قر ۇلتتىق بانكٸ ەل ەكونوميكاسىنداعى دوللارلاندىرۋ پروتسەسٸ مەن ينفلياتسييانى تەجەۋگە جەڭ تٷرە, شىنداپ كٸرٸسپەك. وسى ماقساتتا رەتتەۋشٸ ورگان "اقشا-كرەديت ساياساتىنىڭ قۇرالى تٷرٸندەگٸ مينيمالدى رەزەۆتٸك تالاپتار: حالىقارالىق تەجٸريبە مەن قولدانۋ ەرەكشەلٸكتەرٸ" تاقىرىبىندا اناليتيكالىق ماتەريالدى جارييالادى. وعان سەيكەس, فيسكالدىق ساياساتتى قاتاڭداتا وتىرىپ, مينيمالدى رەزەرۆتٸك تالاپتاردى (مرت) قايتا قاراۋ قاجەتتٸگٸ ۇسىنىلادى, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
مينيمالدى رەزەرۆتٸك تالاپتاردىڭ دوللارلاندىرۋدى ىرىقتاندىرۋعا قانداي قاتىسى بار? مۇنى تٷسٸنٸكتٸ تٸلمەن جەتكٸزۋ ٷشٸن ساراپشىلار پٸكٸرٸن ۇسىنا كەتەلٸك.
ەكونوميست عالىمجان ايتقازيننٸڭ ايتۋىنشا, مرت - بانكتەردٸڭ ۇلتتىق بانكتە ساقتاۋى مٸندەتتٸ رەزەرۆتەرٸنٸڭ بەلگٸلەنگەن ەڭ از كٶلەمٸ. ول ٷش نەگٸزگٸ فۋنكتسييانى ورىندايدى:
- اقشا نارىعىن تۇراقتاندىرۋ: ٶتٸمدٸلٸكتٸ, ينفلياتسييانى جەنە نەسيەلەۋ قارقىنىن باقىلاۋ.
- جٷيەدەگٸ تەۋەكەلدەردٸ ازايتۋ: بانكتەردٸڭ تۇراقتىلىعىن نىعايتۋ.
- اقشا-نەسيە ساياساتىن قولداۋ: قولجەتٸمدٸ نەسيەلەر كٶلەمٸن رەتتەۋ.
باستاپقىدا مرت قاتاڭ ماكروپرۋدەنتسيالدى قۇرال رەتٸندە قىزمەت ەتتٸ, بٸراق 2015 جىلدان باستاپ (ينفلياتسييالىق تارگەتتەۋگە كٶشۋ) ونىڭ رٶلٸ اقشا-كرەديت بٶلٸگٸن رەتتەۋگە اۋىستى. 2019 جىلى قورلاندىرۋ قۇرىلىمى وڭتايلاندىرىلدى, ال نورماتيۆتەر قازٸر تەڭگە تٷرٸندەگٸسٸ 0-2%-عا جەنە ۆاليۋتا تٷرٸندەگٸسٸ 1-3%-عا دەيٸن تٶمەندەدٸ. الايدا, قازٸرگٸ جاعدايدا مرت-نىڭ تٶمەن دەڭگەيٸ ولاردىڭ تيٸمدٸلٸگٸن تٶمەندەتٸپ, بۇل ٶتٸمدٸلٸكتٸڭ پروفيتسيتٸ مەن نەسيەلەۋدٸڭ ٶسٸمٸن باقىلاۋدى قيىنداتۋدا. ۇلتتىق بانك قازاقستاننىڭ مرت كٶلەمٸ ەلەۋسٸزدەۋ ٶڭٸردەگٸ جالعىز ەل بولىپ تابىلاتىنىن ناقتىلايدى. ارمەنييادا, بەلارۋستا, قىرعىزستاندا, رەسەيدە جەنە ٶزبەكستاندا ولار ۇلتتىق جاعدايلارعا بەيٸمدەلٸپ, بەلسەندٸ جەنە يكەمدٸ قولدانىلادى.
حالىقارالىق تەجٸريبە دە كٶرسەتٸپ وتىرعانداي, مرت-نى قاتاڭداتۋ نەسيەلەۋدٸ تەجەمەيدٸ, كەرٸسٸنشە ارتىق ٶتٸمدٸلٸكتٸ سٸڭٸرۋگە, ستاۆكالاردى تۇراقتاندىرۋعا جەنە اقشا-نەسيە ساياساتىنىڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋعا كٶمەكتەسەدٸ. قازاقستان جاعدايىندا, اتاپ ايتقاندا, جوعارى بازالىق مٶلشەرلەمە جەنە ەكونوميكانىڭ ٶتٸمدٸلٸگٸن جابۋعا جۇمسالاتىن ايتارلىقتاي شىعىندار جاعدايىندا ولاردىڭ اقشا-نەسيە ساياساتىنداعى رٶلٸن كٷشەيتۋ جەنە قارجىلىق تۇراقتىلىقتى نىعايتۋ ٷشٸن مرت تەتٸگٸن رەفورمالاۋ قاجەت.
"شىن مەنٸندە, مرت-نى قاتاڭداتۋ تۇرعىسىندا قايتا قاراستىرۋ تۋرالى ۇسىنىستى ساراپشىلار قاۋىمى, سونىڭ ٸشٸندە بٸز دە بۇرىننان ايتىپ كەلەمٸز. ەسٸرەسە, بۇل ەدب تاراپىنان حالىققا كرەديت بەرۋ كٶلەمٸنٸڭ كٷرت ٶسۋٸنەن كەيٸن ٶزەكتٸ بولا تٷسۋدە. سوندىقتان, مرت-نى ينفلياتسييا جەنە جٷيەلٸك تەۋەكەلدەردٸ تٶمەندەتۋ بويىنشا ۇلتتىق بانكتٸڭ اقشا-نەسيە ساياساتى ماقساتتارىنا بەيٸمدەۋ جەنە رەفورمالاۋ قاجەتتٸگٸ مەسەلەسٸ ەلدەقاشان پٸسٸپ-جەتٸلگەن", - دەپ سانايدى ول.
قازاقستان مينوريتارلىق اكتسيونەرلەر قاۋىمداستىعى ۇلتتىق بانك ەكونوميكاداعى اقشا مٶلشەرٸن جاقسىلاپ باقىلاۋ ٷشٸن بانكتەردٸڭ ەرەجەلەرٸن ٶزگەرتۋدٸ جوسپارلاپ, بۇل ارادا بانكتەر نەسيەلەندٸرۋدە پايدالانباۋى تيٸس, ياعني "رەزەرۆتە" ۇستاۋعا مٸندەتتٸ اقشا - مينيمالدى رەزەرۆتٸك تالاپتار (مرت) دەپ اتالاتىنىن قۇرال تۋرالى سٶز بولىپ وتىرعانىن ايتادى.
"قازٸر قازاقستانداعى بانكتەر ٶز اقشاسىنىڭ ٶتە از پايىزىن — 0%-دان 3%-عا دەيٸنگٸ كٶلەمدەگٸسٸن رەزەرۆتە ۇستايدى. ايماقتىڭ باسقا ەلدەرٸندە, مىسالى, رەسەيدە, بەلارۋستا جەنە ٶزبەكستاندا بۇل ساندار ەلدەقايدا جوعارى: جەرگٸلٸكتٸ ۆاليۋتا ٷشٸن 4-4,5% جەنە شەتەل ۆاليۋتاسى ٷشٸن 15%-عا دەيٸن دەڭگەيدە. ەندٸ ۇلتتىق بانك وسى سەكٸلدٸ بانكتەردٸڭ رەزەرۆتە كٶبٸرەك اقشا ۇستاۋى ٷشٸن تالاپتاردى قاتاڭداتۋدى جوسپارلاپ وتىر", - دەيدٸ قاۋىمداستىقتاعىلار.
ۇلتتىق بانك مۇنىڭ قاجەتتٸلٸگٸن بىلاي تٷسٸندٸرەدٸ:
- بانكتەردە بوس اقشا تىم كٶپ: قازاقستاندا قازٸر بانكتەردە بوس اقشا كٶپ. بۇل دەگەنٸمٸز, ولار وپ-وڭاي ەرٸ شەكتەۋسٸز نەسيە بەرە بەرەدٸ, سٶيتٸپ ينفلياتسييانى كٷشەيتٸپ, باعالاردى ٶسٸرۋٸ مٷمكٸن.
- كٶرشٸ ەلدەردٸڭ تەجٸريبەسٸ: باسقا ەلدەردە جوعارى مٶلشەر بۇرىننان قولدانىلىپ كەلەدٸ جەنە بۇل ەكونوميكانى باقىلاۋعا جاقسى كٶمەكتەسەدٸ. ۇلتتىق بانك ولاردىڭ تەجٸريبەسٸن زەردەلەپ, قازاقستاننىڭ دا وسى باعىتتا ەرەكەت كٶشەتٸنٸن ۋاقىتى كەلدٸ دەپ شەشكەن.
- ينفلياتسييامەن كٷرەس جەنە تۇراقتىلىق: تۇراقسىز ەلەمدٸك ەكونوميكا جاعدايىندا باعالار ٶسٸمٸن تەجەۋگە جەنە قارجى نارىعىندا تۇراقتىلىقتى ساقتاۋعا كٶمەكتەسەتٸن قۇرالداردىڭ بولۋى ماڭىزدى.
بۇعان دەيٸن سايتىمىزدا "ينفلياتسييا بولجامدى كٶرسەتكٸشتەن اسىپ تٷسٸپ, ساراپشىلار شۋ ەتتٸ" دەگەن ماقالا جارييالانعان بولاتىن. وندا 2025 جىلى قاڭتارداعى دەرەك بويىنشا, قازاقستانداعى ينفلياتسييا 8,9% قۇراعانى ايتىلادى. بۇل تسيفر بولجامدى كٶرسەتكٸشتەردەن دە جوعارى بولىپ, ساراپشىلار دەر ۋاقىتىندا شارا قابىلداماعان ۇلتتىق بانكتٸ ايىپتادى. ال ۇلتتىق بانك ەلٸمٸزدە توقتاۋسىز ٶسٸپ جاتقان تۇتىنۋشىلىق نەسيە بۇعان سەبەپ ەكەنٸن ايتقان ەدٸ.
