Eski jaranyń beti qaita ashylyp, keide ýaqytsha jazylǵandai bolady. Biraq araǵa ýaqyt salyp, baiaǵy jer daýy qaita órshidi.
Aqparat retinde aita ketsek, eki eldiń arasyndaǵy soǵystyń saldarynan Ázirbaijan tarapynyń 40 myńdai azamaty qaitys bolyp, 1 millionnan astam adam basqa elge qonys aýdarǵan.
Ásirese, 2016 jyldyń kókteminde bolǵan tórt kúndik qaqtyǵysty eshkim umyta qoiǵan joq. Sol kezde eki jaqtan 16 adam qaza tapty. Al 2020 jyly adam shyǵynyn ákelgen qyryq kúndik soǵystan keiin Ázirbaijan Taýly Qarabahty tolyqtai ózine qaitarmasa da, eki el atysty toqtatý jóninde kelisimge kelgen. Nátijesinde armian tarapy Taýly Qarabah mańyndaǵy Zangilan, Agdam, Kelbadjar, Lachin aimaǵyn jáne Shýsha qalasyn qaitaryldy.
13-14 qyrkúiekte moiyndalmaǵan Taýly Qarabah úshin qaqtyǵys taǵy tirkeldi. Munda da eki memleket bir-birin «bitim shartyn buzdy» dep aiyptap shyqty. Armeniia «Ázirbaijan áskerleri shekaradaǵy qalalarǵa oq jaýdyrdy» dese, Ázirbaijan «bizdi Armeniia arandatyp, diversiia jasady» dedi.
Atys kezinde Armeniia jaqtan 105-ten astam, Ázirbaijannan 79 áskerdiń qaza tapqany týraly aityldy. Bul málimet ázirge naqty emes. Budan keiin Armeniia premer-ministri Nikol Pashinian BUU-nyń Qaýipsizdik keńesine júginip, UQShU-ǵa múshe memleketterden ásker tartý boiynsha kómek surady.
Ádettegidei Pashinian Reseige jaltaqtaýmen boldy. Dese de, UQShU eki eki eldiń arasyndaǵy bitpes janjalǵa aralaspaitynyn jáne máseleni diplomatiia jolymen ǵana sheshýge bolatynyn málimdedi.
Buǵan deiingi qaqtyǵys kezinde de Qazaqstan syrtqy saiasatta bitimgerlik kózqarasty ustanatynyn aityp, qaqtyǵysty beibit jolmen sheshýdiń jolyn tabýǵa barynsha kómektesetinin jetkizgen. Bul joly da osy ustanymnan ainyǵan joq. Sebebi, mundai jaǵdaida beitarap bolǵan durys.
Syrtqy ister ministri Muhtar Tileýberdiniń aitýynsha, Ázirbaijan men Armeniia arasyndaǵy shekara belgilenbegendikten, ony buzý týraly aitý qiyn. «Sondyqtan aldymen ázirbaijan-armian shekarasyn delimitatsiialaý jáne demarkatsiialaý jónindegi birlesken komissiianyń jumysyn qaita bastaý kerek. Bul jaǵynan Qazaqstan óz tájiribesimen bólisýge daiyn», – dedi ministr.
Ministr óz pikirinde Reseiden basqa barlyq elmen shekarany demarkatsiialaý aiaqtalǵanyn jáne bul protsess áli 2-3 jylǵa sozylatynyn jetkizdi.
Jer úshin soǵys qashan bitedi?
Otyz jyldan beri saǵyzdai sozylǵan Taýly Qarabah máselesi sheshimin taba ma? Bul qarýly qaqtyǵystyń kórshi memleketterge áseri qandai? Qazaqstan úshin biri odaqtas, endi biri kórshi jatqan eldiń qaisysy jaqyn? Álemdik qaýymdastyq qai eldiń ustanymyn quptaidy?
Saiasattanýshy Dos Kóshimniń pikirinshe, eger Qazaqstan Erevannyń usynysyn qoldap, áskerin jiberse, keshirilmeitin qatelik bolady. «Sebebi, Ázirbaijan bar bolǵany sonaý 1992 jyly airylyp qalǵan zańdy jerin qaitaryp almaqshy. Al Ázirbaijan Armeniianyń shekarasyna basyp-janshyp kirse, Pashinian sol kezde ǵana bizden ásker suraýyna bolady. Osy turǵydan alǵanda Ázirbaijandy biz ǵana emes, keshe de, búgin de búkil álemdik qaýymdastyq qoldady, qoldai beredi. Biraq Qazaqstan qai eldiń áreketi durys ne burys ekenin ashyq aitýy kerek» degendi qaperge salypty.
Shyn máninde, Armeniia Taýly Qarabaq qaqtyǵysy boiynsha ásker surai almaidy. Sebebin joǵaryda aittyq. Endi tek eki el basshysyna bir ústeldiń basynda otyryp, ózara kelisimge kelý ǵana qaldy.
«Qazir Qazaqstanǵa qai memleket jaqyn?» degen saýaldy qoiatyn ýaqyt emes. Biz eki memleketpen de beitarap bolýymyz kerek. Sondyqtan Qazaqstan eki eldiń basshysyna kelisim alańyn usynýdy qarastyrǵany jón», – deidi saiasattanýshy Ádil Káýkenov.
Qazaqstannyń Qoǵamdyq damý institýtynyń sarapshysy Baýyrjan Serikbaevtyń aitýynsha, bul máseleni tek kelissóz arqyly sheshý kerek.
Baýyrjan Serikbaev, Qazaqstannyń Qoǵamdyq damý institýtynyń (KeAQ) sarapshysy:
– Armeniia UQShU aiasynda kómek surady. Qazaqstan tarapy bul másele dóńgelek ústel basyndaǵy beibit kelissóz barysynda sheshilýi kerek dep óz ustanymyn bildirdi.
Iaǵni, Qazaqstan osy qaqtyǵys bastalǵaly beri BUU zańdary men normalary sheńberinde sheshilýi qajet degen kózqarasta.
Bizdiń Armeniiamen de qarym-qatynasymyz jaqsy. Ázirbaijanmen de burynnan ekonomikalyq, saýda-sattyq bailanysymyz bar. Sondyqtan Qazaqstan úshin eki memlekettiń beibit maqsatta, kelissóz deńgeiinde sheshkeni tiimdi.
Álemde qandai kikiljiń bolmasyn, geosaiasi almaǵaiyp zamanda másele BUU jiynynyń jarlyǵymen bekitilgen ózara kelisim aiasynda sheshimin tabýy qajet.
