Aýyl sharýashylyǵy ministrligine qarasty Balyq sharýashylyǵy komitetiniń tóraǵasy Serik Sermaǵambetov Aqtaý jaǵalaýynan tabylǵan Kaspii itbalyqtarynyń qyrylýyna qatysty aldyn ala sebepterdi atady. Onyń aitýynsha, jaǵaǵa shyqqan janýarlar Kaspii teńiziniń ártúrli bólikterinde qyrylyp, keiin tolqyndarmen Qazaqstan jaǵalaýyna jetýi múmkin, dep habarlaidy dalanews.kz.
Itbalyqtar qaidan kelýi múmkin?
Serik Sermaǵambetovtyń aitýynsha, itbalyqtar tek Qazaqstan jaǵalaýynda ǵana emes, Ázerbaijan men Iran jaǵalaýlarynda da qyrylýy yqtimal. Keiin batystan soqqan daýyldy jelder olardyń ólekselerin Aqtaý jaǵalaýyna alyp keledi.
Ol sondai-aq jergilikti atqarýshy organdar men qoǵamdyq uiymdardyń qatysýymen itbalyqtardyń ólekselerin jinaý jáne Kaspii itbalyǵyn saqtaý boiynsha ózara is-qimyl algoritmi ázirlengenin aitty.
Aldyn ala sebep – tunshyǵý
Komitet tóraǵasynyń málimetinshe, itbalyqtardyń ólimine aldyn ala sebep retinde asfiksiia, iaǵni tunshyǵý qarastyrylyp otyr. Zertteýlerge sáikes, mundai jaǵdai jer asty silkinisteri men tabiǵi gazdardyń bólinýinen týyndaýy múmkin. Sonyń saldarynan itbalyqtar tunshyǵyp qalady degen boljam bar.
Sonymen birge mamandar zerttelgen janýarlardan juqpaly aýrýlardyń belgilerin anyqtamaǵan.
Qandai sharalar qabyldandy?
Balyq sharýashylyǵy komitetiniń málimetinshe, Aqtaýda memlekettik tabiǵi rezervat ashylǵan. Sondai-aq 2025 jyly qys mezgilindegi keme qatynasyna shekteý engizilip, Kaspii itbalyǵynyń kóshi-qon joldarynan alys bolýy úshin balyq aýlaý ýchaskeleriniń shekarasy qaita qaralǵan.
Biyl qansha itbalyq ólgen?
Serik Sermaǵambetovtyń aitýynsha, jyl basynan beri 230 óli itbalyq tabylǵan. Onyń sózinshe, mundai jaǵdailar jyl saiyn tirkeledi. Al eń kóp shyǵyn 2024 jyly baiqalǵan. Sol kezde shamamen 2 myńǵa jýyq Kaspii itbalyǵynyń qyrylǵany anyqtalǵan.
Kaspii itbalyǵy – Kaspii teńizindegi jalǵyz teńiz sútqorektisi jáne Qazaqstannyń Qyzyl kitabyna engizilgen janýar. Gidrobiologiia jáne ekologiia institýtynyń málimetinshe, 2022–2025 jyldary Mańǵystaý oblysynyń jaǵalaýynan 3 433 óli Kaspii itbalyǵy tirkelgen.
Ǵalymdardyń zertteýi janýarlardyń jappai qyrylýyna birneshe faktor áser etýi múmkin ekenin kórsetti. Olardyń qatarynda gidrometeorologiialyq jaǵdailar, adam áreketiniń yqpaly, túrli aýrýlar jáne teńiz ortasynyń lastanýy, sonyń ishinde sýda munai ónimderiniń shamadan tys kóbeiýi bar.
Sonymen qatar óńirdegi birqatar ekologtar men turǵyndar itbalyqtardyń jappai qyrylýynyń jekelegen jaǵdailaryn munai óndirýshi kompaniialardyń, onyń ishinde North Caspian Operating Company (NCOC) qyzmetimen bailanystyrady.
Eske salaiyq, buǵan deiin Aqtaý jaǵalaýynan taǵy da óli Kaspii itbalyqtary tabylyp, Ekologiia departamenti mamandary teńiz sýynan alynǵan synamalardy zerttep jatqanyn habarlaǵan.
