Izraildiń burynǵy bailanys ministri Aiýb Kara jaqynda Jewish News Syndicate (JNS) basylymynda Qazaqstan men Ázerbaijannyń «Avraam kelisimine» qosylý yqtimaldyǵyn saralap, eki eldiń Izrail jáne AQSh-pen áriptestigin tereńdetýge múmkindigi zor ekenin jazdy, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Avtordyń paiymynsha, Qazaqstan men Ázerbaijan musylman halqy basym bolǵanyna qaramastan, Izrailmen ashyq ári belsendi bailanys ornatqan memleketter. Sońǵy jyldary atalǵan elderdiń Izrailmen qarym-qatynasy strategiialyq deńgeige jetip, yntymaqtastyq ekonomikalyq jáne qorǵanys salalaryna deiin keńeigen.
Qazaqstannyń Izrailden aýyl sharýashylyǵy men meditsinalyq innovatsiialar, sý tushylandyrý qurylǵylary jáne zamanaýi qarý-jaraq júielerin alýǵa qyzyǵýshylyǵy zor. Ázerbaijan bolsa Izrailmen qorǵanys pen bailanys salasynda erekshe tyǵyz áriptestik ornatqan. Qazir eki memleket te Izrailge energiia kózderin, atap aitqanda, munai men gaz jetkizip otyr.
Aiýb Karanyń aitýynsha, «Avraam kelisimine» qosylý arqyly Qazaqstan men Ázerbaijan tehnologiialyq turǵyda Izrailmen qatar AQSh-pen de tyǵyz bailanys ornatyp, aimaqtaǵy yqpalyn nyǵaita alady.
Ásirese, eki eldiń geosaiasi ornalasýy bul qadamnyń strategiialyq mánin arttyra túsedi. Ázerbaijannyń Resei men Iran sekildi alyp kórshileri bar, al Qazaqstan bolsa Qytai men Reseidiń arasynda ornalasqan jáne Irannyń yqpalynan tys emes. Aimaqtaǵy osy úsh alpaýyt derjava Shyǵys-Batys saýda joldaryn baqylaýda ustaidy. Sondyqtan Ortalyq Aziia elderi syrtqy saiasatta kópvektorlyq ustanymdy basshylyqqa alǵan.
Avtordyń baǵalaýynsha, atalǵan kelisimge qosylý Qazaqstan men Ázerbaijannyń aimaqtaǵy ustanymyn kúsheitip, Resei, Qytai jáne Iran sekildi derjavalarǵa qatysty pozitsiiasyn nyǵaitýǵa jol ashady.
Ázerbaijan úshin Iranmen aradaǵy shieleniste ses kórsetetin kúshke ainalýy yqtimal. Óitkeni Tegeran Bakýge qarsy astyrtyn áreket jasap, Armeniiany qoldaýmen qatar, Ázerbaijandaǵy evrei nysandaryna qatysty ekstremistik josparlar quryp keledi degen derekter bar.
Al AQSh turǵysynan Ázerbaijannyń kelisimge qosylýy Irandy tejeitin tetikterdiń birine ainalýy múmkin. Sebebi, Iran aýmaǵyndaǵy eń iri etnikalyq azshylyq ázerbaijan ultynyń yqpaly arqyly Vashington Iranǵa qosymsha qysym jasaýdyń múmkindigin ielenedi.
Qazaqstan týraly sóz qozǵaǵanda avtor eldiń Qytai men Reseige táýeldilikti azaitýǵa múddeli ekenine nazar aýdarǵan. AQSh jáne Izrailmen yntymaqtastyqtyń nyǵaiýy Qazaqstannyń Eýropaǵa baǵyttalǵan balama eksporttyq dálizderdi damytýyna yqpal eter edi.
Sonyń ishinde Kaspii arqyly Ázerbaijan aýmaǵymen ótetin «Orta dáliz» jobasy mańyzdy oryn alady. Osylaisha, Qazaqstan men Ázerbaijan eýropalyq naryqqa reseilik munaidan bólek energetikalyq balama usynyp, AQSh-qa Qytaidyń yqpalynan tys sirek kezdesetin qundy mineraldyq resýrstarǵa jol asha alady.
Kara maqalasynda túrkilik yntymaqtastyq máselesin de erekshe atap ótken. 2023 jyldan beri Qazaqstan men Ázerbaijan túrkitildes elder koalitsiiasyn qurýǵa belsene kiristi. Ortaq til, tarih pen mádenietke negizdelgen bul birlestik Túrkiiadan Qyrǵyzstanǵa deiingi aimaqty qamtidy. Eki iri túrki memleketiniń «Avraam kelisimine» qosylýy aimaqtaǵy basqa elderge de úlgi bolyp, Izraildiń musylman álemimen bailanysyn nyǵaita túsedi degen boljam bar.
Qorytyndysynda avtor Qazaqstan men Ázerbaijannyń kelisimge qosylýyn «barlyq tarap utatyn» strategiialyq qadam dep baǵalaidy. Izrail jańa áriptester tabady, AQSh Eýraziiada senimdi seriktesterge ie bolady, Eýropa energetikalyq qaýipsizdigin nyǵaityp, aimaqtaǵy elder tehnologiialyq jáne diplomatiialyq múmkindikterge keńinen qol jetkizedi. Sondyqtan avtor osy múmkindikti der kezinde tiimdi paidalanýǵa shaqyrady.
