قازاقستان مىس كەنٸن ٶندٸرۋ كٶلەمٸن بٸرنەشە ەسە ارتتىرعانىمەن, ونى ەل ٸشٸندە تەرەڭ ٶڭدەۋ ٸسٸندە ايتارلىقتاي ٸلگەرٸلەۋ بايقالمايدى. ەكونوميست ايدارحان قۇسايىنوۆ مۇنىڭ سەبەبٸن مەتاللۋرگييالىق قۋاتتىڭ جەتكٸلٸكسٸزدٸگٸمەن, كەسٸپورىنداردىڭ ەسكٸرۋٸمەن جەنە ەلەمدٸك مىس ٶڭدەۋ نارىعىنداعى كٷردەلٸ جاعدايمەن بايلانىستىردى, دەپ حابارلايدى dalanews.kz informburo.kz-كە سٸلتەمە جاساپ.
جۋىردا بۇل مەسەلە ٷكٸمەت وتىرىسىندا دا كٶتەرٸلدٸ. پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆ وتاندىق مەتاللۋرگييا كەسٸپورىندارىن شيكٸزاتپەن ۇزاق مەرزٸمگە قامتاماسىز ەتۋ تەتٸكتەرٸن ەزٸرلەپ, تەرەڭ ٶڭدەۋ سالاسىنا ينۆەستيتسييا تارتۋ جۇمىسىن كٷشەيتۋدٸ تاپسىردى.
ايدارحان قۇسايىنوۆتىڭ پٸكٸرٸنشە, شيكٸزات ەكسپورتىن شەكتەۋ ارقىلى عانا مەسەلەنٸ شەشۋ مٷمكٸن ەمەس. جاڭا زاۋىتتار سالىپ, جۇمىس ٸستەپ تۇرعان كەسٸپورىنداردى جاڭعىرتۋ ٷشٸن ينۆەستورلارعا ۇزاق مەرزٸمدٸ ەرٸ تٷسٸنٸكتٸ ەكونوميكالىق تالاپتار ۇسىنىلۋى كەرەك.
ستاتيستيكا نە دەيدٸ?
ەكونوميست كەيٸنگٸ 35 جىلداعى ستاتيستيكا قازاقستاننىڭ مىس ٶنەركەسٸبٸندەگٸ نەگٸزگٸ قايشىلىقتى انىق كٶرسەتەتٸنٸن ايتتى. وسى كەزەڭدە مىس كەنٸن ٶندٸرۋ كٶلەمٸ 38,5 ميلليون توننادان 163,7 ميلليون تونناعا دەيٸن ٶسكەن. ال تازارتىلعان مىس ٶندٸرٸسٸ بۇرىنعى دەڭگەيٸندە قالعان.
"ەرينە, ٶندٸرٸلگەن كەندٸ دايىن مىسپەن تٸكەلەي سالىستىرۋعا بولمايدى. كەن قۇرامىنداعى مەتالدىڭ ٷلەسٸ, ونى بايىتۋ جەنە ٶڭدەۋ تەحنولوگيياسى ەرتٷرلٸ. بٸراق نەگٸزگٸ قورىتىندى ٶزگەرمەيدٸ: قازاقستان كەن ٶندٸرۋدە ٷلكەن سەرپٸلٸس جاسادى, ال مەتاللۋرگييانى سول دەڭگەيدە دامىتا المادى", – دەدٸ ايدارحان قۇسايىنوۆ.
تەۋەلسٸزدٸك جىلدارى ەلٸمٸزدە جاڭا كەن ورىندارى يگەرٸلٸپ, تاۋ-كەن كەسٸپورىندارى مەن بايىتۋ فابريكالارى ٸسكە قوسىلدى. بۇل باعىتقا ميللياردتاعان دوللار ينۆەستيتسييا سالىندى. ال مەتاللۋرگييا سالاسىندا دەل وسىنداي اۋقىمدى جاڭارۋ بولعان جوق.
"بٸز ەلٸ كٷنگە دەيٸن ٶتكەن عاسىردا سالىنعان كەسٸپورىندارعا سٷيەنٸپ وتىرمىز. بالقاش مىس بالقىتۋ زاۋىتى 1938 جىلدان بەرٸ جۇمىس ٸستەيدٸ. جەزقازعانداعى كەسٸپورىن 1970 جىلدارى ٸسكە قوسىلعان. كەز كەلگەن جابدىق ۋاقىت ٶتە توزادى, تەحنولوگييا ەسكٸرەدٸ, ال ەكولوگييالىق تالاپتار كٷشەيەدٸ. سوندىقتان بۇل كەسٸپورىندارعا تۇراقتى تٷردە ينۆەستيتسييا سالىپ, ٶندٸرٸستٸ جاڭعىرتىپ وتىرۋ قاجەت", – دەدٸ ەكونوميست.
ونىڭ سٶزٸنشە, مەسەلە تەك ٶندٸرٸس كٶلەمٸ مەن كەسٸپورىن تابىسىنا قاتىستى ەمەس. مۇندا جۇمىسشىلاردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸ, ٶنەركەسٸپتٸك قالالار تۇرعىندارىنىڭ دەنساۋلىعى جەنە قورشاعان ورتانىڭ جاعدايى دا ەسكەرٸلۋگە تيٸس.
مەتاللۋرگييادان ايىرىلىپ قالۋ وڭاي, قايتا قالپىنا كەلتٸرۋ قيىن
قۇسايىنوۆ تٶل مەتاللۋرگييانى ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸكپەن تٸكەلەي بايلانىستىرادى. ٶيتكەنٸ ەلدەگٸ مەتاللۋرگييالىق كەسٸپورىندار ستراتەگييالىق ٶندٸرٸستٸك قۋاتتى ساقتاۋعا, بٸلٸكتٸ ماماندار دايارلاۋعا جەنە تابيعي رەسۋرستاردى شەتەلدٸك زاۋىتتارعا تەۋەلدٸ بولماي ٶڭدەۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
"تٶل مەتاللۋرگييا – ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸڭ بٸر بٶلٸگٸ. بۇل ستراتەگييالىق ٶندٸرٸستٸك قۋات قانا ەمەس, بٸلٸكتٸ كادرلار مەن ٶز رەسۋرستارىمىزدى ٶزٸمٸز ٶڭدەي الۋ مٷمكٸندٸگٸ. جۇمىس ٸستەپ تۇرعان كەسٸپورىننان ايىرىلىپ قالۋ وڭاي, ال ونى كەيٸن قالپىنا كەلتٸرۋ ەلدەقايدا قيىن ەرٸ قىمبات. قاجەتتٸ ينۆەستيتسييانى نەعۇرلىم ۇزاق ۋاقىتقا كەيٸنگە قالدىرساق, جاڭعىرتۋ قۇنى دا سوعۇرلىم ٶسە بەرەدٸ", – دەدٸ ول.
قازاقستان كەسٸپورىنداردى ەلەمدٸك مىس ٶڭدەۋ سالاسى كٷردەلٸ كەزەڭدٸ باستان ٶتكەرٸپ جاتقان ۋاقىتتا جاڭعىرتۋعا مەجبٷر.
كەن ٶندٸرۋشٸ كومپانييالار مىس كونتسەنتراتىن شىعارادى, ال مەتاللۋرگييالىق كەسٸپورىندار ونى دايىن مەتالعا اينالدىرادى. وسى قىزمەت ٷشٸن زاۋىتتارعا TC دەپ اتالاتىن ارنايى ٶڭدەۋ اقىسى تٶلەنەدٸ. الايدا 2026 جىلى ونىڭ ەلەمدٸك باعدارلى مٶلشەرلەمەسٸ نٶلگە دەيٸن تٶمەندەپ, سپوت نارىعىنداعى كەيبٸر كٶرسەتكٸشتەر تەرٸس مەنگە تٷسكەن.
"ٶڭدەۋ اقىسىنىڭ نٶلگە تٷسۋٸ زاۋىتتار دا تەگٸن جۇمىس ٸستەيدٸ دەگەن سٶز ەمەس. كەسٸپورىندار ەلەكتر ەنەرگيياسىنا اقى تٶلەيدٸ, جۇمىسشىلارعا جالاقى بەرەدٸ, جابدىقتاردى جٶندەپ, ەكولوگييالىق شارالاردى قارجىلاندىرادى. بۇل شىعىنداردىڭ ەشقايسىسى جوعالعان جوق", – دەدٸ قۇسايىنوۆ.
2025 جىلى مىس بالقىتۋ كەسٸپورىندارىنىڭ تٸكەلەي شىعىنى ەلەم بويىنشا قۇرعاق كونتسەنتراتتىڭ بٸر تونناسىنا ورتا ەسەپپەن 124 دوللاردى قۇراعان. قىتايدا بۇل كٶرسەتكٸش شامامەن 58 دوللار بولعان. ونىڭ ٶزٸندە بۇل ەسەپكە كٷردەلٸ ينۆەستيتسييالىق شىعىندار كٸرمەگەن.
مەتاللۋرگييالىق كەسٸپورىندار مىس ٶڭدەۋمەن قاتار, كونتسەنترات قۇرامىنان الىناتىن التىن, كٷمٸس جەنە كٷكٸرت قىشقىلىن ساتۋدان دا تابىس تابادى. بٸراق ولاردىڭ باعاسى تۇراقسىز.
"بٷگٸن ٸلەسپە ٶنٸمدەر ەلەۋلٸ كٸرٸس ەكەلۋٸ مٷمكٸن, ال ەرتەڭ نارىقتاعى جاعداي ٶزگەرەدٸ. سوندىقتان ميللياردتاعان ينۆەستيتسييانى تەك التىن, كٷمٸس نەمەسە كٷكٸرت قىشقىلىنان تٷسەتٸن تابىسقا سٷيەنٸپ جوسپارلاۋ قاۋٸپتٸ", – دەدٸ ەكونوميست.
ونىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان ونداعان جىل بويى كەن ٶندٸرٸسٸن ارتتىرۋعا قارجى سالدى. ەندٸ ەلەمدٸك مىس ٶڭدەۋ ەكونوميكاسى كٷردەلەنگەن كەزەڭدە ەسكٸرگەن مەتاللۋرگييالىق كەسٸپورىندارىن جاڭعىرتۋ مٸندەتٸ تۇر.
مىس قىمباتتاپ جاتىر, زاۋىتتار نەگە جابىلادى?
مىستىڭ ەلەمدٸك باعاسى مەن وعان سۇرانىس ارتىپ كەلە جاتقانىمەن, بۇل مىس بالقىتاتىن كەسٸپورىنداردىڭ مٸندەتتٸ تٷردە پايدا تاباتىنىن بٸلدٸرمەيدٸ.
1980 جىلدارى اقش-تا شامامەن 15 مىس بالقىتۋ زاۋىتى جۇمىس ٸستەسە, بٷگٸندە ولاردىڭ ەكەۋٸ عانا قالعان. چيليدە بٸرقاتار كەسٸپورىن جابىلعان. فيليپپيندەگٸ PASAR زاۋىتى 2025 جىلعى اقپاندا جۇمىسىن ۋاقىتشا توقتاتقان.
"مۇنىڭ سەبەپتەرٸ ەرتٷرلٸ. ٶندٸرٸس شىعىنى جوعارى, تەحنولوگييالار ەسكٸرگەن, ەكولوگييالىق تالاپتار كٷشەيگەن, كەيبٸر كەسٸپورىندار تولىق قۋاتىندا جۇمىس ٸستەمەيدٸ. بٸراق بۇدان شىعاتىن ورتاق قورىتىندى بٸرەۋ: مىسقا سۇرانىستىڭ ارتۋى زاۋىتتىڭ تۇراقتى ەرٸ تابىستى جۇمىس ٸستەۋٸنە ٶزدٸگٸنەن كەپٸلدٸك بەرمەيدٸ", – دەدٸ قۇسايىنوۆ.
ال قىتايداعى جاعداي ٶزگەشە. كەيٸنگٸ جيىرما جىلدا بۇل ەل ەلەمدەگٸ ەڭ ٸرٸ مىس ٶڭدەۋ ورتالىعىنا اينالدى. حالىقارالىق ەنەرگەتيكا اگەنتتٸگٸنٸڭ مەلٸمەتٸنشە, 2005 جىلدان بەرگٸ ەلەمدٸك مىس بالقىتۋ ٶندٸرٸمٸ ٶسٸمٸنٸڭ 90 پايىزدان استامى قىتايعا تيەسٸلٸ.
ەكونوميست مۇنى ٶندٸرٸس اۋقىمىنىڭ ٷلكەندٸگٸمەن, زاماناۋي تەحنولوگييالارمەن, دامىعان ينفراقۇرىلىممەن جەنە شىعىننىڭ سالىستىرمالى تٷردە تٶمەن بولۋىمەن تٷسٸندٸردٸ.
"قازاقستان حالىقارالىق تەجٸريبەنٸ ەسكەرۋگە تيٸس. ەلدە مىس كەنٸ مەن مەتاللۋرگييا زاۋىتى بار ەكەن دەپ, بۇل سالا مەڭگٸ جۇمىس ٸستەي بەرەدٸ دەپ ويلاۋعا بولمايدى. مەتاللۋرگييانى بٸر رەت سالىپ قويۋ جەتكٸلٸكسٸز. ونى ٷنەمٸ دامىتىپ, جاڭعىرتىپ, بەسەكەگە قابٸلەتتٸ جۇمىس ٸستەۋٸنە جاعداي جاساۋ كەرەك. ەيتپەسە ونداعان جىلدىق تاريحى بار كەسٸپورىنداردىڭ ٶزٸ جابىلۋ قاۋپٸنە تاپ بولادى", – دەدٸ ول.
ەكسپورتتى شەكتەۋ جاڭا زاۋىتتاردى ٶزدٸگٸنەن پايدا قىلمايدى
ەلەم ەلدەرٸ مىس ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸن قولداۋ ٷشٸن ەرتٷرلٸ تەسٸل قولدانىپ كەلەدٸ. يندونەزييا مىس كونتسەنتراتىنىڭ ەكسپورتىن شەكتەۋ ارقىلى شيكٸزاتتى ەل ٸشٸندە ٶڭدەۋگە باسىمدىق بەرگەن. كونگو دەموكراتييالىق رەسپۋبليكاسى دا 2026 جىلى مىس پەن كوبالت كونتسەنتراتتارىن سىرتقا شىعارۋعا سالىنعان تىيىمدى جاڭارتقان.
اۆسترالييا جۇمىس ٸستەپ تۇرعان كەسٸپورىندارعا تٸكەلەي قولداۋ كٶرسەتۋدٸ تاڭدادى. ەل بيلٸگٸ Mount Isa مىس بالقىتۋ زاۋىتى مەن Townsville تازارتۋ كەسٸپورنىنا ٷش جىلعا شامامەن 395 ميلليون دوللار كٶلەمٸندە كٶمەك بٶلەتٸنٸن جارييالاعان.
ال قىتاي مىس بالقىتۋ قۋاتىن شەكتەن تىس ۇلعايتپاي, كەسٸپورىنداردىڭ شيكٸزات بازاسىن نىعايتۋعا كٶشتٸ. ەل گەولوگييالىق بارلاۋ جۇمىستارىن كەڭەيتٸپ, ٸشكٸ ٶندٸرٸستٸ ارتتىرۋعا جەنە شەتەلدٸك كونتسەنترات جەتكٸزۋشٸلەرمەن ۇزاق مەرزٸمدٸ كەلٸسٸمدەر جاساۋعا باسىمدىق بەرٸپ وتىر.
قۇسايىنوۆ قازاقستانعا كەن ٶندٸرۋشٸ كومپانييالار مەن ٶڭدەۋشٸ كەسٸپورىنداردىڭ مٷددەسٸ اراسىنداعى تەڭگەرٸمدٸ تابۋ قاجەت دەپ سانايدى.
2025 جىلى قازاقستان قۇنى 2,8 ميلليارد دوللار بولاتىن 1,4 ميلليون توننادان استام مىس كەنٸ مەن كونتسەنتراتىن ەكسپورتتاعان. الايدا ەلدەگٸ مەتاللۋرگييالىق قۋات ٶندٸرٸلەتٸن شيكٸزاتتىڭ بەرٸن ٶڭدەۋگە جەتپەيدٸ.
"مىس كونتسەنتراتىنىڭ ەكسپورتىن ەرتەڭ تولىق شەكتەگەن كٷننٸڭ ٶزٸندە, جاڭا زاۋىتتار بٸردەن پايدا بولمايدى. قوسىمشا ٶندٸرٸستٸك قۋات سالۋ ٷشٸن ينۆەستيتسييا قاجەت. سوندىقتان ەڭ الدىمەن ينۆەستورعا قولايلى جەنە تٷسٸنٸكتٸ ەكونوميكالىق جاعداي جاساۋىمىز كەرەك", – دەدٸ ەكونوميست.
بۇل باعىتتا بەلگٸلٸ بٸر جوبالار قولعا الىنعان. سولاردىڭ بٸرٸ – بالقاشتا جىلىنا 300 مىڭ توننا كاتودتى مىس ٶندٸرەتٸن جاڭا مىس بالقىتۋ زاۋىتىن سالۋ.
قۇسايىنوۆتىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي كەسٸپورىن مىس كٶلەمٸن ارتتىرۋمەن عانا شەكتەلمەيدٸ. زاماناۋي تەحنولوگييا كونتسەنترات قۇرامىنداعى باعالى مەتالداردى بٶلٸپ الۋعا, كٷكٸرت قىشقىلىن جەنە باسقا دا ٸلەسپە ٶنٸمدەردٸ شىعارۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. نەتيجەسٸندە شيكٸزاتتان الىناتىن قوسىلعان قۇننىڭ ەدەۋٸر بٶلٸگٸ ەل ٸشٸندە قالادى.
"مەملەكەت ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸن دامىتۋعا شەشٸم قابىلدادى ەكەن دەپ, ٸرٸ ينۆەستيتسييا ٶزدٸگٸنەن كەلمەيدٸ. ينۆەستور كەسٸپورىننىڭ قانداي تالاپپەن جۇمىس ٸستەيتٸنٸن, ٶڭدەۋ قۇنىنىڭ قالاي قالىپتاساتىنىن جەنە سالعان قاراجاتىن نەنٸڭ ەسەبٸنەن قايتاراتىنىن تٷسٸنۋٸ كەرەك. سوندىقتان ەكسپورتتى شەكتەۋدەن بۇرىن, ەل ٸشٸندە ٶڭدەۋگە تيٸمدٸ ەكونوميكالىق جاعداي قالىپتاستىرۋ ماڭىزدى", – دەدٸ ول.
تاريف زاۋىتتارعا قوسىمشا تابىس بەرەتٸن قۇرال بولماۋى كەرەك
كەن ٶندٸرۋشٸ كومپانييالار مەن مەتاللۋرگييا زاۋىتتارى ٶڭدەۋ قۇنى جٶنٸندە ٶزارا كەلٸسە الادى. بٸراق نارىقتا قالىپتاسقان باعا كەسٸپورىننىڭ تۇراقتى جۇمىس ٸستەۋٸنە جەنە ٶندٸرٸستٸ جاڭعىرتۋىنا جەتكٸلٸكسٸز بولۋى مٷمكٸن.
2026 جىلى ەلەمدٸك TC مٶلشەرلەمەسٸنٸڭ نٶلگە دەيٸن تٷسۋٸ مەتاللۋرگييالىق كەسٸپورىنداردىڭ ناقتى شىعىنى دا نٶلگە اينالدى دەگەندٸ بٸلدٸرمەيدٸ. سوندىقتان قازاقستان جاڭا ٶندٸرٸستٸك قۋاتتارعا ينۆەستيتسييا تارتقىسى كەلسە, ٶڭدەۋ قۇنىن تەك ەلەمدٸك نارىقتاعى قىسقا مەرزٸمدٸ جاعدايعا تەۋەلدٸ ەتپەۋگە تيٸس.
قۇسايىنوۆ وسىعان بايلانىستى مىس كونتسەنتراتىن ٶڭدەۋ تاريفٸن ايقىنداۋ ەدٸستەمەسٸن قولدايتىنىن ايتتى.
"ۇسىنىلىپ وتىرعان تەسٸل زاۋىتتاردىڭ شىعىنىن مەملەكەتتٸك بيۋدجەت ەسەبٸنەن جابۋدى كٶزدەمەيدٸ. مۇندا ٶندٸرٸستٸك شىعىندى, نورماتيۆتٸك پايدانى جەنە ينۆەستيتسييانى ەسكەرەتٸن ەكونوميكالىق نەگٸزدەلگەن تاريف قالىپتاستىرۋ ۇسىنىلىپ وتىر", – دەدٸ ول.
ەكونوميستٸڭ پٸكٸرٸنشە, تاريف كەسٸپورىندارعا نەگٸزسٸز قوسىمشا كٸرٸس بەرەتٸن قۇرالعا اينالماۋى كەرەك. ەگەر زاۋىت جاڭعىرتۋعا جۇمسالاتىن شىعىندى تاريفكە قوسۋدى ۇسىنسا, ينۆەستيتسييانىڭ قاجەتتٸلٸگٸن دەلەلدەپ, ناقتى جوبانى كٶرسەتٸپ, ونىڭ نەتيجەسٸن نەگٸزدەۋگە تيٸس.
"زاۋىت جاڭعىرتۋ شىعىنىن تاريفكە قوسقىسى كەلسە, جوباسىن ۇسىنىپ, قانشا قاراجات قاجەت ەكەنٸن جەنە ونىڭ قانداي نەتيجە بەرەتٸنٸن كٶرسەتۋٸ كەرەك. رەتتەۋدٸڭ ماقساتى كەسٸپورىنعا كەپٸلدەندٸرٸلگەن تابىس بەرۋ ەمەس, ٶندٸرٸستٸڭ دامۋىنا مٷمكٸندٸك جاسايتىن ەكونوميكالىق جاعداي قالىپتاستىرۋ بولۋى قاجەت", – دەدٸ قۇسايىنوۆ.
ول جاڭا ەدٸستەمەنٸ مەتاللۋرگييالىق كەسٸپورىنداردى مەملەكەتتٸك بيۋدجەت ەسەبٸنەن تۇراقتى قولداۋدىڭ ەمەس, جەكە ينۆەستيتسييا تارتۋدىڭ قۇرالى رەتٸندە قاراستىرۋ كەرەكتٸگٸن اتاپ ٶتتٸ.
مەتاللۋرگيياعا سالىنعان ينۆەستيتسييا بٸرنەشە ۇرپاققا قىزمەت ەتەدٸ
ايدارحان قۇسايىنوۆتىڭ پٸكٸرٸنشە, تٶل مەتاللۋرگييانى دامىتۋ تەك مىس ٶندٸرٸسٸن ارتتىرۋمەن شەكتەلمەيدٸ. مەتاللۋرگييالىق زاۋىت تۇتاس ٶنەركەسٸپتٸك تٸزبەكتٸڭ دامۋىنا جول اشادى.
مۇنداي كەسٸپورىن شيكٸزاتقا تۇراقتى سۇرانىس قالىپتاستىرىپ, كەن ٶندٸرۋدٸ, گەولوگييالىق بارلاۋدى جەنە بايىتۋ ٶندٸرٸسٸن ىنتالاندىرادى. سونىمەن بٸرگە مىس كاتانكاسىن, كابەل, سىم, فولگا, ەلەكتروتەحنيكالىق جابدىق جەنە باسقا دا جوعارى دەڭگەيدە ٶڭدەلگەن ٶنٸم شىعاراتىن كەسٸپورىنداردى مەتالمەن قامتاماسىز ەتەدٸ.
قازٸر قازاقستاندا مۇنداي ٶندٸرٸستەردٸڭ ٷلەسٸ شامامەن 5 پايىز عانا.
"ٶنەركەسٸپتٸ كەڭەيتٸپ, جاڭا ينۆەستيتسييا تارتۋدىڭ نەگٸزگٸ مٷمكٸندٸگٸ دەل وسى باعىتتا جاتىر. مەتاللۋرگييا زاۋىتىنىڭ اينالاسىندا كٶلٸك, ەنەرگەتيكا, ماشينا جاساۋ, جٶندەۋ جەنە سەرۆيستٸك قىزمەت كٶرسەتۋ سالالارى داميدى. ينجەنەرلەرگە, تەحنولوگتەرگە جەنە باسقا دا بٸلٸكتٸ ماماندارعا سۇرانىس ارتادى", – دەدٸ ەكونوميست.
ول بالقاش مىس بالقىتۋ زاۋىتىن وسىنىڭ ناقتى مىسالى رەتٸندە اتادى. 1938 جىلدان بەرٸ جۇمىس ٸستەپ كەلە جاتقان كەسٸپورىندا بٸرنەشە بۋىن ەڭبەك ەتكەن. زاۋىت تۇتاس قالانىڭ ەكونوميكاسىن ۇستاپ تۇرعان نەگٸزگٸ تٸرەكتەردٸڭ بٸرٸنە اينالدى.
"جاڭا مەتاللۋرگييالىق قۋات سالۋ مەن قازٸرگٸ كەسٸپورىنداردى جاڭعىرتۋدى تەك سالىنعان قاراجاتتىڭ قانشا ۋاقىتتا قايتارىلاتىنىمەن باعالاۋ دۇرىس ەمەس. مۇنداي جوبالاردىڭ ەسەرٸ ٶندٸرٸس ورنىنىڭ شەڭبەرٸنەن ەلدەقايدا كەڭ. بۇل – جاڭا جۇمىس ورىندارى, سالىق تٷسٸمٸ, ساباقتاس سالالاردىڭ دامۋى جەنە ٶندٸرٸستٸك تەجٸريبەنٸڭ ەل ٸشٸندە ساقتالۋى", – دەدٸ قۇسايىنوۆ.
تٶل مەتاللۋرگييا قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ٶندٸرٸستٸك ىنتىماقتاستىقتاعى مٷمكٸندٸگٸن دە كەڭەيتەدٸ. شەتەلدٸك سەرٸكتەستەرگە شيكٸ كونتسەنترات ۇسىنۋ مەن ولارمەن بٸرلەسٸپ مەتالل جەنە جوعارى دەڭگەيدە ٶڭدەلگەن ٶنٸم شىعارۋ اراسىندا ٷلكەن ايىرماشىلىق بار.
"سالانىڭ جەتٸستٸگٸن ٶندٸرٸلگەن مىس كٶلەمٸمەن عانا ٶلشەۋگە بولمايدى. مەتاللۋرگييانىڭ اينالاسىندا قانشا جاڭا كەسٸپورىن اشىلدى, قانشا جۇمىس ورنى قۇرىلدى جەنە ەلدە قانداي تەحنولوگييالىق قۇزىرەتتەر قالىپتاستى دەگەن كٶرسەتكٸشتەر دە ماڭىزدى. ٶيتكەنٸ مەتاللۋرگيياعا سالىنعان ينۆەستيتسييا بٸر عانا ەكونوميكالىق كەزەڭگە ەمەس, بٸرنەشە ۇرپاقتىڭ بولاشاعىنا قىزمەت ەتەدٸ", – دەپ قورىتىندىلادى ەكونوميست.
