Astanada Halyqaralyq Araldy qutqarý qory quryltaishy memleketter basshylary keńesiniń otyrysy ótip, onyń qorytyndysy boiynsha birqatar mańyzdy qujattarǵa qol qoiyldy, dep habarlaidy Dala News.
Jiynda Qazaqstan Prezidenti Qasym-Jomart Toqaev sóz sóilep, Aral óńirindegi ekologiialyq ahýal men sý qaýipsizdigi máselelerine keńinen toqtaldy.
«Bul kezdesý óńirdiń turaqty damýyna degen ustanymymyzdy, ekologiialyq kún tártibin birlesip ilgeriletýge degen nietimizdi aiqyn kórsetedi. Búgin biz Qordyń damý perspektivalaryn talqylap, Aral teńizi basseininiń ekojúiesin saqtaýǵa baǵyttalǵan ortaq sheshimderdi aiqyndaimyz. Bul – halyqaralyq aýqymdaǵy másele, sondyqtan bizdiń jumysymyzǵa kóptegen memleketter men halyqaralyq uiymdar nazar aýdaryp otyr. Araldy qutqarý taqyryby uzaq jyldar boiy óńirde de, álemde de ózekti bolyp keledi. Óńirdiń turaqtylyǵy men órkendeýi – bárimizge ortaq ári qoljetimdi maqsat. Bul kezdesý yntymaqtastyqty nyǵaityp, naqty nátijeler beredi dep senemin», – dedi Prezident.
Memleket basshysy Halyqaralyq Araldy qutqarý qorynyń mańyzdylyǵyna toqtaldy.
«Qor Aral teńizin saqtaýǵa baǵyttalǵan bastamalardy júzege asyrýda jáne halyqaralyq qoldaýdy biriktirýde mańyzdy ról atqarady. Qazaqstannyń tóraǵalyǵy kezeńinde sý-energetika salasyndaǵy yntymaqtastyq kúsheitildi, jobalardy qarjylandyrý tetikteri keńeitildi, Qordyń Atqarýshy komitetiniń úilestirýshi róli artty. BUU qurylymdarymen, qarjy institýttarymen jáne donorlarmen ózara is-qimyl nyǵaidy. 30-dan astam óńirlik joba júzege asyrylyp jatyr, olardyń jalpy qarjylandyrý kólemi 2 milliard dollardan asady», – dedi Toqaev.
Prezident Soltústik Araldy qalpyna keltirý nátijelerine de toqtaldy.
«Teńizdegi sý kóleminiń 18,9-dan 23,5 tekshe shaqyrymǵa deiin artýy balyq sharýashylyǵy men óńirdiń áleýmettik-ekonomikalyq jaǵdaiyna oń áser etti. “Aral” geoparki quryldy. Qazir ony IýNESKO-nyń jahandyq geoparkter jelisine engizý jumystary júrgizilýde», – dedi ol.
Sonymen qatar Prezident ekologiialyq jaǵdaidyń kúrdelene túskenin atap ótti.
«Aral basseinindegi ekologiialyq jaǵdai alańdaýshylyq týǵyzady. Sońǵy jyldary klimat aitarlyqtai ózgerdi: jazda temperatýra orta eseppen 2–2,5 gradýsqa artty, qurǵaqshylyq kúsheidi, al qysta kerisinshe sýyq kúsheidi. 100 shaqyrym radiýsta jaýyn-shashyn aitarlyqtai azaidy. Shańdy daýyldardyń jiiligi men aýqymy artyp keledi. Aralqum shólinen jyl saiyn atmosferaǵa ondaǵan million tonna tuz, qum jáne himiialyq zattar kóteriledi. Olar álemniń eń alys aimaqtaryna deiin jetip, topyraqqa, ekojúielerge jáne adamdardyń densaýlyǵyna keri áserin tigizedi», – dedi Memleket basshysy.
Ol muzdyqtardyń erýi máselesine de nazar aýdardy.
«Muzdyqtardyń qysqarýy búkil óńirdiń sý qaýipsizdigine aitarlyqtai qaýip tóndiredi. Sý tutyný deńgeii ósip keledi. Sý resýrstarynyń 80 paiyzdan astamy aýyl sharýashylyǵynda paidalanylady, al sýarý júielerindegi shyǵyn áli de joǵary», – dedi Toqaev.
Prezident óńir elderin birlesip áreket etýge shaqyrdy.
«Bul másele ulttyq nemese taktikalyq deńgeidegi emes, álemdik mańyzy bar strategiialyq mindet. Sondyqtan Qordyń jumysyn jańǵyrtyp, praktikalyq qadamdarǵa kóshý qajet. Qordy sý, ekologiia jáne turaqty damý máselelerin sheshetin negizgi óńirlik alań retinde kúsheitý kerek», – dedi ol.
Sondai-aq ol sý saiasatyn úilestirý qajettigin aitty.
«Sý saiasaty máselesinde ulttyq múddeler basym bolyp, óńirlik yntymaqtastyq ekinshi orynǵa ysyrylyp qaldy. Bul sý-energetikalyq teńgerimsizdikke alyp kelýde. Sondyqtan sý strategiialaryn úilestirý jáne transshekaralyq ózenderdi tiimdi paidalaný mańyzdy», – dedi Prezident.
Toqaev BUU aiasynda Halyqaralyq sý uiymyn qurý bastamasyn da qaitalady.
«Halyqaralyq sý uiymyn qurý – ýaqyt talaby. Bul qurylym sý qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin jahandyq kúsh-jigerdi biriktirýge múmkindik beredi. Biz bul bastamany birlesip usynýymyz kerek», – dedi ol.
Sóz sońynda Prezident sý máselesiniń mańyzdylyǵyn erekshe atap ótti.
«Óńirdiń bolashaǵy ózimizge bailanysty. Eger sý bolmasa, Ortalyq Aziia memleketteri de bolmaidy. Sý bolsa – ómir bar. Bul máseleni bárimiz túsinemiz», – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Sammit qorytyndysy boiynsha mynadai qujattarǵa qol qoiyldy:
- Halyqaralyq Araldy qutqarý qoryna Qazaqstan Respýblikasynyń tóraǵalyq etý barysy týraly sheshim;
- 26 naýryzdy Aral teńiziniń, Ámýdariia men Syrdariia ózenderiniń halyqaralyq kúni dep jariialaý týraly sheshim;
- Halyqaralyq Araldy qutqarý qorynyń Prezidentin sailaý týraly sheshim;
- Quryltaishy memleketter basshylarynyń Astana málimdemesi.
