Qazaqstanda smartfondardyń jańa IMEI-kodtaryn tirkeý júiesine bailanysty taǵy bir úlken daýly másele týyndap otyr. Máseleniń máni mynada: jaqynda elimizge ákelinetin árbir smartfondy mindetti túrde IMEI-kod boiynsha verifikatsiiadan ótkizý týraly talap engizildi. Biraq munyń astarynda smartfon importtaýshylarynan árbir qurylǵy úshin jeke menshik kompaniiaǵa 3932 teńge (1 AEK) mólsherinde tólem alatyn jańa júie jatyr, - dep habarlaidy Dalanews.kz.
Bul qarajat memlekettik biýdjetke emes, arnaiy tirkelgen jeke kompaniianyń esepshotyna túsetini belgili bolyp otyr. Jyl saiyn Qazaqstanǵa orta eseppen 4 milliondai smartfon ákelinedi eken. Ony jańa tarif boiynsha eseptesek, jyl saiyn 16 milliard teńge shamasyndaǵy qarajat jeke kompaniianyń qaltasyna ketedi degen sóz.
Bul týraly qoǵam belsendisi, Májilis depýtaty Murat Ábenov óz pikirin bildirip, ashyq alańdaýshylyq tanytty. Onyń aitýynsha, mundai shema eldegi uialy bailanys naryǵyndaǵy "jańa ýtil alymyna" ainalyp ketýi múmkin.
Ábenovtiń aitýynsha, bul júieni engizýge jaýapty Tsifrlyq damý, innovatsiialar jáne aeroǵarysh ónerkásibi ministrligine úlken suraqtar týyndaidy:
"Ministrlik bul bastamany azamattardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý qajettiligimen túsindiredi. Biraq shyn máninde, bul bastamanyń astarynda jeke kompaniianyń múddesi tur ma degen oryndy kúdik bar. Eger memleket azamattardyń qaýipsizdigi týraly shynynda da qam jese, bul fýnktsiia nege ashyq emes, jabyq ári benefitsiarlary belgisiz jeke kompaniiaǵa tapsyryldy?" - dep ashyndy ol.
Depýtat bul shemany "ýtil alymy 2.0" dep atap, onyń ziiany men qaýpine airyqsha toqtaldy:
"Munyń nátijesinde smartfondar qymbattaidy, importtaýshylardyń shyǵyny artady, aqyry bul shyǵyndy tutynýshy, iaǵni qarapaiym halyq kóteredi. Memlekettik fýnktsiiany jekemenshik qurylymǵa berip, ony biznestiń jeke tabys kózine ainaldyrý - óte qaýipti tendentsiia. Eger osyndai jańa shemalar engizile berse, memleket biýdjetin toltyrýdyń ornyna, jekelegen adamdardyń ǵana baiiýyna jol ashyp beremiz. Salyq pen tólemderge qarsy emespin. Biraq olar ashyq bolýy kerek, biýdjetke túsip, áleýmettik máselelerdi sheshýge jumsalýy qajet", – deidi Murat Ábenov.
Bul jaǵdaidy tereńirek zerttegen jýrnalist Qanat Ámirkinniń derekteri de alańdatady. Onyń aitýynsha, smartfondardy verifikatsiialaý úshin arnaiy qurylǵan kz-imei.kz saitynyń ózi jeke tulǵanyń atyna tirkelgen jáne iesi týraly aqparat tolyqtai jabyq. Iaǵni saittyń naqty iesi kim ekeni belgisiz. Domen 2024 jyldyń qyrkúieginde, dál osy shema qolǵa alynar aldynda ǵana tirkelgen, barlyq aqparat jasyrylǵan. Bul - ashyqtyq pen jariialylyqty talap etetin memlekettik bastamaǵa esh sai kelmeitin jaǵdai.
Sonymen qatar, bul qyzmetti atqaratyn TOO "AT ...Z" kompaniiasy 2023 jyly ǵana qurylǵan. Bastapqyda basqa ataýmen tirkelgen kompaniia 2025 jyly ǵana jańa ataý alyp, IMEI-kodtaryn tekserý isin qolǵa alǵan. Bul kompaniianyń negizin qalaýshy jáne jalǵyz basshysy – Vladislav S. esimdi azamat. Kompaniia IT-kodtar jazýmen ainalysady, memlekettik organdarmen tikelei bailanysy joq, salyq tóleýshi retinde QQS esebine tirkelmegen, memlekettik satyp alýlarǵa qatyspaidy, Astana Hub quramynda joq, litsenziialar da almaǵan.
Osylaisha, "jeke kompaniiaǵa memlekettik fýnktsiiany berý" shemasy naqty jumys istei bastaǵany anyq baiqalady.
Murat Ábenov bul iske qatysty ministrlik tarapynan jaýap alý keregin ashyq aitady:
"Jańa alymnyń mólsheri qalai anyqtaldy? Aqsha nege biýdjetke emes, jeke menshik kompaniianyń esebine túsedi? Ministrlik bul bastamanyń osylai iske asýyna nege jol berdi? Biz osy saýaldarǵa naqty ári ashyq jaýap talap etemiz. Qoǵamnan túsetin aqsha qoǵam igiligine jumsalýǵa tiis, jekelegen adamdardyń qaltasyna ketpeýi kerek. Bul ashyqtyq pen ádilettilik qaǵidatyna sai emes. Memlekettik fýnktsiialardyń mundai jolmen jeke qoldarǵa ótýi - óte qaýipti úrdis", – dep qorytyndylady depýtat.
IMEI-kodtaryn verifikatsiialaý júiesiniń astarynda shynymen de úlken ári túsiniksiz biznes-múddeler turǵany anyq baiqalady. Mundai bastamalar qoǵam tarapynan ashyq talqyǵa salynyp, barynsha ashyq ári ádil júzege asýǵa tiis. Ázirshe ministrlik bul máselege naqty jaýap bermei otyr. Al qoǵam alańdaýly jáne bul máseleni ashyq talqylaýdy talap etip otyr.
Eske salaiyq, jýyrda Pavel Aleksandrov esimdi ekolog elge ákelinetin ár smartfon úshin jeke kompaniiaǵa shamamen 4000 teńgeden tólem jasalatynyn anyqtady.
Buǵan deiin de dál osy tólemniń memlekettik biýdjetke emes, jeke menshik kásiporynnyń qorjynyna quiylatyny jurttyń narazylyǵyn týdyrdy.
