Saiasatker Ámirjan Qosan Resei men Ázirbaijan arasyndaǵy shieleniske bailanysty pikir bildirdi. Onyń sózinshe, Bakýdiń batyl qadamdary postsovettik keńistikte jańa saiasi dáýirdiń bastaýy bolýy múmkin. Sonymen qatar ol keiingi ýaqytta Máskeýdiń burynǵy ústemdigine kónbeitin jańa ustanym qalyptasyp kele jatqanyn alǵa tartty, dep habarlaidy Dalanews.kz.
"Osy kúnderi oryn alǵan Ázirbaijan men Resei arasyndaǵy qaqtyǵystyń tarihi túbi tereńde jatyr. Kezinde 15 ulttyq respýblikanyń (ishinde Qazaqstan da bar) basyn biriktirgen Sovet Odaǵynyń ózindik ideologiiasy boldy. Onyń negizinde taptyq, kommýnistik tuǵyrnama jatsa, ulttyq saiasatty "birtutas sovet ultyn qurý" ideologiiasy qurady. Millionnan astam turǵyny bolǵan Almatyda bir ǵana qazaq mektebiniń bolýy – sonyń aiǵaǵy. Ondai teperishti basqa da ulttyq respýblikalar kórdi.
Memlekettik, tipti turmystyq deńgeide Máskeý tarapynan shovinistik kózqaras bolǵany da ras. Máselen, Máskeýde áskeri qyzmet qatarynda bolǵan 19 jastaǵy bizder slavian ulty ókilderiniń Ortalyq Aziia men Kavkaz respýblikalarynan kelgen soldattardy "chýrka", "chýrban" dep mazaq etkenin de kórgenbiz", - deidi ol.
Saiasatker Reseide "ulyreseilik shovinizm" áli de bar ekenin jáne bul úrdis Ekaterinbýrgtegi qaqtyǵysta da baiqalǵanyn aitady. Onyń pikirinshe, ultaralyq qaqtyǵystyń artynda mindetti túrde memleketaralyq astar jatady.
"Árine, naqty qylmystyq is bolsa, ony ádiletti túrde tergep, kináli adamdardy ultyna qaramastan jazalaý kerek: meili ol ázirbaijan bolsyn, meili ol orys bolsyn.
Alaida kez kelgen ultaralyq qaqtyǵystyń mindetti túrde memleketaralyq astary bolady.
Osy turǵydan alǵanda resmi Bakýdiń únsiz qalmai, óz qandastaryn keshegi metropoliia – Máskeýdiń qabaǵyna qaramai, ashyqtan-ashyq qorǵaýǵa kóshkeni postsovettik keńistiktegi batyl qadam dep sanaimyn.
Álievtiń mundai minez tanytýy, árine, postsovettik keńistikte "aq degeni alǵys, qara degeni qarǵys" sanalyp, óz ámirin júrgizýge eti úirengen Pýtinge unamaǵany aitpasa da túsinikti. Áitpese buǵan deiin de Resei biligi tarapynan basqa da ulttarǵa qarsy neshe túrli ksenofobiialyq, shovinistik aktsiialar bolyp turdy ǵoi. Olarǵa qatysty keshegi sovet respýblikalary, búginde táýelsiz elder basshylary qatty daýys shyǵara almady: onyń ózindik geosaiasi, ekonomikalyq jáne taǵy basqa sebepteri boldy, áli de bar", – deidi ol.
Saiasatker Bakýdiń Reseige qatysty qatań sharalaryn da mysalǵa keltirdi.
"Ótken jyldyń jeltoqsanynda Azerbaijan Airlines (AZAL) ushaǵynyń apatynan soń Ázirbaijan prezidenti Ilham Álievtiń Reseidi aiyptap, Pýtinniń ózi keshirim suraǵanynan keiin, sóz joq, postsovettik keńistikte Máskeýmen dialog júrgizý stili ózgerdi. Ony da resei jaǵy moiyndaýy kerek.
Búginde eki el arasyndaǵy jaǵdai tipti ýshyǵyp barady. Bakýdegi "Rýsskii dom" jabyldy, kremldik propagandos "Sputnik"-tiń shynaiy bet-perdesi ashylyp, ázirbaijan jaǵy ol agenttikke úlken aiyptar taǵyp jatyr. Eki el arasynda buryn josparlanǵan resmi kezdesýler men jiyndar bolmaityn boldy", - dep qosty ol.
Qosan Álievtiń osyndai sheshimderiniń artynda ishki jáne syrtqy faktorlar turǵanyn jetkizdi.
"Ishki sebepterine kelsek, Áliev, sózsiz, avtokrat (bilikke dinastiialyq negizde kelip, ketpei otyr). Desek te ol ulttyq múdde ideiasyn basshylyqqa alyp (Qarabaqty Armeniiadan qaitaryp alýy, Reseidegi qandastaryn ashyq-ashyq qoldaý), óz elektoratynyń kóńlin taýyp otyrǵanyn moiyndaý kerek.
Syrtqy sebepterge kelsek, Ázirbaijannyń Túrkiia sekildi derjavamen tyǵyz bailanysy, onyń syrtqy alańdaǵy qimyl-áreketine óz áserin tigizbei qoimaidy dep sanaimyn", - deidi ol.
Saiasatkerdiń pikirinshe, qaqtyǵys ýshyqsa da, taraptar arasyndaǵy strategiialyq múddeler at quiryǵyn kesisýge jol bermeidi.
"Ázirbaijan Reseige kerek. Óitkeni batys sanktsiialary tusynda qinalyp qalǵan ol Ázirbaijan arqyly keletin ekijaqty taǵaiyndaýy bar (áskeri-ónerkásip keshenine qajet) taýarlarǵa muqtaj. Oǵan qosa, Reseidiń Iran men Parsy shyǵanaǵy elderimen logistika jolynda Ázirbaijannyń mańyzy zor.
Resei Ázirbaijanǵa kerek, óitkeni gazyn Eýropaǵa jóneltip jatqan Ázirbaijan óz naryǵyn tolyqtyrý úshin gazdy Reseiden alady. Onyń ústine, Ázirbaijannyń Reseimen 340 shaqyrym ortaq shekarasy bar, ol jaǵyn da eskergen abzal", - dedi ol.
Ol mundai jaǵdai basqa da postsovettik elder úshin úlken sabaq bolýy tiis ekenin aitady.
"Ne bolsa da, Baký minez tanytty, al Máskeý onymen sanasýǵa májbúr. Bul degenińiz Máskeýdiń aýzyna qarap qalǵan basqa da postsovettik elderge úlken oi salatyn jańa trend, jańa tendentsiia", - dep qosty ol.
Sondai-aq Qosan Reseidiń postsovettik keńistiktegi yqpalynyń álsireýin Ýkrainaǵa qarsy soǵysymen bailanystyrady.
"Óitkeni Reseimen kórshilesi kez kelgen memleket ózin Ýkrainanyń ornyna qoiyp, boljam jasai alady. Resei bolsa, soǵysty toqtatýdan bas tartyp otyr. Olai bolsa, bul úderis óz jalǵasyn taba beredi dep sanaimyn", - dep túiindedi ol.
