بالانىڭ دۇرىس دامۋى ٷشٸن ساپالى ۇيقىنىڭ ماڭىزى زور. الايدا سوڭعى جىلدارى بالالار مەن جاسٶسپٸرٸمدەر اراسىندا ۇيقى بۇزىلىستارى جيٸ كەزدەسٸپ جٷر. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, ۇيقىسىزدىق (ينسومنييا) — جەكە اۋرۋ ەمەس, ول اعزاداعى پسيحولوگييالىق نەمەسە فيزيكالىق مەسەلەلەردٸڭ بەلگٸسٸ بولۋى مٷمكٸن, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
ۇيقىسىزدىق دەگەن نە?
ۇيقىسىزدىق — بالانىڭ ۋاقىتىندا ۇيىقتاي الماۋى, تٷندە جيٸ ويانۋى نەمەسە جەتكٸلٸكتٸ ۇيىقتاسا دا, شارشاڭقى كٷيدە جٷرۋٸ.
ول ەرتٷرلٸ جولمەن بايقالادى:
-
ۇيىقتاي الماۋ — بالا ۇزاق ۋاقىتقا دەيٸن كٶز ٸلە المايدى;
-
تٷندە جيٸ ويانۋ — قايتا ۇيىقتاۋ قيىنعا سوعادى;
-
كٷندٸزگٸ ۇيقىشىلدىق — تٷنگٸ ۇيقى جەتكٸلٸكتٸ بولسا دا, بالا ەلسٸز بولادى;
-
ۇيقى كەزٸندە مازاسىزدىق — تٷسٸندە سٶيلەۋ, جٷرٸپ كەتۋ (ايكەزبە).
بالالارداعى ۇيقىسىزدىق نەسٸمەن قاۋٸپتٸ?
ۇيقىنىڭ جەتٸسپەۋٸ بالانىڭ دەنساۋلىعىنا تٸكەلەي ەسەر ەتەدٸ:
-
مي قىزمەتٸ باياۋلاپ, وقۋ ٷلگەرٸمٸ تٶمەندەيدٸ;
-
تەز شارشاعىشتىق پايدا بولادى;
-
اشۋلانشاق جەنە جىلاۋىق بولا تٷسەدٸ;
-
كٷيزەلٸس پەن مازاسىزدىق ارتادى;
-
يممۋنيتەت ەلسٸرەيدٸ;
-
ٶسۋ گورمونىنىڭ بٶلٸنۋٸ بۇزىلىپ, فيزيكالىق دامۋى كەشەۋٸلدەۋٸ مٷمكٸن.
سونىمەن قاتار, ساپاسىز ۇيقى جٷرەك-قانتامىر جٷيەسٸنە دە كەرٸ ەسەر ەتۋٸ ىقتيمال.
ۇيقىسىزدىقتىڭ نەگٸزگٸ سەبەپتەرٸ
بالالارداعى ۇيقى بۇزىلىستارى بٸرنەشە فاكتورعا بايلانىستى:
1. پسيحولوگييالىق سەبەپتەر:
-
قورقىنىش (قاراڭعىلىقتان, جامان تٷستەن قورقۋ);
-
سترەسس, ۋايىم;
-
شامادان تىس ەموتسييالىق جٷكتەمە.
2. تۇرمىستىق سەبەپتەر:
-
ۇيقى رەجيمٸنٸڭ ساقتالماۋى;
-
ۇيىقتار الدىندا تەلەفون, تەلەديدار قاراۋ;
-
بٶلمەدەگٸ ىڭعايسىز جاعداي (ىستىق, شۋ, جارىق);
-
تىم تويىپ نەمەسە اش ۇيىقتاۋ.
3. دەنساۋلىققا بايلانىستى:
-
قىزۋ, اۋىرسىنۋ;
-
تىنىس الۋ جولدارىنىڭ مەسەلەلەرٸ;
-
جٷيكە جٷيەسٸنٸڭ بۇزىلىستارى.
4. دەرٸ-دەرمەك ەسەرٸ: كەيبٸر پرەپاراتتار (ەسٸرەسە جٷيكە جٷيەسٸنە ەسەر ەتەتٸن) ۇيقىنى بۇزۋى مٷمكٸن.
بالا قانشا ساعات ۇيىقتاۋى كەرەك?
جاس ەرەكشەلٸگٸنە قاراي ۇيقى نورماسى ەرتٷرلٸ:
-
4 اي – 1 جاس: 12–16 ساعات
-
1–2 جاس: 11–14 ساعات
-
3–5 جاس: 10–13 ساعات
-
6–12 جاس: 9–12 ساعات
-
13–17 جاس: 8–10 ساعات
ۇيقى جەتٸسپەۋشٸلٸگٸنٸڭ بەلگٸلەرٸ
اتا-انالار مىنا بەلگٸلەرگە مەن بەرۋٸ كەرەك:
-
بالا تەز شارشايدى;
-
ساباققا زەيٸنٸ تٶمەندەيدٸ;
-
اشۋلانشاق نەمەسە كٶڭٸل-كٷيٸ تۇراقسىز;
-
كٶزٸ قىزارىپ, ٸسٸنۋٸ مٷمكٸن;
-
بەلسەندٸلٸگٸ تٶمەندەيدٸ.
بالا دۇرىس ۇيىقتاۋى ٷشٸن نە ٸستەۋ كەرەك?
1. تۇراقتى رەجيم قالىپتاستىرىڭىز. بالا كٷن سايىن بٸر ۋاقىتتا ۇيىقتاپ, بٸر ۋاقىتتا ويانۋى كەرەك.
2. ۇيقى گيگيەناسىن ساقتاڭىز. بٶلمەنٸ جەلدەتٸڭٸز, تىنىش, قاراڭعى ورتا جاساڭىز جەنە ىڭعايلى تٶسەك قولدانىڭىز.
3. دۇرىس تاماقتانۋ. كەشكە بالانىڭ اۋىر تاماق ٸشپەۋٸن قاداعالاپ, ونىڭ ورنىنا جەڭٸل تاعامدار (ايران, يوگۋرت) بەرٸڭٸز.
4. گادجەتتەردٸ شەكتەۋ. ۇيىقتار الدىندا تەلەفون, پلانشەت قولدانۋعا بولمايدى.
5. جاعىمدى اتموسفەرا قۇرۋ. ۇيىقتار الدىندا كٸتاپ وقۋدى, جىلى ۆاننا قابىلداۋدى نەمەسە جاعىمدى ەڭگٸمە ايتۋدى ەدەتكە اينالدىرىڭىز.
6. سترەستٸ ازايتۋ. بالا ٶزٸن قاۋٸپسٸز سەزٸنۋٸ كەرەك.
قانداي جاعدايدا دەرٸگەرگە قارالۋ كەرەك?
ەگەر ۇيقىسىزدىق ۇزاق ۋاقىت ساقتالسا, بالا تٷندە تىنىس الۋى توقتاپ قالسا, جيٸ قورقىنىشتى تٷستەر كٶرسە نەمەسە جاعدايى ناشارلاسا — مٸندەتتٸ تٷردە مامانعا جٷگٸنگەن جٶن.
بالانىڭ ساپالى ۇيقىسى — ونىڭ دەنساۋلىعى مەن دامۋىنىڭ نەگٸزٸ. سوندىقتان ۇيقى رەجيمٸن قالىپتاستىرۋ, دۇرىس ورتا جاساۋ جەنە بالانىڭ ەموتسيونالدىق جاعدايىنا كٶڭٸل بٶلۋ — ەر اتا-انانىڭ ماڭىزدى مٸندەتٸ.
