Búginde balalar kontenti týraly aitqanda kópshiliktiń oiyna mýltfilmder men telebaǵdarlamalar ǵana keledi. Alaida tsifrlyq dáýirde bul uǵym áldeqaida keń maǵynaǵa ie boldy. Balanyń kúndelikti tutynatyn videolary, oiyndary, áleýmettik jelidegi paraqshalary, aýdio-ertegileri men bilim berý platformalary onyń dúnietanymyn qalyptastyratyn mańyzdy quralǵa ainaldy. Qazaq Expert Club-tyń bilim berý salasyndaǵy sarapshysy Jazira Asanovanyń pikirinshe, balalar kontenti endi tek oiyn-saýyq indýstriiasynyń máselesi emes, eldiń adami kapitalyn damytýǵa áser etetin strategiialyq baǵyt retinde qarastyrylýy tiis, dep habarlaidy dalanews.kz.
– Buryn balalar kontenti degende mýltfilm men telebaǵdarlamalardy ǵana aitatynbyz. Qazir jaǵdai ózgerdi. Bala teledidar aldynda emes, tsifrlyq ortada ósip jatyr. Onyń kúndelikti ómiriniń bir bóligine YouTube, TikTok, kompiýterlik oiyndar, podkasttar men túrli platformalar ainaldy. Sondyqtan balalar kontenti týraly áńgime tek media emes, bolashaq urpaqtyń dúnietanymy týraly áńgime bolýy kerek, – deidi sarapshy.
Onyń aitýynsha, Qazaqstanda bul baǵytta oń ózgerister baiqalady. Sońǵy jyldary otandyq animatsiia óndirisi damyp, qazaq tilindegi jobalardyń sany artyp keledi. «Balapan» arnasynyń jumysy, jeke shyǵarmashylyq stýdiialardyń paida bolýy jáne álemdik mýltfilmderdiń qazaq tiline dýbliajdalýy mańyzdy qadamdardyń biri boldy.
Degenmen, sarapshy qazirgi jetistikterdi tolyqqandy indýstriiadan góri jekelegen tabysty bastamalardyń jiyntyǵy retinde baǵalaidy.
– Qazirgi tańda jaqsy jobalar bar. Biraq olar áli de júieli túrde qalyptasqan úlken indýstriia deńgeiine jetken joq. Onyń ústine bizdiń basty básekelesimiz basqa telearnalar emes. Búgingi balanyń nazaryn jaýlap alý úshin milliardtaǵan qarjy jumsaityn halyqaralyq tsifrlyq platformalarmen qatar jumys isteýge týra keledi, – deidi Jazira Asanova.
Qazaq tilindegi kontent jetkilikti me?
Sarapshynyń pikirinshe, bul suraqqa naqty jaýap berýge bolady.
– Eger ashyq aitsaq, qazaq tilindegi balalar kontenti áli jetkiliksiz. Biraq másele tek sanynda emes. Qazaqsha kontent balanyń kúndelikti tsifrlyq ómiriniń tabiǵi bóligine ainala almai otyr. Bala kontentti tiline qarap tańdamaidy. Ol ózine unaǵan keiipkerdi, qyzyqty oqiǵany nemese oiyndy tańdaidy. Eger sol keiipker qazaqsha sóilese, qazaq tili bala úshin ómirdiń tabiǵi tiline ainalady, – deidi ol.
Sarapshy keltirgen derekterge sáikes, qazaqstandyq YouTube segmentindegi balalar kontentiniń nebári 3 paiyzy ǵana qazaq tilinde bolsa, orys tilindegi kontenttiń úlesi shamamen 75 paiyzdy quraidy.
Onyń aitýynsha, qazaq tilindegi kontentti tek mýltfilmdermen shekteýge bolmaidy. Bul qatarǵa ánder, aýdioertegiler, tanymdyq baǵdarlamalar, ǵylymi-kópshilik videolar, mobildi qosymshalar, podkasttar, komikster men YouTube jobalary da kiredi.
– Tildiń taǵdyry tek mektep baǵdarlamasyndaǵy saǵat sanymen sheshilmeidi. Til balanyń óz erkimen tutynatyn kontentinde ómir súrýi kerek. Ol qyzyq kórgen keiipkerdiń, súiikti blogerdiń nemese unatqan oiynynyń tiline ainalǵanda ǵana damidy, – deidi sarapshy.
Balalar neni kóredi?
Qazirgi balalardyń media tutyný mádenieti de túbegeili ózgergen.
– Búgingi balalardyń álemi qysqa videolardan, oiyn platformalarynan, blogerler men strimderden turady. Birneshe minýt ishinde ondaǵan videony qarap úlgeredi. Mundai aqparattyq aǵyn olardyń zeiinine de áser etedi, – deidi Jazira Asanova.
Onyń pikirinshe, másele balanyń qandai kontent kórip otyrǵanynda ǵana emes, ony qalai tutynyp jatqanynda jatyr.
Sarapshy Roblox, Minecraft sekildi platformalardyń da qarapaiym oiynnan áldeqashan asyp ketkenin aitady.
– Bul oiyndardyń óz mádenieti, ózara qarym-qatynas úlgileri bar. Bala munda yntymaqtastyqty da úirenedi, keide jaǵymsyz minez-qulyq úlgilerin de kóredi. Sondyqtan sapaly qazaq tildi kontent dál osy balalar ýaqyt ótkizetin keńistikterde bolýy qajet, – deidi ol.
Otandyq kontenttiń múmkindigi qandai?
Sarapshy qazaqstandyq jobalardyń sheteldik ónimdermen básekelese alatynyna senimdi.
– Bizge bireýdi qaitalaýdyń qajeti joq. Qazaqstannyń óz tarihy, óz folklory, óz keiipkerleri bar. Aldar Kóse, Er Tóstik, Jelaiaq siiaqty obrazdar qazirgi zamanǵy serialdar men oiyndarǵa negiz bola alady. Abai, ál-Farabi, Tomiris sekildi tarihi tulǵalardy balalarǵa jaqyn formatta tanystyrýǵa múmkindik mol, – deidi ol.
Jazira Asanovanyń pikirinshe, balalar kontenti tek mádeni joba emes, kreativti ekonomikanyń mańyzdy bóligi bolýy tiis.
– Ońtústik Koreianyń tájiribesine qarasaq, birneshe onjyldyq ishinde olardyń kontenti búkil álemge tarady. Bul kezdeisoq jetistik emes. Memleket kreativti indýstriiany damytýǵa júieli qoldaý kórsetti. Qazaqstan úshin de balalar kontenti ulttyq mádenietti dáripteýdiń jáne bolashaqta eksporttyq ónim qalyptastyrýdyń mańyzdy baǵyty bola alady, – deidi sarapshy.
Jasandy intellekt jańa múmkindik bere me?
Sońǵy jyldary kontent óndirisine jasandy intellekt tehnologiialary belsendi engizilip jatyr. Sarapshy muny qazaq tilindegi balalar kontentin damytý úshin úlken múmkindik dep sanaidy.
– Buryn animatsiia jasaý úshin úlken stýdiia men qomaqty qarjy qajet bolatyn. Qazir jasandy intellekttiń kómegimen shaǵyn toptar da sapaly ónim shyǵara alady. Bul ásirese qazaq tilindegi kontent óndirýshiler úshin mańyzdy múmkindik, – deidi ol.
Sonymen birge sarapshy tehnologiianyń ózin maqsatqa ainaldyrmaý qajettigin de eskertedi.
– Jasandy intellekt qural ǵana. Nátije ony qoldanatyn adamnyń kózqarasyna bailanysty. Bizde tehnologiiadan da mańyzdy dúnie bar. Ol – tarihymyz, mádenietimiz jáne ulttyq kodymyz. Muny eshqandai algoritm almastyra almaidy, – deidi Jazira Asanova.
Sarapshynyń pikirinshe, Qazaqstan aldynda turǵan basty mindet – balalardy tsifrlyq ortadan alystatý emes, sol ortany sapaly ári qyzyqty qazaq tilindegi kontentpen toltyrý. Óitkeni búgingi bala ekran arqyly álemdi tanyp jatyr, al erteńgi qoǵamnyń kelbeti sol keńistikte qalyptasady.
