[caption id="attachment_9624" align="alignleft" width="249"]
مٷشەيرانىڭ تاقىرىبى ايتىپ تۇرعانداي, مۇنداي دوداعا مەملەكەتتٸك جەنە ۇلتتىق تاريحتى, ٶتكەن مەن بٷگٸندٸ سالىستىرا, ارىدان قوزعاعان شىعارمالار قاتىسۋى تيٸس. جارىسقا قاتىسقان بٸر توپ ٷمٸتكەردٸڭ قايسىسى بولسا دا, سول ٷدەگە ساي جىرلار ۇسىنىپتى. ولاردىڭ كٶبٸ تٸكە تاقىرىپتى جىرلاعان. ويلارى اشىق, ەشقانداي باس قاتىرىپ جاتپايسىڭ. جەنە نەنٸ سٶز ەتپەگٸن, نەنٸ ارقاۋ ەتپەگٸن الدىن الا بولجايسىڭ. ٸشٸندە بٸردٸ-جارىم تولىققاندى جىرلار بار دەمەسەڭٸز, كٶبٸ تاريح وقۋلىعىنداعى نەمەسە اۋىزەكٸ ەڭگٸمەلەردەگٸ ەسەرلەردٸ ارقاۋ ەتٸپ, ٷيرەنشٸكتٸ ەدٸسپەن جىرلاپ شىعىپتى. ال ارداقتٸكٸ باسقا, مٷلدەم باسقا...
ەگەر دەستٷرلٸ ٶلەڭگە ٷيٸر دەستٷرلٸ ويلاۋ جٷيەسٸنە سالساق, وندا ارداقتىڭ جىرى «جىر» ەمەس, ساندىراققا ۇقساس دٷنيە. مۇنداي جىردى بۇرىن-سوڭدى وقىماعان بٸز ٷشٸن تٸپتٸ قيىن. مەن دە ەلدنەشە رەت وقىپ بارىپ, نە دەگەنٸن اڭعارعانداي بولدىم جەنە ونىمنىڭ دۇرىس-بۇرىستىعىنا كٷمەنمەن قارايمىن... ٶيتكەنٸ, «سٶز» ٶلەڭ رەتٸندە قابات-قابات قۇپييالارعا تولى.
ٶلەڭنٸڭ ٶزٸ بٸردەن «يمپەرييا» دەگەن سٶزدەن باستالادى. مەن ٷشٸن بٸرٸنشٸ شۋماق «تاريح» دەگەن انىقتامانى بەرٸپ تۇرعانداي سەزٸلدٸ. كەشەگٸ كەڭەس وداعى «الىستان كٶتەرٸلگەن داۋىلدان» - بٸزدٸڭ جەلتوقساننان قيراعان جوق پا? بٸراق بٸز ونى قالاي تەز ۇمتتىق? ەشتەڭە بولماعانداي «مەرەكەگە» ۇمتىلدىق. سول الاڭنىڭ بوس قالعانىنا, مەرەكەنٸڭ, بۇرىنعى مەرەكەنٸڭ ەندٸ ٶتپەيتٸندٸگٸنە بويىمىزدى ٷيرەتە المادىق... سەنبەدٸك, سەنگٸمٸز كەلمەدٸ. ەكٸنشٸ شۋماعىندا «شىرماۋىق گٷل» دەگەن تٸركەس ارقىلى تاعى دا سول «تاريحتى» قازبالاي تٷسەدٸ. «قاۋاشاعىن تٷندە اشقان كٷندەر» – بوداندىق مەزەتتٸڭ بەيرەسمي, ٶنەر تاقىرىبىنداعى سۋرەتٸ. شىرماۋىققا ماتالعان سانانىڭ كٶرٸنٸسٸ. بٸز كٷندٸ تٷن دەيتٸن, تٷندە كٷندٸز تۋرالى ويلايتىن حالگە جەتتٸك...
ٷشٸنشٸ شۋماق ٶلەڭنٸڭ بەلومىرتقاسى ٸسپەتتٸ – جارىق سەۋلە – بوستاندىق تۋرالى ۇعىم – «سٸرٸڭكەنٸڭ بٸر تال شىرپىسى» تۇتانعاندا, تاريحىمىزداعى قارا نوقاتتى انىق كٶردٸك, بٸراق «قارا مىسىق» - يمپەرييادان قالعان ٷرەي ويىمىزدى ەلٸ كەزٸپ جٷر. «ٶزەندٸ كەرٸ اينالىپ جٷگٸرەتٸنٸمٸز», باقىتتى «بالالىق شاعىمىز» تۋرالى قييالدايتىنىمىز سوندىقتان. «اققان جۇلدىز» ۇعىمى قازاق ٷشٸن قايتا ورالماس كٷندەر, عايىپقا سٸڭۋ ەكەنٸن بٸلسەك تە, ونىمەن جارىسۋعا ۇمتىلاتىنىمىز نەلٸكتەن?
تٶرتٸنشٸ شۋماق وسى ويلاردىڭ جيىنتىعى – مۇنىڭ بەرٸ ٶڭٸمٸزدە كٶرٸپ جٷرگەن تٷس دەرسٸز – پوزيتيۆتٸ, وپتيميستٸك سارىن بويىنا جيناقتالعان; اسپاننان جاۋعان اق قارعا – شۇعىلالى ٷمٸتكە, ارمانعا تولى دٷنيەگە قول سوزۋ, ەركٸندٸككە شٷكٸرلٸك ەتۋ.
سٶزٸمٸزدٸڭ باسىندا ايتقان نەنٸ ۇمىتا الماي جٷرگەنٸمٸزدٸ جىر سوڭىندا اقىن قايتادان ەسكە تٷسٸرەدٸ: بٸز ۇمىتۋدىڭ سوڭىنان قۋىپ بارامىز. نەنٸ ۇمىتقانىمىزدى سوڭعى ەكٸ تارماقتا قايتا ەدٸپتەيدٸ. يمپەرييانىڭ ٷرەيلٸ شاعىن ۇمىتتىق پا, ەلدە ٶزٸمٸزدٸڭ جارقىن تاريحىمىزدى – سٶزٸمٸزدٸ ۇمىتتىق پا? بٸرٸنشٸسٸن ۇمىتپاپتىق, ەكٸنشٸسٸن ۇمىتۋدىڭ الدىندا تۇرمىز... قازاق سٶزٸنٸڭ (ويىنىڭ, ارمانىنىڭ دەپ تٷسٸنسەڭٸز دە بولادى) شۋاعى شەڭبەردٸڭ شەگٸنە جەتپەي تۇر. سوندىقتان, سەرپٸلٸس, از-كەم ايالداۋ, جٸتٸ ويلانۋ كەرەك. ۇمىتاتىن دٷنيەنٸ ۇمىتپاي, ۇمىتپايتىن دٷنيەنٸ ۇمىتقانىمىز قالاي?
بۇل ٶلەڭ تۋرالى از-كەم تٷيسٸنگەنٸمٸز. مۇنداي ٶلەڭنەن كٶپ دٷنيەنٸ تابۋعا بولادى.
ەرجان تٶلەۋبەك
سٶز
يمپەرييادان قالعان سارايدىڭ تٶبەسٸندە تۇرعان جالاۋ تىنىش
سەزەدٸ الىستان داۋىل كٶتەرٸلگەنٸن
مەرەكەدەن كەيٸنگٸ الاڭ قاڭىراپ بوس تۇر
تەرەڭدە جٷزگەن ادامنىڭ تەڭٸز تٷبٸنە تٷسكەن كٶلەڭكەسٸ سەكٸلدٸ
شىرماۋىق گٷلدٸڭ ساباعىندا دامىلداعان كٷندەر
قاۋاشاعىن تٷندە اشادى
ٶزەندٸ كەرٸ بويلاپ جٷگٸرگەن بالالىق شاعىم
اققان جۇلدىزدارمەن جارىسىپ بارادى
سٸرٸڭكەنٸڭ بٸر تال شرپىسىن تۇتاتقاندا, تاريح,
اق قاعازدىڭ بەتٸندەگٸ قارا نوقات جارق ەتە قالادى
ٸز اڭدىعان قارا مىسىق قاراڭعىدا ٷنسٸز تىڭ-تىڭدايدى
تٷسٸمدٸ جۇمارلاپ, ۇساقتاپ جىرتىپ
اسپانعا شاشىپ جٸبەردٸم
ٶمٸر بويى جاتىققان بٸر كٷيدٸ اقىرى شەرتٸپ بولىپ
اقىرعى رەت شاناقتى قاعىپ توقتاعانداي
شەكسٸز بيٸكتەن قاپالاقتاعان اق جوڭقا, اق قارعا
الاقانىمدى توستىم
سٶز
تاباقتىڭ شەڭبەرٸن بويلاپ جٷيٸتكٸگەن قۇيىن
ۇمىتۋدىڭ سوڭىنان قۋىپ بارادى
سٶز
قاراڭعىدا از كٸدٸرە تۇرشى
شۋاعىڭ شەڭبەردٸڭ شەگٸنە جەتسٸن.
ارداق نۇرعازۇلى
