Astanada Halyqaralyq Araldy qutqarý qory quryltaıshy memleketter basshylary keńesiniń otyrysy ótip, onyń qorytyndysy boıynsha birqatar mańyzdy qujattarǵa qol qoıyldy, dep habarlaıdy Dala News.

Jıynda Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev sóz sóılep, Aral óńirindegi ekologıalyq ahýal men sý qaýipsizdigi máselelerine keńinen toqtaldy.

«Bul kezdesý óńirdiń turaqty damýyna degen ustanymymyzdy, ekologıalyq kún tártibin birlesip ilgeriletýge degen nıetimizdi aıqyn kórsetedi. Búgin biz Qordyń damý perspektıvalaryn talqylap, Aral teńizi baseıniniń ekojúıesin saqtaýǵa baǵyttalǵan ortaq sheshimderdi aıqyndaımyz. Bul – halyqaralyq aýqymdaǵy másele, sondyqtan bizdiń jumysymyzǵa kóptegen memleketter men halyqaralyq uıymdar nazar aýdaryp otyr. Araldy qutqarý taqyryby uzaq jyldar boıy óńirde de, álemde de ózekti bolyp keledi. Óńirdiń turaqtylyǵy men órkendeýi – bárimizge ortaq ári qoljetimdi maqsat. Bul kezdesý yntymaqtastyqty nyǵaıtyp, naqty nátıjeler beredi dep senemin», – dedi Prezıdent.

Memleket basshysy Halyqaralyq Araldy qutqarý qorynyń mańyzdylyǵyna toqtaldy.

«Qor Aral teńizin saqtaýǵa baǵyttalǵan bastamalardy júzege asyrýda jáne halyqaralyq qoldaýdy biriktirýde mańyzdy ról atqarady. Qazaqstannyń tóraǵalyǵy kezeńinde sý-energetıka salasyndaǵy yntymaqtastyq kúsheıtildi, jobalardy qarjylandyrý tetikteri keńeıtildi, Qordyń Atqarýshy komıtetiniń úılestirýshi róli artty. BUU qurylymdarymen, qarjy ınstıtýttarymen jáne donorlarmen ózara is-qımyl nyǵaıdy. 30-dan astam óńirlik joba júzege asyrylyp jatyr, olardyń jalpy qarjylandyrý kólemi 2 mıllıard dollardan asady», – dedi Toqaev.

Prezıdent Soltústik Araldy qalpyna keltirý nátıjelerine de toqtaldy.

«Teńizdegi sý kóleminiń 18,9-dan 23,5 tekshe shaqyrymǵa deıin artýy balyq sharýashylyǵy men óńirdiń áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıyna oń áser etti. “Aral” geoparki quryldy. Qazir ony IýNESKO-nyń jahandyq geoparkter jelisine engizý jumystary júrgizilýde», – dedi ol.

Sonymen qatar Prezıdent ekologıalyq jaǵdaıdyń kúrdelene túskenin atap ótti.

«Aral baseınindegi ekologıalyq jaǵdaı alańdaýshylyq týǵyzady. Sońǵy jyldary klımat aıtarlyqtaı ózgerdi: jazda temperatýra orta eseppen 2–2,5 gradýsqa artty, qurǵaqshylyq kúsheıdi, al qysta kerisinshe sýyq kúsheıdi. 100 shaqyrym radıýsta jaýyn-shashyn aıtarlyqtaı azaıdy. Shańdy daýyldardyń jıiligi men aýqymy artyp keledi. Aralqum shólinen jyl saıyn atmosferaǵa ondaǵan mıllıon tonna tuz, qum jáne hımıalyq zattar kóteriledi. Olar álemniń eń alys aımaqtaryna deıin jetip, topyraqqa, ekojúıelerge jáne adamdardyń densaýlyǵyna keri áserin tıgizedi», – dedi Memleket basshysy.

Ol muzdyqtardyń erýi máselesine de nazar aýdardy.

«Muzdyqtardyń qysqarýy búkil óńirdiń sý qaýipsizdigine aıtarlyqtaı qaýip tóndiredi. Sý tutyný deńgeıi ósip keledi. Sý resýrstarynyń 80 paıyzdan astamy aýyl sharýashylyǵynda paıdalanylady, al sýarý júıelerindegi shyǵyn áli de joǵary», – dedi Toqaev.

Prezıdent óńir elderin birlesip áreket etýge shaqyrdy.

«Bul másele ulttyq nemese taktıkalyq deńgeıdegi emes, álemdik mańyzy bar strategıalyq mindet. Sondyqtan Qordyń jumysyn jańǵyrtyp, praktıkalyq qadamdarǵa kóshý qajet. Qordy sý, ekologıa jáne turaqty damý máselelerin sheshetin negizgi óńirlik alań retinde kúsheıtý kerek», – dedi ol.

Sondaı-aq ol sý saıasatyn úılestirý qajettigin aıtty.

«Sý saıasaty máselesinde ulttyq múddeler basym bolyp, óńirlik yntymaqtastyq ekinshi orynǵa ysyrylyp qaldy. Bul sý-energetıkalyq teńgerimsizdikke alyp kelýde. Sondyqtan sý strategıalaryn úılestirý jáne transshekaralyq ózenderdi tıimdi paıdalaný mańyzdy», – dedi Prezıdent.

Toqaev BUU aıasynda Halyqaralyq sý uıymyn qurý bastamasyn da qaıtalady.

«Halyqaralyq sý uıymyn qurý – ýaqyt talaby. Bul qurylym sý qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin jahandyq kúsh-jigerdi biriktirýge múmkindik beredi. Biz bul bastamany birlesip usynýymyz kerek», – dedi ol.

Sóz sońynda Prezıdent sý máselesiniń mańyzdylyǵyn erekshe atap ótti.

«Óńirdiń bolashaǵy ózimizge baılanysty. Eger sý bolmasa, Ortalyq Azıa memleketteri de bolmaıdy. Sý bolsa – ómir bar. Bul máseleni bárimiz túsinemiz», – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Samıt qorytyndysy boıynsha mynadaı qujattarǵa qol qoıyldy:

• Halyqaralyq Araldy qutqarý qoryna Qazaqstan Respýblıkasynyń tóraǵalyq etý barysy týraly sheshim;
• 26 naýryzdy Aral teńiziniń, Ámýdarıa men Syrdarıa ózenderiniń halyqaralyq kúni dep jarıalaý týraly sheshim;
• Halyqaralyq Araldy qutqarý qorynyń Prezıdentin saılaý týraly sheshim;
• Quryltaıshy memleketter basshylarynyń Astana málimdemesi.