MediaNet Halyqaralyq jýrnalistika ortalyǵynyń DEMOSCOPE qoǵamdyq pikirdiń espress-monitoriń biýrosy qazaqstandyqtar arasynda qyzyq saýalnama júrgizgen. 13-24 qarasha aralyǵynda júrgizilgen saýalnama taqyryby - "Qazaqstandyqtardyń shetelge ketken bilikti mamandar týraly oiy". Saýalnama nátijesinde ár besinshi qazaqstandyq elden kóshýdi oilaityny anyqtalǵan,- dep habarlaidy Dalanews.kz.
DEMOSCOPE biýrosy Qazaqstan azamattarynyń kóshi-qonǵa qatysty oiyn jáne bilikti mamandardyń elden ketý sebepterine degen kózqarasyn zerttedi. Saýalnama nátijesi boiynsha ár besinshi respondent (21%) elden kóshý týraly oilanatynyn aitty.
Olardyń ishinde 6,9%-i aldaǵy 2-3 jylda kóshýge nietti. 5,6%-i kóshýdi josparlap otyrǵanymen, ázirge múmkindigi joq, al 8,4%-i belgili bir jaǵdai bolsa, kóshý múmkindigin qarastyryp otyr. Sonymen qatar, saýalnamaǵa qatysýshylardyń 78,5%-i jaqyn arada elden ketýdi josparlamaitynyn aitty.
Analiz kórsetkendei, kóshýge degen niet kóbinese respondentterdiń jasyna bailanysty.
Kóship ketýge eń kóp niet bildirgen respondentter – jastar men orta jastaǵy adamdar arasynda baiqaldy. Mysaly, 18-29 jas aralyǵyndaǵy jastardyń shamamen 25% kóshý týraly oilansa, 30 jastaǵylar arasynda bul kórsetkish 30%-ke jaqyn. Odan keiingi jas sanatyndaǵy ár onynshy adam naqty kóshýge nietti (10,7% – «aldaǵy 2-3 jylda kóshýdi josparlap otyr»).
Respondentterdiń basym kópshiligi (83,7%) Qazaqstanda týǵan, 9,3%-i elde 20 jyldan astam ýaqyt turyp keledi. Al 6,8%-i Qazaqstanda 20 jyldan az ýaqyt turady.
Elden ketýdi josparlaǵan respondentterden olardy kóship ketýge itermeleitin naqty sebepter týraly suraq qoiyldy.
Kópshiligi joǵary jalaqy alýǵa (24,5%), ózderi men balalary úshin perspektivanyń joqtyǵyn (23,9%), sondai-aq jaqsy jumys tabý nietin (14%) atady. Bir qyzyǵy, jastardyń kóbi sapaly bilim alýǵa jáne ózin-ózi damytýǵa jaǵdai jasaýǵa umtylady, al orta jáne úlken jastaǵy toptar ózderi men balalary úshin múmkindikterdiń joqtyǵyn jii aitady.
Sondai-aq, respondentter kóshi-qonǵa qatysty tómendegi sebepterdi atady:
- Ózin-ózi damytýǵa jaqsy jaǵdai (13,2%)
- Sapaly bilim (11,7%)
- Sapaly meditsinalyq qyzmet (4,9%)
- Kásibi ósý múmkindigi (4,4%)
- Qolaily ekologiia men klimat (3,8%)
- Saiahattaý (3,3%)
- Ómir súrýge qaýipsiz jer (3%)
- Týystarǵa jaqyn jerge kóshý (2,6%)
- Ortasyn keńeitý (1,3%)
- Biznes damytý (0,7%)
- Tarihi otanyna oralý (0,6%).
Resmi derekterge sáikes sońǵy eki jylda Qazaqstanda – elge kelgen adam sany ketkenderge qaraǵanda kóp. Ulttyq statistika biýrosynyń derekterine sáikes, 2024 jyldyń alǵashqy úsh toqsanynda Qazaqstanǵa 20 myńnan astam adam kóship kelgen, al elden ketkenderdiń sany eki ese az – 10,2 myń adam.
Alaida kóshi-qonnyń oń saldosy tek sandyq kórsetkishterdi ǵana kórsetedi, sapalyq kórsetkishterdi eskermeidi. Kóshi-qon protsesterin taldaýdaǵy negizgi indikator migranttardyń bilim deńgeii men kásibi biliktiligi.
Elden ketkenderdiń arasynda suranysqa ie tehnikalyq mamandyq ieleri (1,2 myń adam), ekonomister (589 adam), pedagogtar (385 adam), sáýletshiler men qurylysshylar (261 adam), sondai-aq zańgerler (170 adam) úlesi kóp.
Resmi derekterge qaramastan, DEMOSCOPE saýalnamasynyń nátijesi boiynsha, respondentterdiń jartysyna jýyǵy (45,9%) sońǵy 2-3 jylda tanystary, dostary nemese áriptesteriniń shetelge birjola kóship ketkenin aitty.
Qazaqstandyqtardyń basym bóligi (63,3%) otandastarynyń shetelge qonys aýdarýyna túsinistikpen qaraidy. Respondentterdiń 11,4%-i olardy synasa, 21%-i beitarap ekenin aitty.
Syrtqy kóshi-qon tendentsiialaryn boljaý máselesinde respondentterdiń kóbi (39,2%) aldaǵy 3-5 jylda Qazaqstannan bilikti mamandardyń ketýi arta túsedi dep sanaidy. Qarsy pikir bildirgender 21,7%-ti quraidy, olar kerisinshe, elge migranttar aǵymy artady degen oida. Al 18,7%-i kelýshiler men ketýshiler sany shamamen teń bolady dep eseptese, 20,4%-i naqty jaýap bere almady.
Zertteý qazaqstandyqtar úshin emigratsiiaǵa eń tartymdy elderdi de anyqtady. Kósh bastap turǵan elder – AQSh (7,7%), Resei (6,2%), Eýropa elderi (5,1%), Túrkiia (4,6%) jáne Kanada (2,6%). Sonymen qatar, respondentterdiń 35%-i kóshýge niet bildiretin el joq ekenin aitty.
