استانادا حالىقارالىق ارالدى قۇتقارۋ قورى قۇرىلتايشى مەملەكەتتەر باسشىلارى كەڭەسىنىڭ وتىرىسى ءوتىپ، ونىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ءبىرقاتار ماڭىزدى قۇجاتتارعا قول قويىلدى، دەپ حابارلايدى Dala News.
جيىندا قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقايەۆ ءسوز سويلەپ، ارال وڭىرىندەگى ەكولوگيالىق احۋال مەن سۋ قاۋىپسىزدىگى ماسەلەلەرىنە كەڭىنەن توقتالدى.
«بۇل كەزدەسۋ ءوڭىردىڭ تۇراقتى دامۋىنا دەگەن ۇستانىمىمىزدى، ەكولوگيالىق كۇن ءتارتىبىن بىرلەسىپ ىلگەرىلەتۋگە دەگەن نيەتىمىزدى ايقىن كورسەتەدى. بۇگىن ءبىز قوردىڭ دامۋ پەرسپەكتيۆالارىن تالقىلاپ، ارال تەڭىزى باسسەينىنىڭ ەكوجۇيەسىن ساقتاۋعا باعىتتالعان ورتاق شەشىمدەردى ايقىندايمىز. بۇل – حالىقارالىق اۋقىمداعى ماسەلە، سوندىقتان ءبىزدىڭ جۇمىسىمىزعا كوپتەگەن مەملەكەتتەر مەن حالىقارالىق ۇيىمدار نازار اۋدارىپ وتىر. ارالدى قۇتقارۋ تاقىرىبى ۇزاق جىلدار بويى وڭىردە دە، الەمدە دە وزەكتى بولىپ كەلەدى. ءوڭىردىڭ تۇراقتىلىعى مەن وركەندەۋى – بارىمىزگە ورتاق ءارى قولجەتىمدى ماقسات. بۇل كەزدەسۋ ىنتىماقتاستىقتى نىعايتىپ، ناقتى ناتيجەلەر بەرەدى دەپ سەنەمىن»، – دەدى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى حالىقارالىق ارالدى قۇتقارۋ قورىنىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى.
«قور ارال تەڭىزىن ساقتاۋعا باعىتتالعان باستامالاردى جۇزەگە اسىرۋدا جانە حالىقارالىق قولداۋدى بىرىكتىرۋدە ماڭىزدى ءرول اتقارادى. قازاقستاننىڭ ءتوراعالىعى كەزەڭىندە سۋ-ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق كۇشەيتىلدى، جوبالاردى قارجىلاندىرۋ تەتىكتەرى كەڭەيتىلدى، قوردىڭ اتقارۋشى كوميتەتىنىڭ ۇيلەستىرۋشى ءرولى ارتتى. بۇۇ قۇرىلىمدارىمەن، قارجى ينستيتۋتتارىمەن جانە دونورلارمەن ءوزارا ءىس-قيمىل نىعايدى. 30-دان استام وڭىرلىك جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر، ولاردىڭ جالپى قارجىلاندىرۋ كولەمى 2 ميلليارد دوللاردان اسادى»، – دەدى توقايەۆ.
پرەزيدەنت سولتۇستىك ارالدى قالپىنا كەلتىرۋ ناتيجەلەرىنە دە توقتالدى.
«تەڭىزدەگى سۋ كولەمىنىڭ 18،9-دان 23،5 تەكشە شاقىرىمعا دەيىن ارتۋى بالىق شارۋاشىلىعى مەن ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايىنا وڭ اسەر ەتتى. “ارال” گەوپاركى قۇرىلدى. ءقازىر ونى يۋنەسكو-نىڭ جاھاندىق گەوپاركتەر جەلىسىنە ەنگىزۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە»، – دەدى ول.
سونىمەن قاتار پرەزيدەنت ەكولوگيالىق جاعدايدىڭ كۇردەلەنە تۇسكەنىن اتاپ ءوتتى.
«ارال باسسەينىندەگى ەكولوگيالىق جاعداي الاڭداۋشىلىق تۋعىزادى. سوڭعى جىلدارى كليمات ايتارلىقتاي وزگەردى: جازدا تەمپەراتۋرا ورتا ەسەپپەن 2–2،5 گرادۋسقا ارتتى، قۇرعاقشىلىق كۇشەيدى، ال قىستا كەرىسىنشە سۋىق كۇشەيدى. 100 شاقىرىم راديۋستا جاۋىن-شاشىن ايتارلىقتاي ازايدى. شاڭدى داۋىلداردىڭ جيىلىگى مەن اۋقىمى ارتىپ كەلەدى. ارالقۇم شولىنەن جىل سايىن اتموسفەراعا ونداعان ميلليون توننا تۇز، قۇم جانە حيميالىق زاتتار كوتەرىلەدى. ولار الەمنىڭ ەڭ الىس ايماقتارىنا دەيىن جەتىپ، توپىراققا، ەكوجۇيەلەرگە جانە ادامداردىڭ دەنساۋلىعىنا كەرى اسەرىن تيگىزەدى»، – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
ول مۇزدىقتاردىڭ ەرۋى ماسەلەسىنە دە نازار اۋداردى.
«مۇزدىقتاردىڭ قىسقارۋى بۇكىل ءوڭىردىڭ سۋ قاۋىپسىزدىگىنە ايتارلىقتاي ءقاۋىپ توندىرەدى. سۋ تۇتىنۋ دەڭگەيى ءوسىپ كەلەدى. سۋ رەسۋرستارىنىڭ 80 پايىزدان استامى اۋىل شارۋاشىلىعىندا پايدالانىلادى، ال سۋارۋ جۇيەلەرىندەگى شىعىن ءالى دە جوعارى»، – دەدى توقايەۆ.
پرەزيدەنت ءوڭىر ەلدەرىن بىرلەسىپ ارەكەت ەتۋگە شاقىردى.
«بۇل ماسەلە ۇلتتىق نەمەسە تاكتيكالىق دەڭگەيدەگى ەمەس، الەمدىك ماڭىزى بار ستراتەگيالىق مىندەت. سوندىقتان قوردىڭ جۇمىسىن جاڭعىرتىپ، پراكتيكالىق قادامدارعا كوشۋ قاجەت. قوردى سۋ، ەكولوگيا جانە تۇراقتى دامۋ ماسەلەلەرىن شەشەتىن نەگىزگى وڭىرلىك الاڭ رەتىندە كۇشەيتۋ كەرەك»، – دەدى ول.
سونداي-اق ول سۋ ساياساتىن ۇيلەستىرۋ قاجەتتىگىن ايتتى.
«سۋ ساياساتى ماسەلەسىندە ۇلتتىق مۇددەلەر باسىم بولىپ، وڭىرلىك ىنتىماقتاستىق ەكىنشى ورىنعا ىسىرىلىپ قالدى. بۇل سۋ-ەنەرگەتيكالىق تەڭگەرىمسىزدىككە الىپ كەلۋدە. سوندىقتان سۋ ستراتەگيالارىن ۇيلەستىرۋ جانە ترانسشەكارالىق وزەندەردى ءتيىمدى پايدالانۋ ماڭىزدى»، – دەدى پرەزيدەنت.
توقايەۆ بۇۇ اياسىندا حالىقارالىق سۋ ۇيىمىن قۇرۋ باستاماسىن دا قايتالادى.
«حالىقارالىق سۋ ۇيىمىن قۇرۋ – ۋاقىت تالابى. بۇل قۇرىلىم سۋ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جاھاندىق كۇش-جىگەردى بىرىكتىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ءبىز بۇل باستامانى بىرلەسىپ ۇسىنۋىمىز كەرەك»، – دەدى ول.
ءسوز سوڭىندا پرەزيدەنت سۋ ماسەلەسىنىڭ ماڭىزدىلىعىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى.
«ءوڭىردىڭ بولاشاعى وزىمىزگە بايلانىستى. ەگەر سۋ بولماسا، ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى دە بولمايدى. سۋ بولسا – ءومىر بار. بۇل ماسەلەنى ءبارىمىز تۇسىنەمىز»، – دەدى قاسىم-جومارت توقايەۆ.
سامميت قورىتىندىسى بويىنشا مىناداي قۇجاتتارعا قول قويىلدى:
- حالىقارالىق ارالدى قۇتقارۋ قورىنا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءتوراعالىق ەتۋ بارىسى تۋرالى شەشىم؛
- 26 ناۋرىزدى ارال تەڭىزىنىڭ، ءامۋداريا مەن سىرداريا وزەندەرىنىڭ حالىقارالىق كۇنى دەپ جاريالاۋ تۋرالى شەشىم؛
- حالىقارالىق ارالدى قۇتقارۋ قورىنىڭ پرەزيدەنتىن سايلاۋ تۋرالى شەشىم؛
- قۇرىلتايشى مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ استانا مالىمدەمەسى.
