Qazaqstannyń aýmaǵy shóleitti jáne kontenitaldiń bolǵandyqtan el aýmaǵynda jer asty sýlarynyń taralýy ár túrli. Almaty, Jetisý, Jambyl, Shyǵys Qazaqstan oblystarynda jer asty sýlarynyń mol qory bolsa, elimizdiń Batys aimaǵynda jer asty sý kózderiniń mólsheri az.
Sondyqtan Mańǵystaý oblysynda Kaspiidiń tuzdy sýyn tushytsa, Atyraý oblysynda aýyz sýdyń biraz bóligi kórshiles Reseiden tasymaldaýǵa májbúrmiz.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Úkimetke aldaǵy 2026 jylǵa deiin Qazaqstan halqyn sapaly aýyz sýmen qamtý úshin naqty tapsyrma bergeni belgili. Eger qolǵa alynǵan jumystar sátimen atqarylsa aldaǵy ýaqytta 1500-den astam aýyl aýyz sýǵa qol jetkizetin bolady.
Osy rette Sý resýrstar komiteti elimiz boiynsha 9 toptyq sý qubyryn salýdy bastap ketti. Taiaý bolashaqta SQO, Qyzylorda jáne elimizdiń Batys óńirinde bul másele tolyqtai óz sheshimin tabatyn bolady.
Sý tapshy Mańǵystaý oblysynda jer asty sý kózderi bar aimaqtar bar. Solardyń biri Beineý aýdany. Jaqynda atalǵan aýdanǵa qarasty Boranqul aýylynan 60 shaqyrym jerde ornalasqan «Tóńirekshyń» jer asty sýlaryn paidalaýnǵa qatysty jumystar qolǵa alyndy. Mamandardyń aitýynsha, bir ǵana Boranqul aýylyndaǵy jer asty sý kózderinen táýligine 104 myń tekshe metr sý alýǵa bolady eken. Sýdyń tuzdylyǵy 1 litrge 3-4 grammnan keledi eken. Aldaǵy ýaqytta bul máseleni jańa tehnologiialardyń kómegimen oń baǵytta sheshýge bolady.
– Mańǵystaý oblysynda tabiǵi sý qory joq dep aitýǵa bolmaidy. Beineý aýdanynyń aýmaǵynda 11 uńǵymadan sý shyǵyp tur. Ony jergilikti turǵyndar mal sharýashylyǵyna paidalanady. Endi sol sý kózderin tiimdi paidalaný tehnologiiasyn engizý qajet. Ol úshin aldymen aldaǵy 27 jylǵa sý qoryn qaita eseptep, jaqyn mańdaǵy eldi mekende sý sorǵy beketin ornatyp, sý tushytý qondyrǵysyn salý qajet, – deidi «Mańǵystaý-Geologiia» mekemesiniń direktory Avtandil Gavashelishvili.
Aitalyq, ótken jyly Mańǵystaý oblystyq energetika jáne turǵyn úi-kommýnaldyq sharýashylyq basqarmasynyń tapsyrysymen «Mańǵystaý-Geologiia» ǵylymi-óndiristik ortalyǵy» JShS-men qosymsha barlaý jáne jer asty sý qoryn baǵalaý boiynsha jobalyq smetalyq qujat daiyndaǵan. Jobaǵa sáikes osy aýmaqta qosymsha 11 jańa uńǵyma qazý josparlanýda. Osylaisha ár óńir jer asty sý kózderin anyqtap, halyqtyń aýyz sýǵa qol jetimdiligin arttyrýǵa kúsh salyp jatyr.
Q.Sátbaev atyndaǵy QazǴZÝ-diń bilikti geology Erǵali Áýelhan myrza Aqtóbe oblysyndaǵy «Kókjeide» ken oryny aýmaǵynda aýyz sýdyń orasan zor qory bar ekenin aitty. Aldaǵy ýaqytta Úkimet osy jer asty sý qoryn igerip, Mańǵystaý men Atyraý oblysyna qarai sý qubyryn tartyp, Batys óńirindegi aýyz sý máselesin túbegeili sheshýge bolady eken.
Mundai jaǵdaida tuzdy sýlardy tushytyp, Reseiden aýyz sý tasymaldap áýrege túspeitin bolamyz.
Sonyman qatar bilikti ǵalym jer asty sý kózderi áldekimder aitqandai sarqylmaitynyn da aity. Onyń paiymdanýsha, jer asty sýlary jaýyn-shashynmen udaiy tolyǵyp otyrady eken. Jaýyn-shashyn az túsken jyldar jer asty sýlarynyń mólsheri birshama azaiatyn bolsa kerek. Osy jaitty eskergen ǵalymdar jer asty sýlaryn igergende onyń 25 jylǵa deiin jetýin basshylyqqa alýy tiis. Geolog ǵalym Batys Qazaqstan oblysyndaǵy jer asty sýlaryn anyqtaý úshin ǵylymi-zertteý jumystaryn júrgizip, ózekti máseleni sheshýge bolatynyn eskertti.