QR Ulttyq Banki el ekonomikasyndaǵy dollarlandyrý protsesi men infliatsiiany tejeýge jeń túre, shyndap kirispek. Osy maqsatta retteýshi organ "Aqsha-kredit saiasatynyń quraly túrindegi minimaldy rezevtik talaptar: halyqaralyq tájiribe men qoldaný erekshelikteri" taqyrybynda analitikalyq materialdy jariialady. Oǵan sáikes, fiskaldyq saiasatty qatańdata otyryp, minimaldy rezervtik talaptardy (MRT) qaita qaraý qajettigi usynylady, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Minimaldy rezervtik talaptardyń dollarlandyrýdy yryqtandyrýǵa qandai qatysy bar? Muny túsinikti tilmen jetkizý úshin sarapshylar pikirin usyna ketelik.
Ekonomist Ǵalymjan Aitqazinniń aitýynsha, MRT - bankterdiń Ulttyq Bankte saqtaýy mindetti rezervteriniń belgilengen eń az kólemi. Ol úsh negizgi fýnktsiiany oryndaidy:
- Aqsha naryǵyn turaqtandyrý: ótimdilikti, infliatsiiany jáne nesieleý qarqynyn baqylaý.
- Júiedegi táýekelderdi azaitý: bankterdiń turaqtylyǵyn nyǵaitý.
- Aqsha-nesie saiasatyn qoldaý: qoljetimdi nesieler kólemin retteý.
Bastapqyda MRT qatań makroprýdentsialdy qural retinde qyzmet etti, biraq 2015 jyldan bastap (infliatsiialyq targetteýge kóshý) onyń róli aqsha-kredit bóligin retteýge aýysty. 2019 jyly qorlandyrý qurylymy ońtailandyryldy, al normativter qazir teńge túrindegisi 0-2%-ǵa jáne valiýta túrindegisi 1-3%-ǵa deiin tómendedi. Alaida, qazirgi jaǵdaida MRT-nyń tómen deńgeii olardyń tiimdiligin tómendetip, bul ótimdiliktiń profitsiti men nesieleýdiń ósimin baqylaýdy qiyndatýda. Ulttyq Bank Qazaqstannyń MRT kólemi eleýsizdeý óńirdegi jalǵyz el bolyp tabylatynyn naqtylaidy. Armeniiada, Belarýsta, Qyrǵyzstanda, Reseide jáne Ózbekstanda olar ulttyq jaǵdailarǵa beiimdelip, belsendi jáne ikemdi qoldanylady.
Halyqaralyq tájiribe de kórsetip otyrǵandai, MRT-ny qatańdatý nesieleýdi tejemeidi, kerisinshe artyq ótimdilikti sińirýge, stavkalardy turaqtandyrýǵa jáne aqsha-nesie saiasatynyń tiimdiligin arttyrýǵa kómektesedi. Qazaqstan jaǵdaiynda, atap aitqanda, joǵary bazalyq mólsherleme jáne ekonomikanyń ótimdiligin jabýǵa jumsalatyn aitarlyqtai shyǵyndar jaǵdaiynda olardyń aqsha-nesie saiasatyndaǵy rólin kúsheitý jáne qarjylyq turaqtylyqty nyǵaitý úshin MRT tetigin reformalaý qajet.
"Shyn máninde, MRT-ny qatańdatý turǵysynda qaita qarastyrý týraly usynysty sarapshylar qaýymy, sonyń ishinde biz de burynnan aityp kelemiz. Ásirese, bul EDB tarapynan halyqqa kredit berý kóleminiń kúrt ósýinen keiin ózekti bola túsýde. Sondyqtan, MRT-ny infliatsiia jáne júielik táýekelderdi tómendetý boiynsha Ulttyq Banktiń aqsha-nesie saiasaty maqsattaryna beiimdeý jáne reformalaý qajettigi máselesi áldeqashan pisip-jetilgen", - dep sanaidy ol.
Qazaqstan minoritarlyq aktsionerler qaýymdastyǵy Ulttyq Bank ekonomikadaǵy aqsha mólsherin jaqsylap baqylaý úshin bankterdiń erejelerin ózgertýdi josparlap, bul arada bankter nesielendirýde paidalanbaýy tiis, iaǵni "rezervte" ustaýǵa mindetti aqsha - minimaldy rezervtik talaptar (MRT) dep atalatynyn qural týraly sóz bolyp otyrǵanyn aitady.
"Qazir Qazaqstandaǵy bankter óz aqshasynyń óte az paiyzyn — 0%-dan 3%-ǵa deiingi kólemdegisin rezervte ustaidy. Aimaqtyń basqa elderinde, mysaly, Reseide, Belarýsta jáne Ózbekstanda bul sandar áldeqaida joǵary: jergilikti valiýta úshin 4-4,5% jáne shetel valiýtasy úshin 15%-ǵa deiin deńgeide. Endi Ulttyq Bank osy sekildi bankterdiń rezervte kóbirek aqsha ustaýy úshin talaptardy qatańdatýdy josparlap otyr", - deidi qaýymdastyqtaǵylar.
Ulttyq bank munyń qajettiligin bylai túsindiredi:
- Bankterde bos aqsha tym kóp: Qazaqstanda qazir bankterde bos aqsha kóp. Bul degenimiz, olar op-ońai ári shekteýsiz nesie bere beredi, sóitip infliatsiiany kúsheitip, baǵalardy ósirýi múmkin.
- Kórshi elderdiń tájiribesi: basqa elderde joǵary mólsher burynnan qoldanylyp keledi jáne bul ekonomikany baqylaýǵa jaqsy kómektesedi. Ulttyq Bank olardyń tájiribesin zerdelep, Qazaqstannyń da osy baǵytta áreket kóshetinin ýaqyty keldi dep sheshken.
- Infliatsiiamen kúres jáne turaqtylyq: turaqsyz álemdik ekonomika jaǵdaiynda baǵalar ósimin tejeýge jáne qarjy naryǵynda turaqtylyqty saqtaýǵa kómektesetin quraldardyń bolýy mańyzdy.
Buǵan deiin saitymyzda "Infliatsiia boljamdy kórsetkishten asyp túsip, sarapshylar shý etti" degen maqala jariialanǵan bolatyn. Onda 2025 jyly qańtardaǵy derek boiynsha, Qazaqstandaǵy infliatsiia 8,9% quraǵany aitylady. Bul tsifr boljamdy kórsetkishterden de joǵary bolyp, sarapshylar der ýaqytynda shara qabyldamaǵan Ulttyq bankti aiyptady. Al Ulttyq bank elimizde toqtaýsyz ósip jatqan tutynýshylyq nesie buǵan sebep ekenin aitqan edi.
