Belarýs atom elektr stansasy TMD elderi arasyndaǵy eń kórnekti energetikalyq jobalardyń birine ainaldy. Tehnologiialardy tańdaý, qurylys merzimi jáne qaýipsizdik standarttary týraly jalǵasyp jatqan pikirtalastar aiasynda Belarýssiianyń tájiribesine qyzyǵýshylyq joǵary bolyp qala beredi. Nelikten atalǵan memleket atom elektr stansasyn salý týraly sheshim qabyldady, tehnologiialar qalai tańdaldy jáne qorytyndy tańdaýǵa qandai faktorlar áser etkengi týraly Dalanews.kz daiyndaǵan materialdan oqyńyzdar.
Reseilik «Geoenergetika» saitynyń bas redaktory, sarapshy Boris Martsinkevichtiń aitýynsha, Belarýs ekonomikasy kóptegen jyldar boiy gazǵa táýeldi boldy.
«Atom elektr stansasy iske qosylǵanǵa deiin ulttyq generatsiianyń shamamen 90 paiyzy gazdan keldi. Bul sheshim tek memlekettik sheshim boldy. Energetikalyq qaýipsizdik turǵysynan bir resýrsqa táýeldilik durys emes. Bul árqashan táýekelge aparady. Bul jerde Reseimen qandai da qarym-qatynas saiasi turǵydan mańyzdy emes. Gaz qubyryndaǵy tehnikalyq problemalardan eshkim saqtandyrylmaǵan. Kez kelgen aqaýlar aýyr zardaptarǵa ákelýi múmkin. Sodan keiin qarapaiym suraq týyndaidy, bul jaǵdaida ne isteý kerek? Mundai táýekelge barýdyń esh qajeti joq ekendigi naqty aiyqyndalyp, Belarýs atom elektrstansasyn salý týraly sheshim qabyldady», - dedi Boris Martsinkevich.
Sarapshy atom energetikasyn tańdaý tepe-teńdikti ártaraptandyrýǵa múmkindik bergenin atap ótti. BelAES-tiń eki energiia blogy paidalanýǵa berilgennen keiin eldegi tabiǵi gazdy tutyný jylyna 5 milliard tekshe metrge qysqardy. Bul tómendeý bastapqy esepteýdi rastady. Atom generatsiiasy elektr energiiasyn óndirýdegi gazdyń úlesin edáýir azaitýǵa jáne energiiamen jabdyqtaýdyń neǵurlym turaqty jáne boljamdy modelin qamtamasyz etýge múmkindik berdi.
«Rosatomdy» tańdaýdyń sebepteri
Nelikten Belarýssiia reseilik serikteske toqtaldy. Sarapshylar qaýymdastyǵynda olar tek geografiiamen nemese saiasi jaqyndyqpen túsindirilmeidi. «Geoenergetika» saitynyń bas redaktory Boris Martsinkevichtiń aitýynsha, sheshýshi faktor Belarýs tarapyna tán pragmatikalyq tásil boldy.
«Atom elektr stansasyn salý týraly sheshim prezident deńgeiinde qabyldanǵannan keiin, Resei ǵylym akademiiasy Sibir bólimi iadrolyq fizika institýtynyń mamandary jumys tobyn quryp, álemdik tájiribeni júieli túrde zerttei bastady. Olar búkil álemdi aralap, salynyp jatqan atom stansalaryna qarady. Onda olar onyń qunyn, qurylys merzimin, qaýipsizdik deńgeiin jáne senimdiligin baǵalady. Top shamamen úsh jyljumys istedi. Olar Frantsiiaǵa baryp, AQSh-taǵy jobalardy zerttedi. Finliandiiada qurylystyń qalai júrip jatqanyn kórdi, Qytai tájirbesine qarady», - dep túsindirdi maman.
Sarapshy túsindirgendei, qorytyndy tańdaý reseilik merdigerdiń paidasyna jasaldy. Óitkeni korporatsiia tolyq, jabyq qyzmet kórsetti.
«Rosatom MAGATE talaptary men taratpaý týraly shart boiynsha ulttyq zańnamany daiyndaýǵa kómektesýden bastap, mamandardy daiarlaýǵa jáne sáýlelengen iadrolyq otyndy qaita óńdeýge deiingi sheshimderdiń tolyq keshenin usyndy. Iaǵni, birneshe seriktes izdeýdiń qajeti joq. Bárin bir jerde jasaýǵa bolady. Bul saiasatsyz pragmatikalyq sheshim boldy», - dep atap ótti spiker.
Nelikten VVER-1200
Belarýs atom elektr stansasynda qaýipsizdik kórsetkishteri jaqsartylǵan 3+ býynyna jatatyn jáne «Rosatomnyń» eń zamanaýi damýy bolyp sanalatyn VVER-1200 reaktorlary qoldanyldy. Sarapshynyń aitýynsha, qorǵaýdyń joǵary deńgeii basty artyqshylyq boldy.
«Búginde bul blokta 36 qaýipsizdik júiesi iske asyryldy. Bul jobanyń apatqa ushyraý yqtimaldyǵy million jyl jumys isteýge eseptelgen alǵashqy reaktor. Belarýs atom elektrstansasynda eki energiia blogy jumys isteidi. Osyndai shema boiynsha Balqash aýdanynda da qurylys josparlanýda», - dep atap ótti sarapshy.
Stansanyń qurylysy toǵyz jylǵa sozyldy. Onyń ishinde 2011 jyly japondyq Fýkýsima apatynan keiin eki jyldyq halyqaralyq úzilis boldy.
«Ol kezde búkil álemde qurylys jumystary eki jylǵa toqtatyldy. Osy ýaqyt ishinde qaýipsizdik kodeksi jańartyldy. Jobany pysyqtap, MAGATE-men qaita kelisýge týra keldi», - deidi Boris Martsinkevich.
Nege EPR-1600 reaktory emes
Sarapshynyń aitýynsha Belarýs mamandary EPR-1600 Frantsýz jobasyn da qarastyrǵan. Onyń sózinshe taldaý egjei-tegjeili boldy jáne basqa elderdiń, eń aldymen Finliandiianyń ashyq tájiribesine zer salǵan.
«Belorýstar EPR-1600 jobasyn, sonyń ishinde Finliandiianyń tájiribesin egjei-tegjeili zerttedi. Nátijesinde olar odan bas tartty. «Olkilýoto» stansasynyń qurylysy shamamen 18 jylǵa sozyldy. Bul rette jobanyń bastapqy smetalyq quny shamamen 4,5 milliard dollardy qurady. Al qorytyndy quny shamamen 18 milliard dollarǵa deiin ósti. Qunnyń ósýi Frantsiiada 30 jyldan astam ýaqyt boiy is júzinde jańa atom stansalary salynbaǵandyǵymen, óndiristik tizbekter joǵalǵandyǵymen, AES jabdyqtaryn shyǵarýǵa arnalǵan zaýyttar basqa baǵyttarǵa qaita baǵyttalǵandyǵymen túsindiriledi. Nátijesinde fin jobasyna jabdyqty jetkizýdi 34 elden 21 myńǵa jýyq kompaniia júzege asyrdy. Al retteýshi zaýytta jáne jetkizilgennen keiin qosarlap qabyldaýdy talap etti. Kóptegen kompaniialar úshin tapsyrystar bir rettik boldy. Bul shyǵyndardy da arttyrdy. Nátijesinde baǵa ár kezeńde ósip otyrdy», - dep túsindirdi sarapshy.
