Shymkent qalalyq juqpaly aýrýlar aýrýhanasy – Óńirlik infektsiialyq aýrýhana jańa oqý jyly qarsańynda ata-analar men ustazdardy balalar arasynda juqpaly aýrýlardyń aldyn alý sharalaryna erekshe mán berýge shaqyrady.
Jańa oqý jylynyń bastalýy – bilim berý salasynyń mańyzdy kezeńi ǵana emes, sonymen qatar balalar densaýlyǵyna qaýip tóndiretin kúrdeli epidemiologiialyq jaǵdailar jii kezdesetin ýaqyt. Mektepke jáne mektepke deiingi uiymdarǵa baratyn balalardyń ujymdyq ortada tyǵyz qarym-qatynasta bolýy – túrli juqpaly aýrýlardyń taralýyna qolaily jaǵdai týǵyzady.
Juqpaly aýrýlar – adamzat tarihynda eń kóp zardap ákelgen, qoǵamnyń áleýmettik jáne ekonomikalyq damýyna eleýli áser etken dertterdiń biri. Qazirgi tańda da bul aýrýlardyń aldyn alý, der kezinde anyqtaý jáne tiimdi em júrgizý – densaýlyq saqtaý júiesiniń basty basymdyqtarynyń biri bolyp qala berýde.
Osy rette Shymkent qalalyq juqpaly aýrýlar aýrýhanasy tek qalanyń ǵana emes, búkil Túrkistan oblysynyń juqpaly aýrýlarmen kúresýdegi senimdi tiregine ainalyp otyr. Qazirgi tańda aýrýhanaǵa densaýlyq saqtaý salasynyń úzdik uiymdastyrýshysy, tájiribeli dáriger-infektsionist, joǵary sanatty maman Erejepov Baqtyǵali Aiýbaiuly basshylyq etedi. Onyń jetekshiligimen mekemeniń materialdyq-tehnikalyq bazasy nyǵaiyp, halyqaralyq standarttarǵa sai zamanaýi diagnostikalyq jáne emdeý ádisteri engizildi. Baqtyǵali Aiýbaiulynyń aitýynsha, jańa oqý jylyna daiyndyq kezinde sanitarlyq-epidemiologiialyq qyzmetter men bilim berý mekemeleri infektsiialyq aýrýlardyń aldyn alýǵa erekshe nazar aýdarýy tiis:
«Bul – tek ár balanyń jeke densaýlyǵy ǵana emes, jalpy qoǵamnyń densaýlyq saqtaý júiesiniń turaqtylyǵy úshin de mańyzdy. Árbir ata-ana balasynyń jaǵdaiyna muqiiat bolýy qajet. Eger balada JRVI, ishek infektsiiasy nemese ózge de juqpaly aýrý belgileri baiqalsa, ony mektepke nemese balabaqshaǵa aparmai, dereý meditsinalyq kómekke júgingen jón. Aýrýdy erte anyqtap, ýaqytyly em júrgizý – juqpaly indetterdiń taralýyn toqtatýda sheshýshi ról atqarady». Balalar arasynda jii kezdesetin juqpaly aýrýlar qataryna...
Jedel respiratorlyq virýstyq infektsiialar (JRVI) jáne tumaý:
Kúz-qys maýsymynda eń jii tirkeletin aýrýlar toby. Qozdyrǵyshtary – tumaý virýsy, paragripp, adenovirýs jáne rinovirýs. Belgileri: dene qyzýynyń kóterilýi, murynnan sý aǵý, jótel, bas aýrýy, jalpy álsizdik. Asqyný jaǵdaiynda bronhit, pnevmoniia, otit damýy múmkin. Aldyn alý sharalary: jyl saiynǵy tumaýǵa qarsy vaktsinatsiia, jeke gigiena jáne sanitarlyq talaptardy saqtaý.
Qyzylsha: óte juqpaly virýstyq infektsiia. Sońǵy jyldary vaktsinatsiia deńgeiiniń tómendeýine bailanysty elimizde qyzylshamen syrqattanýshylyqtyń qaita órshýi tirkelýde. Aýrý dene qyzýynyń kóterilýi, koniýnktivit, jótel, bórtpe shyǵýymen sipattalady. Asqynýlary – pnevmoniia, entsefalit, tipti ólim jaǵdailaryna alyp kelýi múmkin. Qyzylshaǵa qarsy vaktsinatsiia (QQK) – aldyn alýdyń negizgi quraly.
Kókjótel (kokliýsh): bakteriialyq infektsiia. Balalarda tunshyǵý sipatyndaǵy uzaq jótel ustamalaryn týdyrady. Ásirese jas balalarda apnoe, entsefalopatiia sekildi aýyr asqynýlarǵa alyp kelýi múmkin. AKDS vaktsinatsiiasy – senimdi aldyn alý ádisi.
Difteriia: tamaqta fibrindi qabat túzip, tynys joldarynyń tarylýyna, aýyr ýlaný belgilerine jáne júrek, júike júiesi tarapynan asqynýlarǵa ákeledi. Aldyn alý – AKDS nemese ADS-M vaktsinatsiialary.
Sirespe (stolbniak): clostridium tetani bakteriiasy jaralar arqyly aǵzaǵa enip, bulshyqetterdiń tyrysýymen sipattalatyn aýyr aýrý. Aldyn alý – josparly vaktsinatsiia jáne jaraqattardy ýaqytyly óńdeý.
Ishek infektsiialary (rotavirýs, dizenteriia, salmonellez, enterovirýstar): negizgi belgileri – ish ótý, qusý, dene qyzýynyń kóterilýi, sýsyzdaný. Infektsiia lastanǵan taǵam men sýdan, sondai-aq turmystyq-qatynas jolymen taralady. Aldyn alý – jeke gigiena, taza aýyz sý men durys tamaqtaný.
Meningit: Neisseria meningitidis jáne basqa qozdyrǵyshtardan týyndaityn aýrý. Aýyr klinikalyq belgilerimen, sonyń ishinde qatty bas aýrýy, qyzba, moiyn bulshyqetteriniń tartylýy, qusý siiaqty simptomdarmen ótedi. Aldyn alý – epidemiologiialyq kórsetkishter boiynsha vaktsinatsiia.
Aldyn alý sharalarynyń keshendi júiesi
- Ulttyq egý kúntizbesine sáikes josparly vaktsinatsiia.
Bul – juqpaly aýrýlardan qorǵaýdyń eń senimdi ári ǵylymi turǵyda dáleldengen ádisi.
- Gigienalyq tárbieni kúsheitý.
Balalardy qoldy jii jýýǵa, bóten zattardy aýyzǵa salmaýǵa, jeke súlgi men ydysty paidalanýǵa úiretý mańyzdy.
- Immýndyq júieni nyǵaitý.
Durys tamaqtaný, dárýmender qabyldaý, taza aýada serýendeý jáne sportpen ainalysý – immýnitetti qoldaýdyń tiimdi tásilderi.
- Bilim berý uiymdarynda sanitarlyq-gigienalyq tártiptiń saqtalýy.
Synyptardy kúndelikti jeldetý, ylǵaldy tazalaý, balalardyń temperatýrasyn baqylaý jáne oqýshylardyń densaýlyǵyn monitoringteý – mektep pen balabaqsha ákimshiliginiń negizgi mindetteriniń biri.
Jańa oqý jyly qarsańynda infektsiialyq aýrýlardyń aldyn alý – bul memleket, bilim berý mekemeleri men ata-analardyń ortaq mindeti ári jaýapkershiligi. Qyzylsha, tumaý, kókjótel, ishek infektsiialary, difteriia, sirespe jáne meningit tárizdi juqpaly aýrýlardyń órshýin boldyrmaý – tek ekpe egý men sanitarlyq baqylaý sharalaryna ǵana emes, sonymen qatar ata-analardyń qyraǵylyǵy men mektepterdiń júieli, úilesimdi jumysyna tikelei bailanysty.
Balanyń densaýlyǵy – ult bolashaǵynyń kepili. Deni saý urpaq – deni saý qoǵam men qýatty memlekettiń negizi. Sondyqtan árqaisymyz osy baǵyttaǵy jaýapkershilikti tereń sezinip, óz úlesimizdi qosýymyz qajet.
