Ekonomikalyq sarapshy Aibar Oljai aqsha aiyrbas oryndary dollar baǵamyn qaida qarap, ósirip jatqandaryn aitty. Onyń aitýynsha, bul arada psiho-emotsionaldy áser basym. Sondyqtan ol "dollar qymbattap jatyr" dep aqsha aiyrbas ornyna tura júgirmeýge keńes beredi, dep jazady Dalanews.kz.
"Astana ýaqytymen saǵat 15:12 kezinde Forekstegi teńgeniń dollarǵa shaqqandaǵy kross-quny 515-ke jetti. Negizi biz Qazaqstan qor birjasyndaǵy (KASE) saýda-sattyq nátijelerine kóbirek kóńil bólýimiz kerek. Biraq KASE-degi saýda sessiiasy aiaqtalmaǵandyqtan búgingi naqty naryqtyq kýrs boiynsha aqparat shyqqan joq. Sondyqtan dál qazir valiýta aiyrbastaý beketteri óz kýrsyn Forekstegi baǵamǵa súienip otyryp qoiýda. Keshke aqyrǵy kýrs 515-ten tómen bolady dep senemin. 510 tóńiregine jaiǵasýy ǵajap emes", dep jazady Aibar Oljai Facebook-tegi paraqshasynda.
Ol qazir myna eki máseleniń basyn ashyp alý kerektigin aitady:
- Birishisi - teńgemen depozit ustap otyrǵandar utty ma, álde utyldy ma?
- Ekinshisi – baǵamnyń jyldam qubylýyna ne sebep boldy? Dollar kúsheidi me, álde teńge álsiredi me?
"Osylarǵa ret-retimen jaýap bere ketsem. Eń aldymen bizge, osy 2024 jyl bastala salǵanda kýrs qandai boldy, sony anyqtap alý kerek. Qor birjasy óz jumysyn bastaǵan 3 qańtarda, iaǵni 2024 jyldyń alǵashqy jumys kúnindegi saýda-sattyq nátijesinde teńge kýrsy bir dollarǵa 457,06 kórsetken. Búgin baǵam 510 bolady dep topshylasaq, onda teńgeniń 11 ai ishinde dollarǵa shaqqanda 11,6 paiyzǵa arzandaǵanyn baiqaimyz. Biyl bank depozitterindegi ortasha syiaqy mólsherlemesi 13,6% bolǵanyn eskersek, onda teńgelik depozit ustaǵandar qazir 2 paiyz pliýste. Dollarly depozittiń ortasha syiaqysy 0,9-1% deńgeiinde boldy. Onda dollar ustaǵandar 1% pliýste dep aita alamyz. Demek, infliatsiia faktoryn eskermesek, onda teńgelik depozit kiristiligi boiynsha dollarly depozitke qaraǵanda tiimdirek boldy. Biraq bul infliatsiiasyz esep qana", - deidi sarapshy.
Al infliatsiiany qossaq, onda kartina ózgerip shyǵa keledi eken.
"Biylǵy teńgedegi infliatsiianyń qazirgi jyldyq máni - 8,5%. Onda 11,6+8,5 = 20,1. 20,1-13,6 = 6,5. Teńgedegi infliatsiia faktorymen eseptesek, biyl teńgelei depozit ustaǵandar 6,5 paiyzǵa minýsqa ketti. Al qazir AQSh-ta dollardyń ortasha infliatsiiasy 3% deńgeiinde. 3-1 = 2. Sonda dollarmen depozit ustaǵandar 2% minýsta".
Teńgeni qulap bara jatqan rýbl ózimen birge tómen tartýda
"Sebebi, Forekstegi rýbldiń kross-kýrsy Gazprombankka sanktsiia salynǵaly beri kúrt qulady. Qazir Forekstegi baǵamy 109,9. Rýbl/teńge paritetin 5 dep sanaǵanda ol 549,5 kross-kýrsyna, al 4,7 dep sanaǵanda ol 516,53 kross-kýrsyna tirep tur. Demek, Foreks qazir teńge rýbl paritetin 4,7 deńgeiinde qabyldaǵanyn anyqtai alamyz. Gazprombank gaz kontrakttary boiynsha Eýropa jáne basqa da elderden valiýta ákelip turǵan Reseidegi jalǵyz resmi kanal bolatyn. Onyń buǵattalýy naryqta ajiotaj týǵyzdy jáne investorlardyń rýbldan tezirek qutyla bastaýyna alyp ketti. Qazir birjalarda barlyǵy jappai rýbl satýda jáne Reseide basqa valiýtalardy aitpaǵanda, tipti iýan tapshylyǵy qatty seziledi", - deidi Aibar Oljai.
Dollar barlyq álemdik valiýtalardyń "murnyn qanatyp jatyr"
Dál osyndai jaǵdaida AQSh kerisinshe dollardy kúsheitýge baryn saldy.
"DXY indeksi 106,2-ge jetip otyr. Bul dollar barlyq álemdik valiýtalardyń "murnyn qanatyp jatyr" degen sóz. Tramp antiglobalist jáne ol dollar infliatsiiasyn boldyrmaýǵa ýáde bergen. Bul investorlardyń álsiz valiýtalardan ketip, dollardyń ainalasyna qaita toptasa bastaýyna jol ashady. Shyndyǵyn aitsaq, teńgege aýyrlaý zaman kele jatyr. Ony osy qarasha aiyndaǵy KASE-degi saýda-sattyq kóleminen baiqaýǵa bolady. Bir kúndik ortasha saýda kólemi rekordtyq 240 million dollarǵa jeteiin dep qaldy. Demek investorlar teńgeden dollarǵa jappai aýysýda".
Al endi mundai jaǵdaida kóp nárseden tartyp ustap, az-maz jinaqtaǵan jinaǵy bar qarapaiym azamattarǵa qaitken durys?
"Eń bolmaityn is – dál qazir aiyrbastaý beketine júgirý. Qazir dollardyń spekýliativti, emotsionaldy tolqynda ósip turǵan kezi. Erteń spekýliatsiia kóbigi basylǵanda siz utylyp qalasyz. 2022 jyly Resei soǵys ashqanda dollardy 512 teńgege satyp alǵan adamdardy jeke tanimyn. Olar eki jyl kútip, sol kýrsqa endi ǵana kelip otyr. Ulttyq banktiń konvertatsiialy jáne interventsiialyq jumysynyń áseri kelesi aptada anyq baiqalatyn bolady. Qatty dollar alǵyńyz kelip bara jatsa, quryǵynda kelesi aptany kútińizder dep aitar edim", - deidi sarapshy Aibar Oljai.
Aita ketsek,búginderi, máselen Almatydaǵy keibir aqsha aiyrbas oryndarynda 1 AQSh dollary 526 teńgeden satylýda. Al Ulttyq bank valiýtalyq interventsiia júrgizip jatqanyn moiyndady.
