bir qatar máselelerde óziniń egemendigi bar. Sheshenstannyń da egemendigi bar, biraq Tatarstan da, Sheshenstan da, basqa avtonomiialyq respýblikalar da táýelsiz emes, táýeldi elder.
25-qazan — bizdiń keńes úkimeti sheńberinde odaqqa baǵynatyn respýblika retinde egemendigimizdi jariialaǵan kún.
Al memlekettik táýelsizdikti jariialaǵannan keiin keńes úkimeti tusyndaǵy egemendiktiń máni joiyldy. Táýelsizdik, álbette, egemendikten joǵary turady, sondyqtan 25-qarasha atap ótilgen respýblika kúnine qaita oralýdyń reti joq.
Bul jerdegi másele kelesi de – bizdiń bilik bizdiń prezident, úkimet áli kúnge deiin qai merekeniń bizge qundy ekenin ajyrata almai otyr — Jańa jyl ma álde Táýelsizdik merekesi me?
Sondyqtan jeltoqsan bastalysymen bizde Jańa jylǵa úlken daiyndyq bastalady. Táýelsizdik merekesi aiaq asty qalady.
Buǵan ult janashyrlary ǵana emes, jalpy, qazaq halqy renjidi.
Eger memleket Táýelsizdik merekesin úlken qundylyq retinde qurmetteitin bolsa, onda osy merekeni 16-, 17-. 18-, 19-jeltoqsan kúnderi memlekettik deńgeide atap ótýi kerek. Al sodan keiin shyrshalaryn ornatyp, Jańa jylǵa daiyndyqty bastai bersin.
Al Jańa jyldy merziminen buryn túrlishe simvoldarmen toilaýdy bastaý — slavian halyqtarynyń, provoslav dininiń, Resei rýhynyń, Resei ideialarynyń bizdiń el úshin bári bir qundy ekenin bildiredi. Bizdiń ol merekeni toilaýymyz — Reseidiń qazir búkil álemge jarnamalap júrgen „Rýsskii mir„, iaǵni, „Orys álemi„ degen ideiasynyń yqpalynan shyǵa almai júrgenimizdiń kórinisi.
Bul jerdegi másele — elimizdiń namysynda jatyr. Eger namysty el bolsaq, onda Jańa jyldy ysyryp qoiýymyz kerek, namysssyz el bolsaq, onda orys tildi, Jańa jyldy pravoslav kúntizbesimen toilaityn „rýsskii mirdiń„ ishindegi kóp eldiń biri bolyp qalamyz. Ázirge biz sol qundylyqty tańdap otyrmyz, sony moiyndaýymyz kerek.
Biraq biz mundai is-sharalarmen qazaq halqyn, basqalarda sharýam joq, eshqashan patriot ete almaimyz, eshýaqytta da elge táýelsizdikti syilata almaimyz. Mine, osyny bilik túsinbei júr-áý deimin. Muny qazaq ta, orys tildi qazaq ta, basqalar da túsiný kerek.
Assambleia nege únsiz?
Qoǵam qairatkeriniń aitýynsha, túptep kelgende, bul ideiany Qazaqstan halqynyń Assambleiasy bastap shyǵý kerek edi.
Assambleia, eger onyń qazaqqa jany ashysa, el halqyna:
– Biz Qazaqstan Respýblikasynyń azamatymyz, osymen maqtanamyz, Táýelsizdik biz úshin qundy mereke, Jańa jylǵa daiyndyq osy mereke ótkennen keiin bastalý kerek, — degen úndeý joldaýy kerek edi, – deidi Amangeldi Aitaly.
Biraq olar aitpaidy, aita almaidy, degenmen aitatyn oryn solardiki.
Assambleia músheleri „Biz Qazaqstan azamattyǵyn tańdadyq, bizge bul el qundy, bizge bul táýelsizdik, bul mereke qundy„, dep aitýlary kerek edi, biraq olai bolmai tur.
Jańa jyl merekesin táýelsizdigimizden joǵary qoiyp toilaý, oǵan aldyn ala daiyndalý —
el ishinde qarsylyq psihologiiasyn týdyryp, úlken ashý-yza týdyrmasa eken, degen qaýipim de joq emes.
Halyqpen oinaýǵa bolmaidy. Óitkeni, qansha degenmen, qazaq halqynyń ulttyq sanasy, azamattyq sanasy ósip keledi, — deidi áńgimesin támámdaǵan Amangeldi aǵamyz.
Qairat Matrekov
Derekkóz: 365info.kz
