استانادا حالىقارالىق ارالدى قۇتقارۋ قورى قۇرىلتايشى مەملەكەتتەر باسشىلارى كەڭەسٸنٸڭ وتىرىسى ٶتٸپ, ونىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بٸرقاتار ماڭىزدى قۇجاتتارعا قول قويىلدى, دەپ حابارلايدى Dala News.
جيىندا قازاقستان پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ سٶز سٶيلەپ, ارال ٶڭٸرٸندەگٸ ەكولوگييالىق احۋال مەن سۋ قاۋٸپسٸزدٸگٸ مەسەلەلەرٸنە كەڭٸنەن توقتالدى.
«بۇل كەزدەسۋ ٶڭٸردٸڭ تۇراقتى دامۋىنا دەگەن ۇستانىمىمىزدى, ەكولوگييالىق كٷن تەرتٸبٸن بٸرلەسٸپ ٸلگەرٸلەتۋگە دەگەن نيەتٸمٸزدٸ ايقىن كٶرسەتەدٸ. بٷگٸن بٸز قوردىڭ دامۋ پەرسپەكتيۆالارىن تالقىلاپ, ارال تەڭٸزٸ باسسەينٸنٸڭ ەكوجٷيەسٸن ساقتاۋعا باعىتتالعان ورتاق شەشٸمدەردٸ ايقىندايمىز. بۇل – حالىقارالىق اۋقىمداعى مەسەلە, سوندىقتان بٸزدٸڭ جۇمىسىمىزعا كٶپتەگەن مەملەكەتتەر مەن حالىقارالىق ۇيىمدار نازار اۋدارىپ وتىر. ارالدى قۇتقارۋ تاقىرىبى ۇزاق جىلدار بويى ٶڭٸردە دە, ەلەمدە دە ٶزەكتٸ بولىپ كەلەدٸ. ٶڭٸردٸڭ تۇراقتىلىعى مەن ٶركەندەۋٸ – بەرٸمٸزگە ورتاق ەرٸ قولجەتٸمدٸ ماقسات. بۇل كەزدەسۋ ىنتىماقتاستىقتى نىعايتىپ, ناقتى نەتيجەلەر بەرەدٸ دەپ سەنەمٸن», – دەدٸ پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى حالىقارالىق ارالدى قۇتقارۋ قورىنىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى.
«قور ارال تەڭٸزٸن ساقتاۋعا باعىتتالعان باستامالاردى جٷزەگە اسىرۋدا جەنە حالىقارالىق قولداۋدى بٸرٸكتٸرۋدە ماڭىزدى رٶل اتقارادى. قازاقستاننىڭ تٶراعالىعى كەزەڭٸندە سۋ-ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق كٷشەيتٸلدٸ, جوبالاردى قارجىلاندىرۋ تەتٸكتەرٸ كەڭەيتٸلدٸ, قوردىڭ اتقارۋشى كوميتەتٸنٸڭ ٷيلەستٸرۋشٸ رٶلٸ ارتتى. بۇۇ قۇرىلىمدارىمەن, قارجى ينستيتۋتتارىمەن جەنە دونورلارمەن ٶزارا ٸس-قيمىل نىعايدى. 30-دان استام ٶڭٸرلٸك جوبا جٷزەگە اسىرىلىپ جاتىر, ولاردىڭ جالپى قارجىلاندىرۋ كٶلەمٸ 2 ميلليارد دوللاردان اسادى», – دەدٸ توقاەۆ.
پرەزيدەنت سولتٷستٸك ارالدى قالپىنا كەلتٸرۋ نەتيجەلەرٸنە دە توقتالدى.
«تەڭٸزدەگٸ سۋ كٶلەمٸنٸڭ 18,9-دان 23,5 تەكشە شاقىرىمعا دەيٸن ارتۋى بالىق شارۋاشىلىعى مەن ٶڭٸردٸڭ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق جاعدايىنا وڭ ەسەر ەتتٸ. “ارال” گەوپاركٸ قۇرىلدى. قازٸر ونى يۋنەسكو-نىڭ جاھاندىق گەوپاركتەر جەلٸسٸنە ەنگٸزۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلۋدە», – دەدٸ ول.
سونىمەن قاتار پرەزيدەنت ەكولوگييالىق جاعدايدىڭ كٷردەلەنە تٷسكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
«ارال باسسەينٸندەگٸ ەكولوگييالىق جاعداي الاڭداۋشىلىق تۋعىزادى. سوڭعى جىلدارى كليمات ايتارلىقتاي ٶزگەردٸ: جازدا تەمپەراتۋرا ورتا ەسەپپەن 2–2,5 گرادۋسقا ارتتى, قۇرعاقشىلىق كٷشەيدٸ, ال قىستا كەرٸسٸنشە سۋىق كٷشەيدٸ. 100 شاقىرىم راديۋستا جاۋىن-شاشىن ايتارلىقتاي ازايدى. شاڭدى داۋىلداردىڭ جيٸلٸگٸ مەن اۋقىمى ارتىپ كەلەدٸ. ارالقۇم شٶلٸنەن جىل سايىن اتموسفەراعا ونداعان ميلليون توننا تۇز, قۇم جەنە حيمييالىق زاتتار كٶتەرٸلەدٸ. ولار ەلەمنٸڭ ەڭ الىس ايماقتارىنا دەيٸن جەتٸپ, توپىراققا, ەكوجٷيەلەرگە جەنە ادامداردىڭ دەنساۋلىعىنا كەرٸ ەسەرٸن تيگٸزەدٸ», – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
ول مۇزدىقتاردىڭ ەرۋٸ مەسەلەسٸنە دە نازار اۋداردى.
«مۇزدىقتاردىڭ قىسقارۋى بٷكٸل ٶڭٸردٸڭ سۋ قاۋٸپسٸزدٸگٸنە ايتارلىقتاي قاۋٸپ تٶندٸرەدٸ. سۋ تۇتىنۋ دەڭگەيٸ ٶسٸپ كەلەدٸ. سۋ رەسۋرستارىنىڭ 80 پايىزدان استامى اۋىل شارۋاشىلىعىندا پايدالانىلادى, ال سۋارۋ جٷيەلەرٸندەگٸ شىعىن ەلٸ دە جوعارى», – دەدٸ توقاەۆ.
پرەزيدەنت ٶڭٸر ەلدەرٸن بٸرلەسٸپ ەرەكەت ەتۋگە شاقىردى.
«بۇل مەسەلە ۇلتتىق نەمەسە تاكتيكالىق دەڭگەيدەگٸ ەمەس, ەلەمدٸك ماڭىزى بار ستراتەگييالىق مٸندەت. سوندىقتان قوردىڭ جۇمىسىن جاڭعىرتىپ, پراكتيكالىق قادامدارعا كٶشۋ قاجەت. قوردى سۋ, ەكولوگييا جەنە تۇراقتى دامۋ مەسەلەلەرٸن شەشەتٸن نەگٸزگٸ ٶڭٸرلٸك الاڭ رەتٸندە كٷشەيتۋ كەرەك», – دەدٸ ول.
سونداي-اق ول سۋ ساياساتىن ٷيلەستٸرۋ قاجەتتٸگٸن ايتتى.
«سۋ ساياساتى مەسەلەسٸندە ۇلتتىق مٷددەلەر باسىم بولىپ, ٶڭٸرلٸك ىنتىماقتاستىق ەكٸنشٸ ورىنعا ىسىرىلىپ قالدى. بۇل سۋ-ەنەرگەتيكالىق تەڭگەرٸمسٸزدٸككە الىپ كەلۋدە. سوندىقتان سۋ ستراتەگييالارىن ٷيلەستٸرۋ جەنە ترانسشەكارالىق ٶزەندەردٸ تيٸمدٸ پايدالانۋ ماڭىزدى», – دەدٸ پرەزيدەنت.
توقاەۆ بۇۇ اياسىندا حالىقارالىق سۋ ۇيىمىن قۇرۋ باستاماسىن دا قايتالادى.
«حالىقارالىق سۋ ۇيىمىن قۇرۋ – ۋاقىت تالابى. بۇل قۇرىلىم سۋ قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن جاھاندىق كٷش-جٸگەردٸ بٸرٸكتٸرۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. بٸز بۇل باستامانى بٸرلەسٸپ ۇسىنۋىمىز كەرەك», – دەدٸ ول.
سٶز سوڭىندا پرەزيدەنت سۋ مەسەلەسٸنٸڭ ماڭىزدىلىعىن ەرەكشە اتاپ ٶتتٸ.
«ٶڭٸردٸڭ بولاشاعى ٶزٸمٸزگە بايلانىستى. ەگەر سۋ بولماسا, ورتالىق ازييا مەملەكەتتەرٸ دە بولمايدى. سۋ بولسا – ٶمٸر بار. بۇل مەسەلەنٸ بەرٸمٸز تٷسٸنەمٸز», – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
سامميت قورىتىندىسى بويىنشا مىناداي قۇجاتتارعا قول قويىلدى:
- حالىقارالىق ارالدى قۇتقارۋ قورىنا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تٶراعالىق ەتۋ بارىسى تۋرالى شەشٸم;
- 26 ناۋرىزدى ارال تەڭٸزٸنٸڭ, ەمۋدارييا مەن سىردارييا ٶزەندەرٸنٸڭ حالىقارالىق كٷنٸ دەپ جارييالاۋ تۋرالى شەشٸم;
- حالىقارالىق ارالدى قۇتقارۋ قورىنىڭ پرەزيدەنتٸن سايلاۋ تۋرالى شەشٸم;
- قۇرىلتايشى مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ استانا مەلٸمدەمەسٸ.
