Aspanmen talasqan taýlardyń ortasynda oryn tepken ásem kól «Kólsai kólderi» memlekettik ulttyq tabiǵi parkiniń qorǵaýynda.
Atalǵan aimaqtaǵy ósimdikter álemi, janýarlar dúniesi kelýshi jurttyń tanym-túisiginiń óris alýyna yqpal etpek. Ulttyq park aýmaǵynda tiri jannyń qoly timegen tabiǵattyń quramdas bóligi kezdesedi. Bul adamzat balasyna táńirdiń tartý etken syiy dersiz.
Jan rahaty sanalǵan mekende sheten, barbaris, it muryn, tańqýrai, jalbyz, qylqan japyraq ósedi. Quzar shyńy kókke jetip turǵan taýly ólkede únemi nur jaýyp, joǵaryda atalǵan ósimdikterdiń jainap turýyna óz septigin tigizedi desek artyq aitqandyq emes. Kólsai kólderindegi 230-ǵa jýyq jan-janýar, ásem únimen estir qulaqty eleń etkizer orman qustarynyń 197 túri ulttyq parktiń baǵa jetpes asyly, hám jádigeri. Sondai-aq, qar barysy men jándikterdiń 700-den astam túrin dál osy ólkeden kezdestirýge bolady.
Atalǵan Kólsai ózeni aýmaǵynda Joǵary, Ortańǵy jáne Tómengi Kólsai dep atalatyn 3 kól bar. Joǵary Kólsai kóli teńiz deńgeiinen 2650 metr biiktikte ornalasqan, uzyndyǵy 580 metr, kóldiń jalpy aýmaǵy 180 myń sharshy metr. Ortańǵy Kólsai teńiz deńgeiinen 2280 metr biiktikte ornalassa, uzyndyǵy 1180 metrge deiin jetedi.
Kól aýmaǵy 343 myń sharshy metrdi quraidy. Kólsaiǵa barǵan kezde birden kóz jaýyn alatyn Tómengi Kólsai teńiz deńgeiinen 1800 metr joǵary ornalasqan. Kóldiń jalpy aýmaǵy 33 myń sharshy metr, tereńdigi 75 metr.
Búgingi tańda, Kólsaidyń tóńireginde ekotýrizm damyp kele jatyr. Sáikesinshe, janardyń qarashyǵyna syimaityn sulýlyqty kórmekke keletin týrister sanyda joǵary kórsetkishti kórsetip otyr. «Kólsai kólderi» memlekettik ulttyq tabiǵi parki» respýblikalyq MM ekologiialyq aǵartý jáne týrizm bóliminiń basshysy Saǵynysh Ázimovtyń aqparyna súiensek, 2019 jyly 87 myń adam kóldiń kórkemdigin óz kózimen kórýge kelse, 2020 jyly pandemiia jaǵdaiyna qaramastan 83 153 jan jaqut jerge taban tiregen.
«Biylǵy jyly maýsymnyń jańadan bastalǵanyna qaramastan Kólsai kólderi 46 myń kelýshini qabyldap úlgerdi. Ótken jyly 53 shet el azamaty osy óńirge at basyn bursa, biyl bul kórsetkish 70-ke jetip otyr. Qazirgi kezde Kólsai kóldereniń ózinde qyzyqtap kelgen azamattarǵa arnap baǵytty ekige bólgeli otyrmyz. Ol atpen jáne jaiaý júrý. Buny bas josparǵa engizemiz»,-dep atap ótti Saǵynysh Ázimov.
Jalpy Ulttyq park aýmaǵynda 7 týristik baǵyt bar. Onyń ekeýi joǵary suranysqa ie. Birinshisi, Sarybulaq asýyndaǵy Tómengi Kólsai kóli, ekinshisi Qaiyńdy kóli.
Qazaqstannyń ońtústik asatanasynan 280 shaqyrym jerdegi kól, tańdai qaǵyp, bas shaiqaýǵa turarlyq aimaq. Shekara asyp kóńil qoshyn tabatyn oryn izdeýdiń qajeti joq. Jaratylysy tym erek kóldiń ózine tán mańǵazdyǵy maýjyraǵan jandy jadyratady. 1991 jyly jer silkinisinen paida bolǵan kól týrister jii keletin, baýraiy jasyl jelekke oranǵan kórkem mekenge ainaldy.
Atalmysh mańda jadyraǵan jaz mezgilinde adam qarasy úzilmeidi. Alys-jaqyn shet elderden bólek, respýblikanyń túkpir-túkpirinen aǵylyp kelip jatqan adamdar jeterlik.
Sonyń biri, Kereký jerinen kelgen Turlybekovtar otbasy. Olar tumsa tabiǵatty óz kózderimen qyzyqtaý úshin at arlytyp, 1700 shaqyrymdy artqa tastap, bir táýlikten asa jol júrip, Almaty oblysydaǵy jerdegi jumaq, sulýlyqtyń qainar kózi sanalǵan Qaiyńdyǵa arnaiy kelgen.
«Telearnalardan kórsetkende ózge memlekette ornalasqan shyǵar dep oilap júrgenbiz. Keiin Almaty oblysynda ekenin bildik. Shynyn aitý kerek, tańdanysymdy jasyra almadym estigen sátte. Osy ólkeniń topyraǵyn basý biylǵy jylǵa buiyrypty. Otbasymyzben demalysty paidalanyp, Pavlodar oblysynan kelip qaldyq. Erekshe sezimge bólenip jatyrmyz. Rýhani kemeldenip, ishki oidy tazartyp, álde bir jeńildikti sezinýdemiz. Jalpy tabiǵatpen ózara úndestik tabý sózben aityp jetkize almaityn sezim. Barsha otandastarymyz týǵan elimizdiń sulý, altynǵa para-par demalys oryndaryn kórip, ishki týrizmniń damýyna úles qossaq nur-ústine nur bolar edi. Elimiz kórkeiip, alty alashtyń aspanyndaǵy shoq juldyzy ispetti mekenderimiz gúldene bersin»,-dep boiamasyz áserin jetkizdi otaǵasy Didar Turlybekov.
2010 jyldyń maýsym aiynda Qaiyńdy kóliniń sel tasqynymen shaiylyp ketýiniń áserinen kóldiń búgingi kúndegi deńgeii 10 metrge tómendegen.
Bul týristik aimaqtyń basty máselesine ainalyp otyr. Mamandar aldaǵy tańda atalǵan túiitkildiń sheshimi tabady dep sendirýde. Soǵan qaramastan, bos ýaqyttaryn tabiǵat aiasynda ótkizgisi keletinderdiń sany artýda. Bul óz kezeginde otandyq týrizmniń alǵa basýyna muryndyq bolmaq. Óńir órkendesin, el damysyn. Táńiri táleiine jazǵan, uly dalany qazynasy ulttyq parktiń qaraýynda qaita jandasyn degen niet qana bizdegi.
