Balanyń durys damýy úshin sapaly uıqynyń mańyzy zor. Alaıda sońǵy jyldary balalar men jasóspirimder arasynda uıqy buzylystary jıi kezdesip júr. Mamandardyń aıtýynsha, uıqysyzdyq (ınsomnıa) — jeke aýrý emes, ol aǵzadaǵy psıhologıalyq nemese fızıkalyq máselelerdiń belgisi bolýy múmkin, dep habarlaıdy Dalanews.kz.
Uıqysyzdyq degen ne?
Uıqysyzdyq — balanyń ýaqytynda uıyqtaı almaýy, túnde jıi oıanýy nemese jetkilikti uıyqtasa da, sharshańqy kúıde júrýi.
Ol ártúrli jolmen baıqalady:
-
Uıyqtaı almaý — bala uzaq ýaqytqa deıin kóz ile almaıdy;
-
Túnde jıi oıaný — qaıta uıyqtaý qıynǵa soǵady;
-
Kúndizgi uıqyshyldyq — túngi uıqy jetkilikti bolsa da, bala álsiz bolady;
-
Uıqy kezinde mazasyzdyq — túsinde sóıleý, júrip ketý (aıkezbe).
Balalardaǵy uıqysyzdyq nesimen qaýipti?
Uıqynyń jetispeýi balanyń densaýlyǵyna tikeleı áser etedi:
-
mı qyzmeti baıaýlap, oqý úlgerimi tómendeıdi;
-
tez sharshaǵyshtyq paıda bolady;
-
ashýlanshaq jáne jylaýyq bola túsedi;
-
kúızelis pen mazasyzdyq artady;
-
ımýnıtet álsireıdi;
-
ósý gormonynyń bólinýi buzylyp, fızıkalyq damýy kesheýildeýi múmkin.
Sonymen qatar, sapasyz uıqy júrek-qantamyr júıesine de keri áser etýi yqtımal.
Uıqysyzdyqtyń negizgi sebepteri
Balalardaǵy uıqy buzylystary birneshe faktorǵa baılanysty:
1. Psıhologıalyq sebepter:
-
qorqynysh (qarańǵylyqtan, jaman tústen qorqý);
-
stress, ýaıym;
-
shamadan tys emosıalyq júkteme.
2. Turmystyq sebepter:
-
uıqy rejıminiń saqtalmaýy;
-
uıyqtar aldynda telefon, teledıdar qaraý;
-
bólmedegi yńǵaısyz jaǵdaı (ystyq, shý, jaryq);
-
tym toıyp nemese ash uıyqtaý.
3. Densaýlyqqa baılanysty:
-
qyzý, aýyrsyný;
-
tynys alý joldarynyń máseleleri;
-
júıke júıesiniń buzylystary.
4. Dári-dármek áseri: keıbir preparattar (ásirese júıke júıesine áser etetin) uıqyny buzýy múmkin.
Bala qansha saǵat uıyqtaýy kerek?
Jas ereksheligine qaraı uıqy normasy ártúrli:
-
4 aı – 1 jas: 12–16 saǵat
-
1–2 jas: 11–14 saǵat
-
3–5 jas: 10–13 saǵat
-
6–12 jas: 9–12 saǵat
-
13–17 jas: 8–10 saǵat
Uıqy jetispeýshiliginiń belgileri
Ata-analar myna belgilerge mán berýi kerek:
-
bala tez sharshaıdy;
-
sabaqqa zeıini tómendeıdi;
-
ashýlanshaq nemese kóńil-kúıi turaqsyz;
-
kózi qyzaryp, isinýi múmkin;
-
belsendiligi tómendeıdi.
Bala durys uıyqtaýy úshin ne isteý kerek?
1. Turaqty rejım qalyptastyryńyz. Bala kún saıyn bir ýaqytta uıyqtap, bir ýaqytta oıanýy kerek.
2. Uıqy gıgıenasyn saqtańyz. Bólmeni jeldetińiz, tynysh, qarańǵy orta jasańyz jáne yńǵaıly tósek qoldanyńyz.
3. Durys tamaqtaný. Keshke balanyń aýyr tamaq ishpeýin qadaǵalap, onyń ornyna jeńil taǵamdar (aıran, ıogýrt) berińiz.
4. Gadjetterdi shekteý. Uıyqtar aldynda telefon, planshet qoldanýǵa bolmaıdy.
5. Jaǵymdy atmosfera qurý. Uıyqtar aldynda kitap oqýdy, jyly vana qabyldaýdy nemese jaǵymdy áńgime aıtýdy ádetke aınaldyryńyz.
6. Stresti azaıtý. Bala ózin qaýipsiz sezinýi kerek.
Qandaı jaǵdaıda dárigerge qaralý kerek?
Eger uıqysyzdyq uzaq ýaqyt saqtalsa, bala túnde tynys alýy toqtap qalsa, jıi qorqynyshty túster kórse nemese jaǵdaıy nasharlasa — mindetti túrde mamanǵa júgingen jón.
Balanyń sapaly uıqysy — onyń densaýlyǵy men damýynyń negizi. Sondyqtan uıqy rejımin qalyptastyrý, durys orta jasaý jáne balanyń emosıonaldyq jaǵdaıyna kóńil bólý — ár ata-ananyń mańyzdy mindeti.
