Balanyń durys damýy úshin sapaly uiqynyń mańyzy zor. Alaida sońǵy jyldary balalar men jasóspirimder arasynda uiqy buzylystary jii kezdesip júr. Mamandardyń aitýynsha, uiqysyzdyq (insomniia) — jeke aýrý emes, ol aǵzadaǵy psihologiialyq nemese fizikalyq máselelerdiń belgisi bolýy múmkin, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Uiqysyzdyq degen ne?
Uiqysyzdyq — balanyń ýaqytynda uiyqtai almaýy, túnde jii oianýy nemese jetkilikti uiyqtasa da, sharshańqy kúide júrýi.
Ol ártúrli jolmen baiqalady:
-
Uiyqtai almaý — bala uzaq ýaqytqa deiin kóz ile almaidy;
-
Túnde jii oianý — qaita uiyqtaý qiynǵa soǵady;
-
Kúndizgi uiqyshyldyq — túngi uiqy jetkilikti bolsa da, bala álsiz bolady;
-
Uiqy kezinde mazasyzdyq — túsinde sóileý, júrip ketý (aikezbe).
Balalardaǵy uiqysyzdyq nesimen qaýipti?
Uiqynyń jetispeýi balanyń densaýlyǵyna tikelei áser etedi:
-
mi qyzmeti baiaýlap, oqý úlgerimi tómendeidi;
-
tez sharshaǵyshtyq paida bolady;
-
ashýlanshaq jáne jylaýyq bola túsedi;
-
kúizelis pen mazasyzdyq artady;
-
immýnitet álsireidi;
-
ósý gormonynyń bólinýi buzylyp, fizikalyq damýy kesheýildeýi múmkin.
Sonymen qatar, sapasyz uiqy júrek-qantamyr júiesine de keri áser etýi yqtimal.
Uiqysyzdyqtyń negizgi sebepteri
Balalardaǵy uiqy buzylystary birneshe faktorǵa bailanysty:
1. Psihologiialyq sebepter:
-
qorqynysh (qarańǵylyqtan, jaman tústen qorqý);
-
stress, ýaiym;
-
shamadan tys emotsiialyq júkteme.
2. Turmystyq sebepter:
-
uiqy rejiminiń saqtalmaýy;
-
uiyqtar aldynda telefon, teledidar qaraý;
-
bólmedegi yńǵaisyz jaǵdai (ystyq, shý, jaryq);
-
tym toiyp nemese ash uiyqtaý.
3. Densaýlyqqa bailanysty:
-
qyzý, aýyrsyný;
-
tynys alý joldarynyń máseleleri;
-
júike júiesiniń buzylystary.
4. Dári-dármek áseri: keibir preparattar (ásirese júike júiesine áser etetin) uiqyny buzýy múmkin.
Bala qansha saǵat uiyqtaýy kerek?
Jas ereksheligine qarai uiqy normasy ártúrli:
-
4 ai – 1 jas: 12–16 saǵat
-
1–2 jas: 11–14 saǵat
-
3–5 jas: 10–13 saǵat
-
6–12 jas: 9–12 saǵat
-
13–17 jas: 8–10 saǵat
Uiqy jetispeýshiliginiń belgileri
Ata-analar myna belgilerge mán berýi kerek:
-
bala tez sharshaidy;
-
sabaqqa zeiini tómendeidi;
-
ashýlanshaq nemese kóńil-kúii turaqsyz;
-
kózi qyzaryp, isinýi múmkin;
-
belsendiligi tómendeidi.
Bala durys uiyqtaýy úshin ne isteý kerek?
1. Turaqty rejim qalyptastyryńyz. Bala kún saiyn bir ýaqytta uiyqtap, bir ýaqytta oianýy kerek.
2. Uiqy gigienasyn saqtańyz. Bólmeni jeldetińiz, tynysh, qarańǵy orta jasańyz jáne yńǵaily tósek qoldanyńyz.
3. Durys tamaqtaný. Keshke balanyń aýyr tamaq ishpeýin qadaǵalap, onyń ornyna jeńil taǵamdar (airan, iogýrt) berińiz.
4. Gadjetterdi shekteý. Uiyqtar aldynda telefon, planshet qoldanýǵa bolmaidy.
5. Jaǵymdy atmosfera qurý. Uiyqtar aldynda kitap oqýdy, jyly vanna qabyldaýdy nemese jaǵymdy áńgime aitýdy ádetke ainaldyryńyz.
6. Stresti azaitý. Bala ózin qaýipsiz sezinýi kerek.
Qandai jaǵdaida dárigerge qaralý kerek?
Eger uiqysyzdyq uzaq ýaqyt saqtalsa, bala túnde tynys alýy toqtap qalsa, jii qorqynyshty túster kórse nemese jaǵdaiy nasharlasa — mindetti túrde mamanǵa júgingen jón.
Balanyń sapaly uiqysy — onyń densaýlyǵy men damýynyń negizi. Sondyqtan uiqy rejimin qalyptastyrý, durys orta jasaý jáne balanyń emotsionaldyq jaǵdaiyna kóńil bólý — ár ata-ananyń mańyzdy mindeti.
