قازاقستاندا سمارتفونداردىڭ جاڭا IMEI-كودتارىن تٸركەۋ جٷيەسٸنە بايلانىستى تاعى بٸر ٷلكەن داۋلى مەسەلە تۋىنداپ وتىر. مەسەلەنٸڭ مەنٸ مىنادا: جاقىندا ەلٸمٸزگە ەكەلٸنەتٸن ەربٸر سمارتفوندى مٸندەتتٸ تٷردە IMEI-كود بويىنشا ۆەريفيكاتسييادان ٶتكٸزۋ تۋرالى تالاپ ەنگٸزٸلدٸ. بٸراق مۇنىڭ استارىندا سمارتفون يمپورتتاۋشىلارىنان ەربٸر قۇرىلعى ٷشٸن جەكە مەنشٸك كومپانيياعا 3932 تەڭگە (1 اەك) مٶلشەرٸندە تٶلەم الاتىن جاڭا جٷيە جاتىر, - دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
بۇل قاراجات مەملەكەتتٸك بيۋدجەتكە ەمەس, ارنايى تٸركەلگەن جەكە كومپانييانىڭ ەسەپشوتىنا تٷسەتٸنٸ بەلگٸلٸ بولىپ وتىر. جىل سايىن قازاقستانعا ورتا ەسەپپەن 4 ميلليونداي سمارتفون ەكەلٸنەدٸ ەكەن. ونى جاڭا تاريف بويىنشا ەسەپتەسەك, جىل سايىن 16 ميلليارد تەڭگە شاماسىنداعى قاراجات جەكە كومپانييانىڭ قالتاسىنا كەتەدٸ دەگەن سٶز.
بۇل تۋرالى قوعام بەلسەندٸسٸ, مەجٸلٸس دەپۋتاتى مۇرات ەبەنوۆ ٶز پٸكٸرٸن بٸلدٸرٸپ, اشىق الاڭداۋشىلىق تانىتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي سحەما ەلدەگٸ ۇيالى بايلانىس نارىعىنداعى "جاڭا ۋتيل الىمىنا" اينالىپ كەتۋٸ مٷمكٸن.
ەبەنوۆتٸڭ ايتۋىنشا, بۇل جٷيەنٸ ەنگٸزۋگە جاۋاپتى تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسييالار جەنە اەروعارىش ٶنەركەسٸبٸ مينيسترلٸگٸنە ٷلكەن سۇراقتار تۋىندايدى:
"مينيسترلٸك بۇل باستامانى ازاماتتاردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ قاجەتتٸلٸگٸمەن تٷسٸندٸرەدٸ. بٸراق شىن مەنٸندە, بۇل باستامانىڭ استارىندا جەكە كومپانييانىڭ مٷددەسٸ تۇر ما دەگەن ورىندى كٷدٸك بار. ەگەر مەملەكەت ازاماتتاردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸ تۋرالى شىنىندا دا قام جەسە, بۇل فۋنكتسييا نەگە اشىق ەمەس, جابىق ەرٸ بەنەفيتسيارلارى بەلگٸسٸز جەكە كومپانيياعا تاپسىرىلدى?" - دەپ اشىندى ول.
دەپۋتات بۇل سحەمانى "ۋتيل الىمى 2.0" دەپ اتاپ, ونىڭ زييانى مەن قاۋپٸنە ايرىقشا توقتالدى:
"مۇنىڭ نەتيجەسٸندە سمارتفوندار قىمباتتايدى, يمپورتتاۋشىلاردىڭ شىعىنى ارتادى, اقىرى بۇل شىعىندى تۇتىنۋشى, ياعني قاراپايىم حالىق كٶتەرەدٸ. مەملەكەتتٸك فۋنكتسييانى جەكەمەنشٸك قۇرىلىمعا بەرٸپ, ونى بيزنەستٸڭ جەكە تابىس كٶزٸنە اينالدىرۋ - ٶتە قاۋٸپتٸ تەندەنتسييا. ەگەر وسىنداي جاڭا سحەمالار ەنگٸزٸلە بەرسە, مەملەكەت بيۋدجەتٸن تولتىرۋدىڭ ورنىنا, جەكەلەگەن ادامداردىڭ عانا باييۋىنا جول اشىپ بەرەمٸز. سالىق پەن تٶلەمدەرگە قارسى ەمەسپٸن. بٸراق ولار اشىق بولۋى كەرەك, بيۋدجەتكە تٷسٸپ, ەلەۋمەتتٸك مەسەلەلەردٸ شەشۋگە جۇمسالۋى قاجەت", – دەيدٸ مۇرات ەبەنوۆ.
بۇل جاعدايدى تەرەڭٸرەك زەرتتەگەن جۋرناليست قانات ەمٸركيننٸڭ دەرەكتەرٸ دە الاڭداتادى. ونىڭ ايتۋىنشا, سمارتفونداردى ۆەريفيكاتسييالاۋ ٷشٸن ارنايى قۇرىلعان kz-imei.kz سايتىنىڭ ٶزٸ جەكە تۇلعانىڭ اتىنا تٸركەلگەن جەنە يەسٸ تۋرالى اقپارات تولىقتاي جابىق. ياعني سايتتىڭ ناقتى يەسٸ كٸم ەكەنٸ بەلگٸسٸز. دومەن 2024 جىلدىڭ قىركٷيەگٸندە, دەل وسى سحەما قولعا الىنار الدىندا عانا تٸركەلگەن, بارلىق اقپارات جاسىرىلعان. بۇل - اشىقتىق پەن جارييالىلىقتى تالاپ ەتەتٸن مەملەكەتتٸك باستاماعا ەش ساي كەلمەيتٸن جاعداي.
سونىمەن قاتار, بۇل قىزمەتتٸ اتقاراتىن توو "AT ...Z" كومپانيياسى 2023 جىلى عانا قۇرىلعان. باستاپقىدا باسقا اتاۋمەن تٸركەلگەن كومپانييا 2025 جىلى عانا جاڭا اتاۋ الىپ, IMEI-كودتارىن تەكسەرۋ ٸسٸن قولعا العان. بۇل كومپانييانىڭ نەگٸزٸن قالاۋشى جەنە جالعىز باسشىسى – ۆلاديسلاۆ س. ەسٸمدٸ ازامات. كومپانييا IT-كودتار جازۋمەن اينالىسادى, مەملەكەتتٸك ورگاندارمەن تٸكەلەي بايلانىسى جوق, سالىق تٶلەۋشٸ رەتٸندە ققس ەسەبٸنە تٸركەلمەگەن, مەملەكەتتٸك ساتىپ الۋلارعا قاتىسپايدى, Astana Hub قۇرامىندا جوق, ليتسەنزييالار دا الماعان.
وسىلايشا, "جەكە كومپانيياعا مەملەكەتتٸك فۋنكتسييانى بەرۋ" سحەماسى ناقتى جۇمىس ٸستەي باستاعانى انىق بايقالادى.
مۇرات ەبەنوۆ بۇل ٸسكە قاتىستى مينيسترلٸك تاراپىنان جاۋاپ الۋ كەرەگٸن اشىق ايتادى:
"جاڭا الىمنىڭ مٶلشەرٸ قالاي انىقتالدى? اقشا نەگە بيۋدجەتكە ەمەس, جەكە مەنشٸك كومپانييانىڭ ەسەبٸنە تٷسەدٸ? مينيسترلٸك بۇل باستامانىڭ وسىلاي ٸسكە اسۋىنا نەگە جول بەردٸ? بٸز وسى ساۋالدارعا ناقتى ەرٸ اشىق جاۋاپ تالاپ ەتەمٸز. قوعامنان تٷسەتٸن اقشا قوعام يگٸلٸگٸنە جۇمسالۋعا تيٸس, جەكەلەگەن ادامداردىڭ قالتاسىنا كەتپەۋٸ كەرەك. بۇل اشىقتىق پەن ەدٸلەتتٸلٸك قاعيداتىنا ساي ەمەس. مەملەكەتتٸك فۋنكتسييالاردىڭ مۇنداي جولمەن جەكە قولدارعا ٶتۋٸ - ٶتە قاۋٸپتٸ ٷردٸس", – دەپ قورىتىندىلادى دەپۋتات.
IMEI-كودتارىن ۆەريفيكاتسييالاۋ جٷيەسٸنٸڭ استارىندا شىنىمەن دە ٷلكەن ەرٸ تٷسٸنٸكسٸز بيزنەس-مٷددەلەر تۇرعانى انىق بايقالادى. مۇنداي باستامالار قوعام تاراپىنان اشىق تالقىعا سالىنىپ, بارىنشا اشىق ەرٸ ەدٸل جٷزەگە اسۋعا تيٸس. ەزٸرشە مينيسترلٸك بۇل مەسەلەگە ناقتى جاۋاپ بەرمەي وتىر. ال قوعام الاڭداۋلى جەنە بۇل مەسەلەنٸ اشىق تالقىلاۋدى تالاپ ەتٸپ وتىر.
ەسكە سالايىق, جۋىردا پاۆەل الەكساندروۆ ەسٸمدٸ ەكولوگ ەلگە ەكەلٸنەتٸن ەر سمارتفون ٷشٸن جەكە كومپانيياعا شامامەن 4000 تەڭگەدەن تٶلەم جاسالاتىنىن انىقتادى.
بۇعان دەيٸن دە دەل وسى تٶلەمنٸڭ مەملەكەتتٸك بيۋدجەتكە ەمەس, جەكە مەنشٸك كەسٸپورىننىڭ قورجىنىنا قۇيىلاتىنى جۇرتتىڭ نارازىلىعىن تۋدىردى.
