Qazaqstan jahandyq kólik baǵyttarynyń mańyzdy bóligine ainalýda: el temirjol jáne avtomobil infraqurylymyn keńeitip, tranzit merzimin qysqartyp, negizgi dálizderdiń ótkizý qabiletin arttyrýda, dep habarlaidy dalanews.kz.
Bul ózgeristerge halyqaralyq qyzyǵýshylyq ta artyp keledi. Birqatar sheteldik basylym Qazaqstannyń kólik-logistikalyq áleýetin damytýǵa arnalǵan maqalalar jariialady. Máselen, Time Business News jáne MSN avtorlary Qazaqstannyń joldarǵa, temirjol jelilerine, porttar men áýejailarǵa baǵyttalǵan aýqymdy investitsiialary eldiń Eýraziianyń kólik kartasyndaǵy rólin kúsheitip jatqanyn atap kórsetti. Tómende basylymdar keltirgen negizgi tujyrymdarusynylyp otyr:
«Beineý-Sekseýil» magistrali – Qytai men Eýropany bailanystyratyn «altyn» kópir
Qazaqstanda qurylysy biyl tamyz aiynda bastalǵan «Beineý-Sekseýil» avtomagistrali paidalanýǵa berilgennen keiin Qytaidan Eýropaǵa júk tasymaldaý qashyqtyǵy 1 myń shaqyrymǵa, al jetkizý merzimi úsh kúnge deiin qysqarady. Time Business News basylymy bul magistral qurylysynyń bastalýyn Qazaqstannyń kólik salasyn damytýdyń uzaq merzimdi strategiiasyn iske asyrýdyń jańa kezeńi dep atap ótken.
Tamyz aiynyń basynda Qazaqstanda el Prezidentiniń ruqsat berýimen birden birneshe iri avtomagistraldyń qurylysy bastaldy. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń aitýynsha, «Beineý-Sekseýil» trassasy óńirler arasyndaǵy bailanysty qamtamasyz etip qana qoimai, negizgi halyqaralyq kólik dálizine ainalýy múmkin. Avtorlardyń pikirinshe, bul – Transkaspii halyqaralyq kólik baǵytyn nyǵaitýǵa baǵyttalǵan mańyzdy joba.
Basylym Qazaqstan Prezidenti Qasym-Jomart Toqaevtyń «Beineý-Sekseýil» avtomagistralin Qytai men Eýropa arasyndaǵy «altyn kópir» dep ataǵan sózin keltiredi. Ol Qytaimen shekaradaǵy ótkizý pýnktterin Kaspii teńizindegi Aqtaý jáne Quryq porttarymen tikelei bailanystyrady.
Qazaqstan Qytaimen álemdegi eń uzyn úzdiksiz qurlyq shekarasyna ie jáne Kaspii teńizine tikelei shyǵa alady. Osy arqyly el 3 mlrd-tan astam adamnan turatyn naryqtardy bailanystyrady. Avtomagistral qurylysy aiaqtalǵannan keiin júk tasymaldaý qashyqtyǵy shamamen 1 myń shaqyrymǵa qysqaryp, jetkizý merzimi úsh kúnge deiin azaiady.
Jeti jylda TKHB arqyly júk tasymaldaý kólemi bes esege ósti
Sońǵy jeti jylda Qazaqstan kólik infraqurylymyna shamamen $35 mlrd investitsiia saldy. Bul qarajat temirjol jáne avtomobil joldaryn salýǵa, porttar men aviatsiialyq infraqurylymdy, shekaralyq ótkelder men tsifrlyq logistikalyq júielerdi damytýǵa baǵyttaldy.
Álemdik óndirýshiler men logistikalyq kompaniialar balama ári ártaraptandyrylǵan saýda baǵyttaryn belsendi túrde izdei bastaǵan tusta, Orta dáliz bolashaǵy zor balama baǵyttan Aziia men Eýropany bailanystyratyn eń qarqyndy damyp kele jatqan qurlyqtyq marshrýttardyń birine ainaldy, dep atap ótedi MSN.
Sońǵy jeti jylda Transkaspii halyqaralyq kólik baǵyty (TKHB) boiynsha júk tasymaldaý kólemi 4,5 mln tonnaǵa jetip, bes esege artty. Bul kórsetkish TKHB-nyń jahandyq logistikadaǵy rólin nyǵaitty.
Osydan birneshe jyl buryn halyqaralyq ekspeditorlyq kompaniialar Orta dálizdi ótkizý qabileti shekteýli baǵyt retinde qarastyrǵan bolatyn. Alaida oǵan qatysýshy elderdiń kúsh-jigerin úilestirý bul kózqarasty túbegeili ózgertti. Halyqaralyq kólik sektorynyń baǵalaýyna sáikes, sońǵy jeti jylda dáliz arqyly júk tasymaldaý kólemi bes esege ósip, 2025 jyly 4,5 mln tonnadan asty, al konteinerlik tasymal kólemi shamamen 77 myń TEU-ǵa jetti. Strategiialyq maqsat – bul kórsetkishti 2029 jylǵa qarai 300 myń TEU-ge deiin jetkizý.
Shekaralyq ótkelderde «bir tereze» qaǵidatyn engizý jáne tasymaldaýdyń barlyq kezeńin qamtityn tsifrlyq sheshimder Transkaspii halyqaralyq kólik baǵyty boiynsha júkterdi jedel jetkizýge múmkindik beredi.
2025-2026 jyldary Qytaimen shekaradaǵy «Dostyq» stansasynan Grýziianyń Qara teńiz porttaryna konteiner jetkizý ýaqyty orta eseppen 11-13 kúndi qurady. Jetkizý jyldamdyǵy boiynsha muny Sýets kanaly arqyly teńiz tasymaldarymen salystyrýǵa bolady, sonymen qatar júkterdi jetkizýdiń boljamdylyǵy men senimdiligin arttyrady.
«Dostyq-Moiynty» jelisiniń ekinshi jolyn iske qosý arqyly júk poiyzdarynyń jyldamdyǵy 87,5%-ǵa artady
Qazaqstannyń kólik-logistikalyq áleýetin arttyrýǵa qatysty maqalada Time Business News jýrnalisteri temirjol infraqurylymyn aýqymdy jańǵyrtýǵa erekshe nazar aýdarǵan. Máselen, ótken jyly quny $1 mlrd-tan asatyn joba aiaqtaldy. Atap aitqanda, uzyndyǵy 836 shaqyrym bolatyn «Dostyq-Moiynty» magistraldyq jelisiniń ekinshi joly salyndy. Onyń iske qosylýy baǵyttyń ótkizý qabiletin táýligine 12 poiyz jubynan 60 poiyz jubyna deiin arttyryp, Qytaimen shekaradaǵy tranzittik tasymal úshin anaǵurlym keń múmkindikter ashty. Júk poiyzdarynyń táýligine ortasha júrip ótý jyldamdyǵy 800-den 1 500 shaqyrymǵa deiin, iaǵni 87,5%-ǵa artady.
Sol kezeńde Almaty stansasyn ainalyp ótetin uzyndyǵy 75 shaqyrym temirjol jelisi de paidalanýǵa berildi. Bul jobanyń maqsaty – júk aǵynyn megapolistiń temirjol torabyn ainalyp ótetin baǵytqa burý. Bul tranzittik tasymal ýaqytyn 24 saǵatqa deiin qysqartýǵa múmkindik beredi. Qytaimen shekara arqyly ótetin «Aiagóz-Baqty» baǵyty boiynsha uzyndyǵy 300 shaqyrym bolatyn úshinshi temirjol ótkeliniń qurylysy tranzit kólemin birneshe million tonnaǵa arttyrýǵa múmkindik beredi.
«Qorǵas – Shyǵys qaqpasy» qurǵaq porty da mańyzdy ról atqarady. Konteinerlik alańdardy keńeitip, basqarýdyń avtomattandyrylǵan júielerin engizý nátijesinde onyń qabyldaý, tiep-túsirý, jóneltý boiynsha jalpy júk kólemi 372 myń TEU-ǵa jetti. Bul nysannyń Ortalyq Aziiadaǵy eń iri qurǵaq port jáne Qytai men Qazaqstannyń temirjol jelilerin túiistiretin mańyzdy kólik toraby retindegi ornyn nyǵaitty.
Prezident Qasym-Jomart Toqaev zamanaýi logistika ozyq tsifrlyq sheshimderdi talap etetinin birneshe ret atap ótti. Osyǵan bailanysty kólik ekojúiesin tolyq tsifrlandyrý jumystary álemniń ozyq tájiribesine sáikes júrgizilýde.
Time Business News: Qazaqstan ulttyq jol infraqurylymyn qalyptastyrýda
Mańyzdy kezeńderdiń biri – «Batys Eýropa – Batys Qytai» halyqaralyq kólik dáliziniń Qazaqstan aýmaǵyndaǵy 2 787 shaqyrym ýchaskesin aýqymdy rekonstrýktsiialaý boldy. Qazirgi ýaqytta júzege asyrylyp jatqan iri jobalardyń biri – «Jezqazǵan-Qaraǵandy» trassasyn jańǵyrtý. Jobanyń jalpy quny $1,529 mlrd-qa baǵalanady. Onyń ishinde $650 mln-yn Dúniejúzilik bank pen Aziia infraqurylymdyq investitsiialar banki investitsiialaidy. Qazaqstan jobaǵa shamamen $228,8 mln baǵyttaidy. «Jezqazǵan-Qaraǵandy» trassasyn jańǵyrtý 498 shaqyrym joldy rekonstrýktsiialaýdy jáne eki jolaqty trassany tórt jolaqqa deiin keńeitýdi kózdeidi. Joldy birinshi sanatqa aýystyrý Qytai shekarasynan Qazaqstannyń batys shekarasyna deiin júk tasymaldaý ýaqytyn 11 kúnnen 5 kúnge deiin qysqartýǵa múmkindik beredi.
Dúniejúzilik banktiń málimetinshe, 1 600 shaqyrymnan astam sapasy joǵary joldyń salynýy Qazaqstanda jańǵyrtylǵan ýchaskelerdegi jol júrý ýaqytyn shamamen 67%-ǵa qysqartýǵa múmkindik berdi. Qozǵalystyń ortasha jyldamdyǵy 25-ten 80 shaqyrym/saǵatqa deiin artsa, jol paidalanýshylardyń shyǵyndary 35%-ǵa tómendedi.
Bul rette kólik dálizi kommertsiialyq tasymaldar kóleminiń ósýine yqpal etip qana qoimai, «Ortalyq-Ońtústik» dáliziniń jáne jańǵyrtylyp jatqan «Soltústik-Ońtústik» halyqaralyq dáliziniń ýchaskesi siiaqty basqa da mańyzdy baǵyttarmen bailanysady.
Qazaqstan júk jáne azamattyq aviatsiia úshin áýe habyna ainalýda
2025 jyly otandyq áýe tasymaldaýshylary 15 mln-nan astam jolaýshy tasymaldady. Bul ótken jyldyń kórsetkishinen shamamen 5%-ǵa joǵary. Jalpy, elimizdiń áýejailary 32 mln-ǵa jýyq jolaýshyǵa qyzmet kórsetti.
MSN avtorlary Qazaqstandaǵy áýe tasymaldary sektorynyń turaqty damyp kele jatqanyn atap ótedi. Qazaqstandaǵy áýe tasymaldary sektory turaqty damyp keledi. Almaty áýejaiynyń jańa halyqaralyq jolaýshylar terminaly paidalanýǵa berildi, olendi jylyna 14 mln jolaýshyǵa deiin qabyldai alady. Kelesi jyly Astana qalasynyń aviatsiialyq infraqurylymyn jańǵyrtý jumystary bastalady. Sonyń nátijesinde aldaǵy birneshe jylda Astana áýejaiynyń ótkizý qabileti jylyna 12 mln jolaýshyǵa deiin artady. Sonymen qatar týrizmdi damytý jáne kólik qoljetimdiligin arttyrý maqsatynda óńirlerde áýejailar salynýda.
Júk tasymalyna keletin bolsaq, ótken jyly elimizdiń áýejailary arqyly 173,3 myń tonna júk qabyldanyp, jóneltildi. Júk qabyldaý, jóneltý múmkindigin arttyrý úshin Qazaqstan álemniń jetekshi júk áýe kompaniialaryn tartýda. Olardyń qatarynda Cargolux Airlines International jáne Pacific Cargo bar. Sonymen qatar elimizde álemniń 10-nan astam iri áýe júk tasymaldaýshysy jumys isteidi.
Taǵy bir mańyzdy baǵyt – «ashyq aspan» rejimin keńeitý. Bul taǵy da sheteldik áýe tasymaldaýshylardy tartýǵa, halyqaralyq baǵyttardyń sanyn arttyrýǵa jáne Qazaqstan áýejailarynyń tranzittik áleýetin kúsheitýge múmkindik beredi. Qazaqstannyń negizgiartyqshylyqtarynyń biri – aviatsiialyq otyn baǵasynyń tiimdiligi. Bul óz kezeginde tranzittik jolaýshylar men júk aǵyndaryn elge tartýǵa yqpal etedi. 2026 jyly halyqaralyq baǵyttarjelisin 30 el boiynsha 135 baǵytqa deiin keńeitý josparlanǵan. Salystyra ketsek, 2024 jyly 115 baǵyt bolǵan.
Kaspii porttarynyń jyldyq ótkizý qabileti 21 mln tonnadan asty
Time Business News eldiń kólik-logistikalyq áleýetin damytýǵa arnalǵan maqalasynda jekelegen infraqurylymdyq jobalardan integratsiialanǵan mýltimodaldy kólik ekojúiesin qurýǵa kóshýdi Qazaqstan damýynyń qazirgi kezeńiniń basty ereksheligi dep atap ótken.
2025 jyly «Aqtaý» portynda konteinerlik hab salyndy. «Quryq» portynda teńiz túbin tereńdetý jumystary aiaqtalyp, kótergish estakada jańǵyrtyldy. Bul jobalarǵa Eýropalyq qaita qurý jáne damý banki ondaǵan million eýro kóleminde belsendi investitsiia saldy.
Jalpy alǵanda, Qazaqstannyń Kaspiidegi porttaryn keńeitýge baǵyttalǵan jumystar olardyń konteinerlik qýatyn úsh esege arttyryp, jalpy ótkizý qabiletin eki esege ulǵaitýǵa múmkindik beredi.
Ázerbaijan men Grýziianyń Baký portyn jańǵyrtý jáne«Baký-Tbilisi-Kars» temirjolynyń ótkizý qabiletin arttyrý jónindegi josparlarymen tyǵyz bailanysty. Bul júkterdiń Túrkiiaǵa jáne odan ári Eýropaǵa úzdiksiz jetkizilýin qamtamasyz etýge múmkindik beredi.
Ekonomikalyq yntymaqtastyq jáne damý uiymynyń (EYDU) málimetinshe, Qazaqstan búginde Qytai men Eýropa arasyndaǵy qurlyq arqyly ótetin júk tranzitiniń shamamen 83%-yn qamtamasyz etedi. Bul elimizdi qalyptasyp kele jatqan Eýraziialyq kólik bailanysynyń negizgi býyndarynyń birine ainaldyrady. Alaida bul – aýqymdy uzaq merzimdi strategiianyń bir bóligi ǵana. Qazaqstannyń 2030 jylǵa deiingi kólik-logistikalyq áleýetin damytý tujyrymdamasy negizgi kólik dálizderi boiynda ornalasqan seriktes qalalarda mýltimodaldy logistikalyq ortalyqtar jelisin qurýdy, sondai-aq mańyzdy temirjol jelilerin odan ári elektrlendirýdi kózdeidi.
