Aqsholaqovtyń atap ótkenindei Qazaqstandaǵy otyn baǵasy irgedegi kórshi-qolańǵa qaraǵanda aitarlyqtai arzan: álemdegi janarmaiy sý teginge saýdalanatyn 10 eldiń sapyndamyz.
Teriskeidegi kórshimiz baǵadaǵy aiyrmashylyqtyń "qyzyǵyn" kórip otyr. Toǵyz joldyń torabyndaǵy Qazaqstandy basyp ótetin sheteldik kólikter bizdegi dizeldiń baǵasyn kórgende tań-tamasha bolady.
Aitalyq, Reseidegi dizeldiń orta baǵasy litrine 345 teńge, bizden 45 paiyzǵa qymbat. Qyrǵyzstandaǵy baǵa 64 paiyzǵa joǵary (litrine 390 teńge), Ózbekstandaǵy baǵa bizden eki ese qymbat - litrine 480 teńge.
"Tranzittik kólikter dizelge suranystyń ósýine basty sebepker. Byltyr sheteldik tranzittik kólikter tutynǵan dizel kólemi shamamen 150 myń tonnany qurady, budan basqa kózden tasa, "sur eksportpen" ketken otynnyń kólemi shamamen 200 myń tonna", – dep ashyndy Aqsholaqov.
Qazaqstandaǵy arzan dizeldi alyp-satyp jatqandar kól-kósir paidaǵa kenelgen. Ártúrli aila-amalǵa salyp, qazaqstandyq arzan otyndy shetelge satqandar jylyna 140 mln dollarǵa jeteqabyl tabys tapqan.
Jańa Qazaqstan dizel shyǵarýǵa kende emes. Máselen byltyr óndirilgen dizeldiń kólemi 5,2 mln tonnany qurap, rekord ornatqan, solai bola tura elimizdiń birqatar óńirlerge janarmaiǵa jarymai otyr.
Aqsholaqovtyń ministrligi 350 myń tonna kólemdegi defitsitti (qysqy DT qospaǵanda) qymbat baǵadaǵy importtyq otynmen jabýǵa májbúr bolǵan.
Aqsholaqovtan inside:
Júk kólikteri qosymsha tsisternalarmen jabdyqtalǵan faktiler tirkeldi. Osylaisha, bir júk kóligi birden bir tonnadan tórt tonnaǵa deiin janarmai quia alady.
Eger mundai fýra Qazaqstanda janarmai quiyp, Ózbekstanǵa «aǵyzýǵa» barsa, 1 tonnadan 700 dollar tabýǵa bolady; eger ol Qyrǵyzstanǵa barsa – 250 dollar. Ruqsat etilgen 300 litrdi toltyryp, tógip tastasańyz da, tabys báribir óte joǵary (kiristilik 50% - dan 120% - ǵa deiin).
...
Ministrlik mamandarynyń aitýynsha byltyr Reseidiń bólshek saýdasyndaǵy dizel baǵasy Qazaqstanmen teńesip, arzandaǵan. Sol kezde Reseimen shekaralas óńirlerde otyn satý kólemi kúrt azaiǵan, bylaisha aitqanda Qazaqstannan janarmai shyǵarý tiimsiz bolyp qalǵan.
«Alaida biyl baǵadaǵy aiyrmashylyq aiqyn biline bastady. Reseimen shekaralas óńirlerde dizeldi tutyný kólemi 15 paiyzǵa artqan.
Buǵan toqtaý salmasaq, onsyz da shetel asyp jatqan qazaqstandyq dizeldiń kólemi artyp, biyldyń ózinde 850 myń tonna defitsitke ushyraimyz. Ál-ázir bar múmkindigimizdi sarqa paidalanyp jatyrmyz. Aldaǵy 6 jylda (Shymkent zaýytyn keńeitkenshe, red.) dizel kólemin birneshe ese arttyratyn múmkindik joq.
Toq eterin aitqanda basqa elderdiń ekonomikasyn arzan otynmen sýbsidiialandyryp, ulttyq múddemizge ziian tigizip jatyrmyz», – dedi ministr.
...
Úkimet osy kúnge deiin ai qarady ma sonda? Aqsholaqovtyń aitýynsha ministrlik qol qýsyryp otyrmaǵan. Atap aitqanda, Jańa Qazaqstanda:
– janarmaidy temir jol jáne kólikpen shyǵarýǵa tyiym salynǵan;
– resýrs ielerine janarmaidy tikelei janarmai stantsiialaryna satýǵa mindetteitin zańnamalyq normalar qabyldanǵan;
– munaidy jetkizý jáne munai ónimderin satý kezindegi ónimsiz deldaldar alynyp tastalǵan.
Solai bola tura Energetika ministrligi «kóleńkeli eksportty» aýyzdyqtai almai otyr. Eshbir shekteýden qaiyr bolmaǵan.
Aqsholaqovtyń aitýynsha baǵadaǵy jer men kóktei alshaqtyqty joimaiynsha kórshi eldiń kólik júrgizýshilerin "asyraýdy" jalǵastyra beremiz, ol jaqtan aǵylatyndar da arta beredi. Kúnderdiń kúni bul Jańa Qazaqstannyń ekonomikasyn turalatyp, jarǵa jyǵady.
...
Sói degen ministr janarmai naryǵyndaǵy arzan baǵa - munai-gaz salasyna investitsiia tartýǵa, geologiialyq barlaý jumysyn júrgizýge, resýrstyq bazany tolyqtyrýǵa múmkindik bermei turǵanyn qynjyla habarlady.
Muny sheshýdiń jalǵyz joly – baǵany kóterý.
"Ishki naryqtaǵy janarmai tapshylyǵyna jol bermeý úshin baǵadaǵy aiyrmashylyqty joiý qajet. Mundai sheshim qabyldaý ońai bolmady, alaida odan ózge amal joq. Energetikalyq qaýipsizdikti qazirden bastap qamdaýymyz qajet. Janar-jaǵarmaidan taryǵyp, kórshilerge alaqan jaiatyn kiriptar kúige túspeýimiz kerek", – dedi Aqsholaqov.
Ministr bólshek saýdadaǵy janarmai baǵasyn kelesidei etip kóterýdi usyndy:
- AI-92 i AI-93 markaly benzinge baǵany litrine 182-187 teńgeden 205 teńge qylý (óńirge bailanysty), ósim – 11%;
- dizel otynynyń baǵasyn litrine – 295 teńgege, ortasha eseppen ósim – 20 paiyz. Qazir óńirge bailanysty baǵa 230 teńgeden 260 teńgege deiin bolyp tur.
