Áieline sózi ótpeitin adamdar áleýmettik jeli arqyly ultqa aqyl aitatyn bolyp aldy
"Sáláftar, qazaqsha aitqanda - ilgeridegiler"
Eger áldekim «biz – sáláfitpiz» nemese «sáláfit bolýymyz kerek» dese, álbette, durys emes. Óitkeni, sáláftar degen - paiǵambar Muhammed (s.ǵ.s) keiingi úsh býyn. Musylmandardyń úsh býyny. Sáláftar, qazaqsha aitqanda - ilgeridegiler. Dindi álemge taratqan solar. Biraq qazirgi «sáláfilermiz» degen adamdardyń olarǵa eshqandai qatysy joq.
Sáláfimiz dep júrgender - ilgeridegilerdiń atyn maldanýshylar. Jol kórseter ǵalymǵa jolyqpaǵandyqtan joly tarylǵandar, qoǵammen til tabysa almai qoly qaǵylǵandar. Kitaptaǵy bilimdi jan-jaqtaǵy jaǵdaimen úilestire almai shekten shyǵýshylar. Jaǵdaidyń ýshyǵýyna «jazǵyshtardyń da» úlesi joq emes. Qazir biz sál oǵashtaý qylyq tanytqan musylmannyń bárin bir atpen, bir boiaýmen, bir qalypqa salyp aityp, jazýǵa beiim bop baramyz.
«Ysyrap qylma, yqylasty bol, Allaǵa ǵana siyn, adamdardyń da aqysyn umytpa» degen imamdardyń ózin salafi deýge daiar turamyz. Osy durys emes. Tipti qazir árkim ózi unatpaǵan adamyn «salafi» deýmen ainalysyp jatqandai. Nemese, ózin «sáláfi» dep aitpasyn degen qorqynyshtan tapyraqtap shaýyp, baiybyna barmai-aq, baibalam salyp jatqandar bar. Biz shynynda da qoǵamǵa ziian keltirip jatqan shekten shyǵýshylarmen kúresýimiz kerek. Saqal qoiǵany úshin ǵana kez kelgen jigitti nemese typ-tynysh kúndelikti tirshiligimen ǵana júrgen áldebir oramal salǵan áiel kisini syrtynan «sáláfi» dei salýǵa quqymyz joq. «Ekstremizmmen kúres áiteýir jazyqsyzdy izdep tabýǵa ainalyp ketpeýge jáne dinmen kúreske jalǵasyp ketpeýi tiis» degen Elbasymyzdyń alańy árkimniń oiynda bolýǵa tiis jaýapkershilik.
Daniiar Eleýsinov týraly
Eskertý: Rio olimpiadasynyń chempiony Daniiar Eleýsinov «Alla jalǵyz, oǵan serik qosqan adamdardy jaqtyrmaimyn, árýaqtarǵa tabyný durys emes» degen bolatyn.
- Qazaqtyń bir qasieti – mán-jaidyń artyn kútý, tekserip alý, kózi jetpei kesip aitpaý edi. Biraq, ókinishke qarai, biz osy artyqshylyǵymyzdan da aiyrylyp bara jatqandaimyz. Nege degende, osy Daniiar baýyrymyzdyń aitqanyna bailanysty da parqyna barmai kesir sóilegen kóp kommentarii kórdim. Keibireýler sekildi Quran oqymańdar, ata-babamyz adasqan, qabir ataýlyny qirataiyq nemese uiat, iba degen sezimdi óltirý kerek degen joq qoi. Ózimizdiń QMDB imamdarynyń kúnde meshitte aityp júrgen sózin, iaǵni, Allaǵa ǵana qulshylyq etý kerek, Alladan ǵana suraý kerek degenin nege sonsha sóz qyldyq?
Munda qandai Hanafi mázhabyna qaishy oi bar? Sosyn Daniiar Eleýsinov – ózińiz aitqandai boksshy, qaltarys-bultarystyń bárin eskerip otyryp sóz saptaityn saiasatker emes qoi. «Batyr – ańǵal» degendei, eldiń alaqanynda júrgen bir ulymyzdyń erkelep otyryp er jigitke sai salyp uryp aityp tastaǵanyn sonsha gáp qylatyndai munsha maida ult emespiz dep oilaimyn. Daniiar – batyrymyz emes pe? Keshe ǵana kók týymyzdy jelbiretip, búkil álemge Ánuranymyzdy tyńdatqyzǵan kim edi? Biz nege jaqsylyqty ońai, tez umytamyz?
Aqtóbedegi terakt
Osy salada júrgen adamdarmen sóilesip júrmin, olardyń aitýynsha, qolyna qarý alyp, shetin ketýdiń sebebi bireý ǵana emes. Bir adamda, shynynda da, áleýmettik máseleler oryn alady. Al bireýlerde psihikalyq, tálim-tárbieden ketken máseleler bar. Al endi bireýlerde týystyq qarym-qatynastyń saqtalmaýynan bolatyn sýyq kózqarastyń sebebi bilinip jatady. Keide áleýmettik jeli arqyly jigitter habarlasady. Osyndai qatty kózqarastaryn bildirip jatady. «Nege bizdiń bilik búitedi, nege súitpeidi» degen siiaqty. Olardy kezdesýge shaqyram. Sóilese kele, eger ol adamǵa shynynda da teris nasihat aitylsa, qolyna qarý alýy ábden múmkin ekendigi sezilip turady. Al olarǵa kerisinshe, shyn janashyrlyqpen, qazaqy baýyrlyq meiirimmen túsindirgen kezde, raiynan qaityp, baiypty oi túiip qaitady. Sondyqtan, kóp nárse keide ózimizge de bailanysty. «Meiirim kórsetpeseń, meiirim kútpe» degendei, ainalamyzdyń bárinen túrtinektep jaý izdemei, uiysatyn, tutas bolatyn jolǵa túsimiz kerek. Ol jol – Elbasy saiasaty, QMDB qara shańyraǵy.
Islamnyń orys tilinde ýaǵyzdalýy
Qazaqtildi ortaǵa kóbine kimder nasihat jasaidy? Óz ómirin Qazaqstanmen bailanystyrǵan adamdar. Iaǵni, belgili bir dárejede patriot, osy eldiń janashyrlary. Onyń ishinde imamdar, ziialy qaýym, ǵalym aǵalarymyz, jazýshylar degendei. Sondyqtan, qazaq aýditoriiasyna kóp jaǵdaida kerekti, dál, durys nasihat jasalady.
Al orystildi aýditoriiaǵa, qazaqstandyq jastarǵa aqparat kózi tek Qazaqstannan alynbaidy. Reseidiń ártúrli óńirinen, sheteldegi orystildi ortalardan aqparat jetip jatady. Al Qazaqstanda qanshama orystildi aimaq bar? Olardyń bári qazaqtildi imamnyń ýaǵyzyna uiyp otyr dei almaisyz. Al sheteldik azamattyń shariǵi áńgimesi Qazaqstan azamatynyń rýxani jaǵdaiyna, mentalitetine ólshengen aqparat bolmaidy. Jáne ol ýaǵyzdy Kavkazdyk, Tatarstandyq nemese Máskeýde turatyn, musylman dinin qabyldaǵan orys jigiti aityp otyrýy múmkin. Arab elderiniń ózinde qanshama orys, qazaq tilinde ýaǵyz aitatyn ataqty adamdar bar. Aqparattyq shekara jabyq bolmaǵandyqtan, adamdar ony tutynyp jatyr. Negizgi bir sebep sol.
"Áieline sózi ótpeitin adamdar áleýmettik jeli arqyly ultqa aqyl aitatyn bolyp aldy"
Biz ómir súrip jatqan kezeń – jai zaman emes. Qazir tehnologiia óte joǵary dárejede damydy. Ol tehnologiianyń jaqsy jaǵyn biz óz deńgeiinde paidalanyp jatqan joqpyz, oǵan bilimimiz de biligimiz de jetpeidi. Kerisinshe, jaman jaǵynan meilinshe qur qalmaýǵa tyrysyp jatyrmyz. Bilesiz be, osy tehnologiia damyǵan ýaqytta zerdeleýimiz kerek eki jait bar. Birinshisi, adamzat tarihyna qarap otyrsańyz, esh ýaqytta elge sóz aitýǵa laiyqty emes adamdarǵa mundai dárejede minber berilmegen.
Kez kelgen adam aqparat qabyldaýshy, aqparat taratýshyǵa ainaldy. Tuǵyrǵa shyǵyp nemese gazet betinen kópshilikke sóz aitý quqyǵy buryn kimge beriletin? Qaýym moiyndaǵan aqyl ielerine, parasatty, kópke janashyr adamdarǵa. Eki adamnyń basyn qosyp esiktiń aldyn sypyrta almaityn, ne áiel, bala-shaǵasyna sózi ótpeitin adamdar qazir áleýmettik jeli arqyly ultqa aqyl aitatyn bop aldy. Bul - psihologiialyq qaishylyqtar men qoǵamdyq pikirdegi kóptegen shatasýlardyń týyndaýyna ákeledi.
Ekinshi jaǵdai, er men áieldiń bir-birin buzýǵa, birin-biri eliktirýge degen siiaqty jynystyq qoljetimdiligi buryn-sońdy bolmaǵan dárejege jetti. Eki jynystyń bir-birine tym jaqyndap ketýi de biz buryn oilamaǵan dárejedegi azǵyndyqtar men buzǵynshylyqtardy alyp kelýi múmkin. Al, qoǵamnyń irip-shirýi- jeke tulǵalardyń rýxani deńgeiinen bastaý alady.
Qazaq qyzy jaily
«Qyzǵa qyryq úiden tyiý» degendi kóp adam durys túsinbei jatady. Ol - qyzdyń kishkentai kezinen onyń kimge jaqyn, kimnen qashyq bolýyna, kimge jabyq, kimge ashyq bolýyna úidegi barlyq adamnyń bolysýy degendi bildiredi. Otbasynda áke, aǵa nemese ini sol úidegi marjandai asyl qyzdy qundylyq dep esepteitin. Osy qundylyqtyń quny ketip qalǵan ýaqytta arýlarymyz óziniń qandasynan tappaǵan «jylýdy, qamqorlyqty» basqa ult jigitinen tabady da, aqyrynda, taǵdaryna tap kelgen adamǵa urynady.
