[caption id="attachment_9624" align="alignleft" width="249"]
Músháiranyń taqyryby aityp turǵandai, mundai dodaǵa memlekettik jáne ulttyq tarihty, ótken men búgindi salystyra, arydan qozǵaǵan shyǵarmalar qatysýy tiis. Jarysqa qatysqan bir top úmitkerdiń qaisysy bolsa da, sol údege sai jyrlar usynypty. Olardyń kóbi tike taqyrypty jyrlaǵan. Oilary ashyq, eshqandai bas qatyryp jatpaisyń. Jáne neni sóz etpegin, neni arqaý etpegin aldyn ala boljaisyń. Ishinde birdi-jarym tolyqqandy jyrlar bar demeseńiz, kóbi tarih oqýlyǵyndaǵy nemese aýyzeki áńgimelerdegi áserlerdi arqaý etip, úirenshikti ádispen jyrlap shyǵypty. Al Ardaqtiki basqa, múldem basqa...
Eger dástúrli óleńge úiir dástúrli oilaý júiesine salsaq, onda Ardaqtyń jyry «jyr» emes, sandyraqqa uqsas dúnie. Mundai jyrdy buryn-sońdy oqymaǵan biz úshin tipti qiyn. Men de áldneshe ret oqyp baryp, ne degenin ańǵarǵandai boldym jáne onymnyń durys-burystyǵyna kúmánmen qaraimyn... Óitkeni, «Sóz» óleń retinde qabat-qabat qupiialarǵa toly.
Óleńniń ózi birden «imperiia» degen sózden bastalady. Men úshin birinshi shýmaq «tarih» degen anyqtamany berip turǵandai sezildi. Keshegi Keńes odaǵy «alystan kóterilgen daýyldan» - bizdiń Jeltoqsannan qiraǵan joq pa? Biraq biz ony qalai tez umttyq? Eshteńe bolmaǵandai «merekege» umtyldyq. Sol alańnyń bos qalǵanyna, merekeniń, burynǵy merekeniń endi ótpeitindigine boiymyzdy úirete almadyq... Senbedik, sengimiz kelmedi. Ekinshi shýmaǵynda «shyrmaýyq gúl» degen tirkes arqyly taǵy da sol «tarihty» qazbalai túsedi. «Qaýashaǵyn túnde ashqan kúnder» – bodandyq mezettiń beiresmi, óner taqyrybyndaǵy sýreti. Shyrmaýyqqa matalǵan sananyń kórinisi. Biz kúndi tún deitin, túnde kúndiz týraly oilaityn halge jettik...
Úshinshi shýmaq óleńniń belomyrtqasy ispetti – jaryq sáýle – bostandyq týraly uǵym – «Sirińkeniń bir tal shyrpysy» tutanǵanda, tarihymyzdaǵy qara noqatty anyq kórdik, biraq «qara mysyq» - imperiiadan qalǵan úrei oiymyzdy áli kezip júr. «Ózendi keri ainalyp júgiretinimiz», baqytty «balalyq shaǵymyz» týraly qiialdaitynymyz sondyqtan. «Aqqan juldyz» uǵymy qazaq úshin qaita oralmas kúnder, ǵaiypqa sińý ekenin bilsek te, onymen jarysýǵa umtylatynymyz nelikten?
Tórtinshi shýmaq osy oilardyń jiyntyǵy – munyń bári óńimizde kórip júrgen tús dersiz – pozitivti, optimistik saryn boiyna jinaqtalǵan; aspannan jaýǵan aq qarǵa – shuǵylaly úmitke, armanǵa toly dúniege qol sozý, erkindikke shúkirlik etý.
Sózimizdiń basynda aitqan neni umyta almai júrgenimizdi jyr sońynda aqyn qaitadan eske túsiredi: biz umytýdyń sońynan qýyp baramyz. Neni umytqanymyzdy sońǵy eki tarmaqta qaita ádipteidi. Imperiianyń úreili shaǵyn umyttyq pa, álde ózimizdiń jarqyn tarihymyzdy – sózimizdi umyttyq pa? Birinshisin umytpaptyq, ekinshisin umytýdyń aldynda turmyz... Qazaq sóziniń (oiynyń, armanynyń dep túsinseńiz de bolady) shýaǵy sheńberdiń shegine jetpei tur. Sondyqtan, serpilis, az-kem aialdaý, jiti oilaný kerek. Umytatyn dúnieni umytpai, umytpaityn dúnieni umytqanymyz qalai?
Bul óleń týraly az-kem túisingenimiz. Mundai óleńnen kóp dúnieni tabýǵa bolady.
Erjan TÓLEÝBEK
SÓZ
Imperiiadan qalǵan saraidyń tóbesinde turǵan jalaý tynysh
Sezedi alystan daýyl kóterilgenin
Merekeden keiingi alań qańyrap bos tur
Tereńde júzgen adamnyń teńiz túbine túsken kóleńkesi sekildi
Shyrmaýyq gúldiń sabaǵynda damyldaǵan kúnder
Qaýashaǵyn túnde ashady
Ózendi keri boilap júgirgen balalyq shaǵym
Aqqan juldyzdarmen jarysyp barady
Sirińkeniń bir tal shrpysyn tutatqanda, Tarih,
Aq qaǵazdyń betindegi qara noqat jarq ete qalady
Iz ańdyǵan qara mysyq qarańǵyda únsiz tyń-tyńdaidy
Túsimdi jumarlap, usaqtap jyrtyp
Aspanǵa shashyp jiberdim
Ómir boiy jatyqqan bir kúidi aqyry shertip bolyp
Aqyrǵy ret shanaqty qaǵyp toqtaǵandai
Sheksiz biikten qapalaqtaǵan aq jońqa, aq qarǵa
alaqanymdy tostym
Sóz
Tabaqtyń sheńberin boilap júiitkigen quiyn
Umytýdyń sońynan qýyp barady
Sóz
Qarańǵyda az kidire turshy
Shýaǵyń sheńberdiń shegine jetsin.
Ardaq Nurǵazuly
