شىمكەنت قالالىق جۇقپالى اۋرۋلار اۋرۋحاناسى – ٶڭٸرلٸك ينفەكتسييالىق اۋرۋحانا جاڭا وقۋ جىلى قارساڭىندا اتا-انالار مەن ۇستازداردى بالالار اراسىندا جۇقپالى اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋ شارالارىنا ەرەكشە مەن بەرۋگە شاقىرادى.
جاڭا وقۋ جىلىنىڭ باستالۋى – بٸلٸم بەرۋ سالاسىنىڭ ماڭىزدى كەزەڭٸ عانا ەمەس, سونىمەن قاتار بالالار دەنساۋلىعىنا قاۋٸپ تٶندٸرەتٸن كٷردەلٸ ەپيدەميولوگييالىق جاعدايلار جيٸ كەزدەسەتٸن ۋاقىت. مەكتەپكە جەنە مەكتەپكە دەيٸنگٸ ۇيىمدارعا باراتىن بالالاردىڭ ۇجىمدىق ورتادا تىعىز قارىم-قاتىناستا بولۋى – تٷرلٸ جۇقپالى اۋرۋلاردىڭ تارالۋىنا قولايلى جاعداي تۋعىزادى.
جۇقپالى اۋرۋلار – ادامزات تاريحىندا ەڭ كٶپ زارداپ ەكەلگەن, قوعامنىڭ ەلەۋمەتتٸك جەنە ەكونوميكالىق دامۋىنا ەلەۋلٸ ەسەر ەتكەن دەرتتەردٸڭ بٸرٸ. قازٸرگٸ تاڭدا دا بۇل اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋ, دەر كەزٸندە انىقتاۋ جەنە تيٸمدٸ ەم جٷرگٸزۋ – دەنساۋلىق ساقتاۋ جٷيەسٸنٸڭ باستى باسىمدىقتارىنىڭ بٸرٸ بولىپ قالا بەرۋدە.
وسى رەتتە شىمكەنت قالالىق جۇقپالى اۋرۋلار اۋرۋحاناسى تەك قالانىڭ عانا ەمەس, بٷكٸل تٷركٸستان وبلىسىنىڭ جۇقپالى اۋرۋلارمەن كٷرەسۋدەگٸ سەنٸمدٸ تٸرەگٸنە اينالىپ وتىر. قازٸرگٸ تاڭدا اۋرۋحاناعا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ ٷزدٸك ۇيىمداستىرۋشىسى, تەجٸريبەلٸ دەرٸگەر-ينفەكتسيونيست, جوعارى ساناتتى مامان ەرەجەپوۆ باقتىعالي ايۋبايۇلى باسشىلىق ەتەدٸ. ونىڭ جەتەكشٸلٸگٸمەن مەكەمەنٸڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى نىعايىپ, حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي زاماناۋي دياگنوستيكالىق جەنە ەمدەۋ ەدٸستەرٸ ەنگٸزٸلدٸ. باقتىعالي ايۋبايۇلىنىڭ ايتۋىنشا, جاڭا وقۋ جىلىنا دايىندىق كەزٸندە سانيتارلىق-ەپيدەميولوگييالىق قىزمەتتەر مەن بٸلٸم بەرۋ مەكەمەلەرٸ ينفەكتسييالىق اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋعا ەرەكشە نازار اۋدارۋى تيٸس:
«بۇل – تەك ەر بالانىڭ جەكە دەنساۋلىعى عانا ەمەس, جالپى قوعامنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ جٷيەسٸنٸڭ تۇراقتىلىعى ٷشٸن دە ماڭىزدى. ەربٸر اتا-انا بالاسىنىڭ جاعدايىنا مۇقييات بولۋى قاجەت. ەگەر بالادا جرۆي, ٸشەك ينفەكتسيياسى نەمەسە ٶزگە دە جۇقپالى اۋرۋ بەلگٸلەرٸ بايقالسا, ونى مەكتەپكە نەمەسە بالاباقشاعا اپارماي, دەرەۋ مەديتسينالىق كٶمەككە جٷگٸنگەن جٶن. اۋرۋدى ەرتە انىقتاپ, ۋاقىتىلى ەم جٷرگٸزۋ – جۇقپالى ٸندەتتەردٸڭ تارالۋىن توقتاتۋدا شەشۋشٸ رٶل اتقارادى». بالالار اراسىندا جيٸ كەزدەسەتٸن جۇقپالى اۋرۋلار قاتارىنا...
جەدەل رەسپيراتورلىق ۆيرۋستىق ينفەكتسييالار (جرۆي) جەنە تۇماۋ:
كٷز-قىس ماۋسىمىندا ەڭ جيٸ تٸركەلەتٸن اۋرۋلار توبى. قوزدىرعىشتارى – تۇماۋ ۆيرۋسى, پاراگريپپ, ادەنوۆيرۋس جەنە رينوۆيرۋس. بەلگٸلەرٸ: دەنە قىزۋىنىڭ كٶتەرٸلۋٸ, مۇرىننان سۋ اعۋ, جٶتەل, باس اۋرۋى, جالپى ەلسٸزدٸك. اسقىنۋ جاعدايىندا برونحيت, پنەۆمونييا, وتيت دامۋى مٷمكٸن. الدىن الۋ شارالارى: جىل سايىنعى تۇماۋعا قارسى ۆاكتسيناتسييا, جەكە گيگيەنا جەنە سانيتارلىق تالاپتاردى ساقتاۋ.
قىزىلشا: ٶتە جۇقپالى ۆيرۋستىق ينفەكتسييا. سوڭعى جىلدارى ۆاكتسيناتسييا دەڭگەيٸنٸڭ تٶمەندەۋٸنە بايلانىستى ەلٸمٸزدە قىزىلشامەن سىرقاتتانۋشىلىقتىڭ قايتا ٶرشۋٸ تٸركەلۋدە. اۋرۋ دەنە قىزۋىنىڭ كٶتەرٸلۋٸ, كونيۋنكتيۆيت, جٶتەل, بٶرتپە شىعۋىمەن سيپاتتالادى. اسقىنۋلارى – پنەۆمونييا, ەنتسەفاليت, تٸپتٸ ٶلٸم جاعدايلارىنا الىپ كەلۋٸ مٷمكٸن. قىزىلشاعا قارسى ۆاكتسيناتسييا (ققك) – الدىن الۋدىڭ نەگٸزگٸ قۇرالى.
كٶكجٶتەل (كوكليۋش): باكتەرييالىق ينفەكتسييا. بالالاردا تۇنشىعۋ سيپاتىنداعى ۇزاق جٶتەل ۇستامالارىن تۋدىرادى. ەسٸرەسە جاس بالالاردا اپنوە, ەنتسەفالوپاتييا سەكٸلدٸ اۋىر اسقىنۋلارعا الىپ كەلۋٸ مٷمكٸن. اكدس ۆاكتسيناتسيياسى – سەنٸمدٸ الدىن الۋ ەدٸسٸ.
ديفتەرييا: تاماقتا فيبريندٸ قابات تٷزٸپ, تىنىس جولدارىنىڭ تارىلۋىنا, اۋىر ۋلانۋ بەلگٸلەرٸنە جەنە جٷرەك, جٷيكە جٷيەسٸ تاراپىنان اسقىنۋلارعا ەكەلەدٸ. الدىن الۋ – اكدس نەمەسە ادس-م ۆاكتسيناتسييالارى.
سٸرەسپە (ستولبنياك): clostridium tetani باكتەريياسى جارالار ارقىلى اعزاعا ەنٸپ, بۇلشىقەتتەردٸڭ تىرىسۋىمەن سيپاتتالاتىن اۋىر اۋرۋ. الدىن الۋ – جوسپارلى ۆاكتسيناتسييا جەنە جاراقاتتاردى ۋاقىتىلى ٶڭدەۋ.
ٸشەك ينفەكتسييالارى (روتاۆيرۋس, ديزەنتەرييا, سالمونەللەز, ەنتەروۆيرۋستار): نەگٸزگٸ بەلگٸلەرٸ – ٸش ٶتۋ, قۇسۋ, دەنە قىزۋىنىڭ كٶتەرٸلۋٸ, سۋسىزدانۋ. ينفەكتسييا لاستانعان تاعام مەن سۋدان, سونداي-اق تۇرمىستىق-قاتىناس جولىمەن تارالادى. الدىن الۋ – جەكە گيگيەنا, تازا اۋىز سۋ مەن دۇرىس تاماقتانۋ.
مەنينگيت: Neisseria meningitidis جەنە باسقا قوزدىرعىشتاردان تۋىندايتىن اۋرۋ. اۋىر كلينيكالىق بەلگٸلەرٸمەن, سونىڭ ٸشٸندە قاتتى باس اۋرۋى, قىزبا, مويىن بۇلشىقەتتەرٸنٸڭ تارتىلۋى, قۇسۋ سيياقتى سيمپتومدارمەن ٶتەدٸ. الدىن الۋ – ەپيدەميولوگييالىق كٶرسەتكٸشتەر بويىنشا ۆاكتسيناتسييا.
الدىن الۋ شارالارىنىڭ كەشەندٸ جٷيەسٸ
- ۇلتتىق ەگۋ كٷنتٸزبەسٸنە سەيكەس جوسپارلى ۆاكتسيناتسييا.
بۇل – جۇقپالى اۋرۋلاردان قورعاۋدىڭ ەڭ سەنٸمدٸ ەرٸ عىلىمي تۇرعىدا دەلەلدەنگەن ەدٸسٸ.
- گيگيەنالىق تەربيەنٸ كٷشەيتۋ.
بالالاردى قولدى جيٸ جۋۋعا, بٶتەن زاتتاردى اۋىزعا سالماۋعا, جەكە سٷلگٸ مەن ىدىستى پايدالانۋعا ٷيرەتۋ ماڭىزدى.
- يممۋندىق جٷيەنٸ نىعايتۋ.
دۇرىس تاماقتانۋ, دەرۋمەندەر قابىلداۋ, تازا اۋادا سەرۋەندەۋ جەنە سپورتپەن اينالىسۋ – يممۋنيتەتتٸ قولداۋدىڭ تيٸمدٸ تەسٸلدەرٸ.
- بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارىندا سانيتارلىق-گيگيەنالىق تەرتٸپتٸڭ ساقتالۋى.
سىنىپتاردى كٷندەلٸكتٸ جەلدەتۋ, ىلعالدى تازالاۋ, بالالاردىڭ تەمپەراتۋراسىن باقىلاۋ جەنە وقۋشىلاردىڭ دەنساۋلىعىن مونيتورينگتەۋ – مەكتەپ پەن بالاباقشا ەكٸمشٸلٸگٸنٸڭ نەگٸزگٸ مٸندەتتەرٸنٸڭ بٸرٸ.
جاڭا وقۋ جىلى قارساڭىندا ينفەكتسييالىق اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋ – بۇل مەملەكەت, بٸلٸم بەرۋ مەكەمەلەرٸ مەن اتا-انالاردىڭ ورتاق مٸندەتٸ ەرٸ جاۋاپكەرشٸلٸگٸ. قىزىلشا, تۇماۋ, كٶكجٶتەل, ٸشەك ينفەكتسييالارى, ديفتەرييا, سٸرەسپە جەنە مەنينگيت تەرٸزدٸ جۇقپالى اۋرۋلاردىڭ ٶرشۋٸن بولدىرماۋ – تەك ەكپە ەگۋ مەن سانيتارلىق باقىلاۋ شارالارىنا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار اتا-انالاردىڭ قىراعىلىعى مەن مەكتەپتەردٸڭ جٷيەلٸ, ٷيلەسٸمدٸ جۇمىسىنا تٸكەلەي بايلانىستى.
بالانىڭ دەنساۋلىعى – ۇلت بولاشاعىنىڭ كەپٸلٸ. دەنٸ ساۋ ۇرپاق – دەنٸ ساۋ قوعام مەن قۋاتتى مەملەكەتتٸڭ نەگٸزٸ. سوندىقتان ەرقايسىمىز وسى باعىتتاعى جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ تەرەڭ سەزٸنٸپ, ٶز ٷلەسٸمٸزدٸ قوسۋىمىز قاجەت.
