اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلٸگٸنە قاراستى بالىق شارۋاشىلىعى كوميتەتٸنٸڭ تٶراعاسى سەرٸك سەرماعامبەتوۆ اقتاۋ جاعالاۋىنان تابىلعان كاسپيي يتبالىقتارىنىڭ قىرىلۋىنا قاتىستى الدىن الا سەبەپتەردٸ اتادى. ونىڭ ايتۋىنشا, جاعاعا شىققان جانۋارلار كاسپيي تەڭٸزٸنٸڭ ەرتٷرلٸ بٶلٸكتەرٸندە قىرىلىپ, كەيٸن تولقىندارمەن قازاقستان جاعالاۋىنا جەتۋٸ مٷمكٸن, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.
يتبالىقتار قايدان كەلۋٸ مٷمكٸن?
سەرٸك سەرماعامبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, يتبالىقتار تەك قازاقستان جاعالاۋىندا عانا ەمەس, ەزەربايجان مەن يران جاعالاۋلارىندا دا قىرىلۋى ىقتيمال. كەيٸن باتىستان سوققان داۋىلدى جەلدەر ولاردىڭ ٶلەكسەلەرٸن اقتاۋ جاعالاۋىنا الىپ كەلەدٸ.
ول سونداي-اق جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندار مەن قوعامدىق ۇيىمداردىڭ قاتىسۋىمەن يتبالىقتاردىڭ ٶلەكسەلەرٸن جيناۋ جەنە كاسپيي يتبالىعىن ساقتاۋ بويىنشا ٶزارا ٸس-قيمىل الگوريتمٸ ەزٸرلەنگەنٸن ايتتى.
الدىن الا سەبەپ – تۇنشىعۋ
كوميتەت تٶراعاسىنىڭ مەلٸمەتٸنشە, يتبالىقتاردىڭ ٶلٸمٸنە الدىن الا سەبەپ رەتٸندە اسفيكسييا, ياعني تۇنشىعۋ قاراستىرىلىپ وتىر. زەرتتەۋلەرگە سەيكەس, مۇنداي جاعداي جەر استى سٸلكٸنٸستەرٸ مەن تابيعي گازداردىڭ بٶلٸنۋٸنەن تۋىنداۋى مٷمكٸن. سونىڭ سالدارىنان يتبالىقتار تۇنشىعىپ قالادى دەگەن بولجام بار.
سونىمەن بٸرگە ماماندار زەرتتەلگەن جانۋارلاردان جۇقپالى اۋرۋلاردىڭ بەلگٸلەرٸن انىقتاماعان.
قانداي شارالار قابىلداندى?
بالىق شارۋاشىلىعى كوميتەتٸنٸڭ مەلٸمەتٸنشە, اقتاۋدا مەملەكەتتٸك تابيعي رەزەرۆات اشىلعان. سونداي-اق 2025 جىلى قىس مەزگٸلٸندەگٸ كەمە قاتىناسىنا شەكتەۋ ەنگٸزٸلٸپ, كاسپيي يتبالىعىنىڭ كٶشٸ-قون جولدارىنان الىس بولۋى ٷشٸن بالىق اۋلاۋ ۋچاسكەلەرٸنٸڭ شەكاراسى قايتا قارالعان.
بيىل قانشا يتبالىق ٶلگەن?
سەرٸك سەرماعامبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, جىل باسىنان بەرٸ 230 ٶلٸ يتبالىق تابىلعان. ونىڭ سٶزٸنشە, مۇنداي جاعدايلار جىل سايىن تٸركەلەدٸ. ال ەڭ كٶپ شىعىن 2024 جىلى بايقالعان. سول كەزدە شامامەن 2 مىڭعا جۋىق كاسپيي يتبالىعىنىڭ قىرىلعانى انىقتالعان.
كاسپيي يتبالىعى – كاسپيي تەڭٸزٸندەگٸ جالعىز تەڭٸز سٷتقورەكتٸسٸ جەنە قازاقستاننىڭ قىزىل كٸتابىنا ەنگٸزٸلگەن جانۋار. گيدروبيولوگييا جەنە ەكولوگييا ينستيتۋتىنىڭ مەلٸمەتٸنشە, 2022–2025 جىلدارى ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ جاعالاۋىنان 3 433 ٶلٸ كاسپيي يتبالىعى تٸركەلگەن.
عالىمداردىڭ زەرتتەۋٸ جانۋارلاردىڭ جاپپاي قىرىلۋىنا بٸرنەشە فاكتور ەسەر ەتۋٸ مٷمكٸن ەكەنٸن كٶرسەتتٸ. ولاردىڭ قاتارىندا گيدرومەتەورولوگييالىق جاعدايلار, ادام ەرەكەتٸنٸڭ ىقپالى, تٷرلٸ اۋرۋلار جەنە تەڭٸز ورتاسىنىڭ لاستانۋى, سونىڭ ٸشٸندە سۋدا مۇناي ٶنٸمدەرٸنٸڭ شامادان تىس كٶبەيۋٸ بار.
سونىمەن قاتار ٶڭٸردەگٸ بٸرقاتار ەكولوگتار مەن تۇرعىندار يتبالىقتاردىڭ جاپپاي قىرىلۋىنىڭ جەكەلەگەن جاعدايلارىن مۇناي ٶندٸرۋشٸ كومپانييالاردىڭ, ونىڭ ٸشٸندە North Caspian Operating Company (NCOC) قىزمەتٸمەن بايلانىستىرادى.
ەسكە سالايىق, بۇعان دەيٸن اقتاۋ جاعالاۋىنان تاعى دا ٶلٸ كاسپيي يتبالىقتارى تابىلىپ, ەكولوگييا دەپارتامەنتٸ ماماندارى تەڭٸز سۋىنان الىنعان سىنامالاردى زەرتتەپ جاتقانىن حابارلاعان.
