بەلارۋس اتوم ەلەكتر ستانساسى تمد ەلدەرٸ اراسىنداعى ەڭ كٶرنەكتٸ ەنەرگەتيكالىق جوبالاردىڭ بٸرٸنە اينالدى. تەحنولوگييالاردى تاڭداۋ, قۇرىلىس مەرزٸمٸ جەنە قاۋٸپسٸزدٸك ستاندارتتارى تۋرالى جالعاسىپ جاتقان پٸكٸرتالاستار اياسىندا بەلارۋسسييانىڭ تەجٸريبەسٸنە قىزىعۋشىلىق جوعارى بولىپ قالا بەرەدٸ. نەلٸكتەن اتالعان مەملەكەت اتوم ەلەكتر ستانساسىن سالۋ تۋرالى شەشٸم قابىلدادى, تەحنولوگييالار قالاي تاڭدالدى جەنە قورىتىندى تاڭداۋعا قانداي فاكتورلار ەسەر ەتكەنگٸ تۋرالى Dalanews.kz دايىنداعان ماتەريالدان وقىڭىزدار.
رەسەيلٸك «گەوەنەرگەتيكا» سايتىنىڭ باس رەداكتورى, ساراپشى بوريس مارتسينكەۆيچتٸڭ ايتۋىنشا, بەلارۋس ەكونوميكاسى كٶپتەگەن جىلدار بويى گازعا تەۋەلدٸ بولدى.
«اتوم ەلەكتر ستانساسى ٸسكە قوسىلعانعا دەيٸن ۇلتتىق گەنەراتسييانىڭ شامامەن 90 پايىزى گازدان كەلدٸ. بۇل شەشٸم تەك مەملەكەتتٸك شەشٸم بولدى. ەنەرگەتيكالىق قاۋٸپسٸزدٸك تۇرعىسىنان بٸر رەسۋرسقا تەۋەلدٸلٸك دۇرىس ەمەس. بۇل ەرقاشان تەۋەكەلگە اپارادى. بۇل جەردە رەسەيمەن قانداي دا قارىم-قاتىناس ساياسي تۇرعىدان ماڭىزدى ەمەس. گاز قۇبىرىنداعى تەحنيكالىق پروبلەمالاردان ەشكٸم ساقتاندىرىلماعان. كەز كەلگەن اقاۋلار اۋىر زارداپتارعا ەكەلۋٸ مٷمكٸن. سودان كەيٸن قاراپايىم سۇراق تۋىندايدى, بۇل جاعدايدا نە ٸستەۋ كەرەك? مۇنداي تەۋەكەلگە بارۋدىڭ ەش قاجەتٸ جوق ەكەندٸگٸ ناقتى ايىقىندالىپ, بەلارۋس اتوم ەلەكترستانساسىن سالۋ تۋرالى شەشٸم قابىلدادى», - دەدٸ بوريس مارتسينكەۆيچ.
ساراپشى اتوم ەنەرگەتيكاسىن تاڭداۋ تەپە-تەڭدٸكتٸ ەرتاراپتاندىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرگەنٸن اتاپ ٶتتٸ. بەلاەس-تٸڭ ەكٸ ەنەرگييا بلوگى پايدالانۋعا بەرٸلگەننەن كەيٸن ەلدەگٸ تابيعي گازدى تۇتىنۋ جىلىنا 5 ميلليارد تەكشە مەترگە قىسقاردى. بۇل تٶمەندەۋ باستاپقى ەسەپتەۋدٸ راستادى. اتوم گەنەراتسيياسى ەلەكتر ەنەرگيياسىن ٶندٸرۋدەگٸ گازدىڭ ٷلەسٸن ەدەۋٸر ازايتۋعا جەنە ەنەرگييامەن جابدىقتاۋدىڭ نەعۇرلىم تۇراقتى جەنە بولجامدى مودەلٸن قامتاماسىز ەتۋگە مٷمكٸندٸك بەردٸ.
«روساتومدى» تاڭداۋدىڭ سەبەپتەرٸ
نەلٸكتەن بەلارۋسسييا رەسەيلٸك سەرٸكتەسكە توقتالدى. ساراپشىلار قاۋىمداستىعىندا ولار تەك گەوگرافييامەن نەمەسە ساياسي جاقىندىقپەن تٷسٸندٸرٸلمەيدٸ. «گەوەنەرگەتيكا» سايتىنىڭ باس رەداكتورى بوريس مارتسينكەۆيچتٸڭ ايتۋىنشا, شەشۋشٸ فاكتور بەلارۋس تاراپىنا تەن پراگماتيكالىق تەسٸل بولدى.
«اتوم ەلەكتر ستانساسىن سالۋ تۋرالى شەشٸم پرەزيدەنت دەڭگەيٸندە قابىلدانعاننان كەيٸن, رەسەي عىلىم اكادەميياسى سٸبٸر بٶلٸمٸ يادرولىق فيزيكا ينستيتۋتىنىڭ ماماندارى جۇمىس توبىن قۇرىپ, ەلەمدٸك تەجٸريبەنٸ جٷيەلٸ تٷردە زەرتتەي باستادى. ولار بٷكٸل ەلەمدٸ ارالاپ, سالىنىپ جاتقان اتوم ستانسالارىنا قارادى. وندا ولار ونىڭ قۇنىن, قۇرىلىس مەرزٸمٸن, قاۋٸپسٸزدٸك دەڭگەيٸن جەنە سەنٸمدٸلٸگٸن باعالادى. توپ شامامەن ٷش جىلجۇمىس ٸستەدٸ. ولار فرانتسيياعا بارىپ, اقش-تاعى جوبالاردى زەرتتەدٸ. فينلياندييادا قۇرىلىستىڭ قالاي جٷرٸپ جاتقانىن كٶردٸ, قىتاي تەجٸربەسٸنە قارادى», - دەپ تٷسٸندٸردٸ مامان.
ساراپشى تٷسٸندٸرگەندەي, قورىتىندى تاڭداۋ رەسەيلٸك مەردٸگەردٸڭ پايداسىنا جاسالدى. ٶيتكەنٸ كورپوراتسييا تولىق, جابىق قىزمەت كٶرسەتتٸ.
«روساتوم ماگاتە تالاپتارى مەن تاراتپاۋ تۋرالى شارت بويىنشا ۇلتتىق زاڭنامانى دايىنداۋعا كٶمەكتەسۋدەن باستاپ, مامانداردى دايارلاۋعا جەنە سەۋلەلەنگەن يادرولىق وتىندى قايتا ٶڭدەۋگە دەيٸنگٸ شەشٸمدەردٸڭ تولىق كەشەنٸن ۇسىندى. ياعني, بٸرنەشە سەرٸكتەس ٸزدەۋدٸڭ قاجەتٸ جوق. بەرٸن بٸر جەردە جاساۋعا بولادى. بۇل ساياساتسىز پراگماتيكالىق شەشٸم بولدى», - دەپ اتاپ ٶتتٸ سپيكەر.
نەلٸكتەن ۆۆەر-1200
بەلارۋس اتوم ەلەكتر ستانساسىندا قاۋٸپسٸزدٸك كٶرسەتكٸشتەرٸ جاقسارتىلعان 3+ بۋىنىنا جاتاتىن جەنە «روساتومنىڭ» ەڭ زاماناۋي دامۋى بولىپ سانالاتىن ۆۆەر-1200 رەاكتورلارى قولدانىلدى. ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, قورعاۋدىڭ جوعارى دەڭگەيٸ باستى ارتىقشىلىق بولدى.
«بٷگٸندە بۇل بلوكتا 36 قاۋٸپسٸزدٸك جٷيەسٸ ٸسكە اسىرىلدى. بۇل جوبانىڭ اپاتقا ۇشىراۋ ىقتيمالدىعى ميلليون جىل جۇمىس ٸستەۋگە ەسەپتەلگەن العاشقى رەاكتور. بەلارۋس اتوم ەلەكترستانساسىندا ەكٸ ەنەرگييا بلوگى جۇمىس ٸستەيدٸ. وسىنداي سحەما بويىنشا بالقاش اۋدانىندا دا قۇرىلىس جوسپارلانۋدا», - دەپ اتاپ ٶتتٸ ساراپشى.
ستانسانىڭ قۇرىلىسى توعىز جىلعا سوزىلدى. ونىڭ ٸشٸندە 2011 جىلى جاپوندىق فۋكۋسيما اپاتىنان كەيٸن ەكٸ جىلدىق حالىقارالىق ٷزٸلٸس بولدى.
«ول كەزدە بٷكٸل ەلەمدە قۇرىلىس جۇمىستارى ەكٸ جىلعا توقتاتىلدى. وسى ۋاقىت ٸشٸندە قاۋٸپسٸزدٸك كودەكسٸ جاڭارتىلدى. جوبانى پىسىقتاپ, ماگاتە-مەن قايتا كەلٸسۋگە تۋرا كەلدٸ», - دەيدٸ بوريس مارتسينكەۆيچ.
نەگە EPR-1600 رەاكتورى ەمەس
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا بەلارۋس ماماندارى EPR-1600 فرانتسۋز جوباسىن دا قاراستىرعان. ونىڭ سٶزٸنشە تالداۋ ەگجەي-تەگجەيلٸ بولدى جەنە باسقا ەلدەردٸڭ, ەڭ الدىمەن فينلياندييانىڭ اشىق تەجٸريبەسٸنە زەر سالعان.
«بەلورۋستار EPR-1600 جوباسىن, سونىڭ ٸشٸندە فينلياندييانىڭ تەجٸريبەسٸن ەگجەي-تەگجەيلٸ زەرتتەدٸ. نەتيجەسٸندە ولار ودان باس تارتتى. «ولكيلۋوتو» ستانساسىنىڭ قۇرىلىسى شامامەن 18 جىلعا سوزىلدى. بۇل رەتتە جوبانىڭ باستاپقى سمەتالىق قۇنى شامامەن 4,5 ميلليارد دوللاردى قۇرادى. ال قورىتىندى قۇنى شامامەن 18 ميلليارد دوللارعا دەيٸن ٶستٸ. قۇننىڭ ٶسۋٸ فرانتسييادا 30 جىلدان استام ۋاقىت بويى ٸس جٷزٸندە جاڭا اتوم ستانسالارى سالىنباعاندىعىمەن, ٶندٸرٸستٸك تٸزبەكتەر جوعالعاندىعىمەن, اەس جابدىقتارىن شىعارۋعا ارنالعان زاۋىتتار باسقا باعىتتارعا قايتا باعىتتالعاندىعىمەن تٷسٸندٸرٸلەدٸ. نەتيجەسٸندە فين جوباسىنا جابدىقتى جەتكٸزۋدٸ 34 ەلدەن 21 مىڭعا جۋىق كومپانييا جٷزەگە اسىردى. ال رەتتەۋشٸ زاۋىتتا جەنە جەتكٸزٸلگەننەن كەيٸن قوسارلاپ قابىلداۋدى تالاپ ەتتٸ. كٶپتەگەن كومپانييالار ٷشٸن تاپسىرىستار بٸر رەتتٸك بولدى. بۇل شىعىنداردى دا ارتتىردى. نەتيجەسٸندە باعا ەر كەزەڭدە ٶسٸپ وتىردى», - دەپ تٷسٸندٸردٸ ساراپشى.
