Freedom Inside '26

Ankarada Baýyrjan Momyshuly týraly jańa kitaptyń tusaýkeseri ótti

Ankarada Baýyrjan Momyshuly týraly jańa kitaptyń tusaýkeseri ótti
Kúni keshe ǵan Qazaqstannyń Túrkiiadaǵy Elshiliginiń uiymdastyrýymen Keńes Odaǵynyń batyry, Ekinshi dúniejúzilik soǵystyń dańqty qolbasshysy, áskeri strateg jáne belgili jazýshy Baýyrjan Momyshulynyń 111 jyldyǵyna orai túrik ǵalymy Ashýr Ózdemirdiń «Túrkistannyń ot balasy Baýyrjan Momyshuly» atty kitabynyń tusaýkeseri ótti. Is-sharaǵa túrik ziialy qaýym ókilderi, qazaq jáne túrik stýdentter jáne BAQ ókilderi qatysty, – dep habarlaidy Dalanews.kz.

Jiynda sóz sóilegen Elshi Abzal Saparbekuly biyl Qazaqstan Táýelsizdiginiń 30 jyldyq mereitoiy ekenin jáne elimizdiń egemendigin alǵash bolyp moiyndaǵan baýyrlas Túrkiianyń ornynyń erekshe ekenine nazar aýdardy. Osyǵan bailanysty Elshi Túrkiiada kóptegen is-sharalardyń ótkizilgenin eske salyp, búgingi is-sharanyń da táýelsizdik mereitoiyna jáne qazaqtyń birtýar batyry ári jazýshysy Baýyrjan Momyshulynyń rýhyna taǵzym jáne onyń  111 jyldyǵyna tartý ekenin atap ótti.

Saparbekuly mundai is-sharalardyń mádeniet pen ádebietti damytýda erekshe oryn alatynyn jáne eki el arasyndaǵy baýyrlastyqty odan ári damytatynyn aitty.

Momyshulynyń batyrlyǵyna, sheber qolbasshylyǵyna toqtalǵan Elshi «Momyshuly Keńes odaǵy azamaty jáne Qyzyl armiia qolbasshysy. Degenmen de ol ómir boiy ulttyq bolmysyn saqtap, ulttyq rýhyn biik kóterip ótken óz halqynyń bel balasy. Sondyqtan ol sol kezeńde jappai qoldanylatyn –ov jurnaǵyn tegine almai, uly sózin qoldanyp, «Momyshuly» tegin maqtanyshpen alyp júrgen naǵyz qaharman» dedi.

Elshiniń sózine qaraǵanda, Kóktúrikter kezinde Elteris Qutlyq qaǵan men Bilge Tuńǵiyqtyń ulttyq rýhty kótergenindei, qazaq ziialylarynyń da ulttyq rýhty kóterýge qyzmet etkenin jáne Momyshulynyń osy qalamgerlerdiń aldyńǵy qatarynda bolǵanyn atap ótti.

Is-sharada sóz óilegen atalǵan shyǵarmanyń avtory belgili ǵalym, túrik tili men ádebietiniń oqytýshysy jáne aýdarmashy Ashýr Ózdemir Túrkistannyń júregi bolyp tabylatyn Qazaqstan memleketiniń tarihyna, onyń mádenieti men ádebietine toqtalyp ótip, Ál-Farabi, Ahmet Iassaýi, Abai, Balasaǵun siiaqty uly danalardyń mekeninde dúniege kelgen Baýyrjan Momyshulynyń kim bolǵany, onyń ómiri, soǵys kezindegi bastan keshirgen oqiǵalary men soǵystan keiingi jazýshy retindegi ómiri týraly keńinen baiandady.

Eske sala ketsek, Ashýr Ózdemirdiń qazaq tili men ádebieti jáne mádenietine bailanysty maqalalary ǵylymi jýrnaldar men baspasóz betterinde jariialanyp turady. Sonymen qatar, Ózdemirdiń Abai Qunanbaiuly, Álihan Bókeihanov, Turar Rysqulov, Sherhan Murtaza siiaqty belgili jazýshylardyń shyǵarmalary týraly zertep júrgen ǵalym jáne belgili qazaq jazýshylary men aqyndary A.Qunanbaiuly, A.Bókei, M.Dýlatov, S.Kóbeiuly, S.Toraiǵyrov, Á.Kekilbaev, Sh.Murtaza jáne t.b  shyǵarmalaryn túrik tiline aýdaryp, túrik oqyrmandaryna qazaqtyń aqyn-jazýshylaryn tanytyp júrgen aýdarmashy ekenin atap ótý kerek.

Is-shara barysynda B.Momyshulynyń óz daýsymen túsirilgen qysqasha derekti film kórsetildi. Jinalǵan qaýym bul filmnen tereń áser alyp, Momyshulyn odan ári tani tústi.

Jiynda Ankaradaǵy bilim alyp júrgen doktorant Ǵainolla Almatovtyń oryndaýynda qazaqtyń kúii oryndaldy.

Is-shara sońynda Elshi Abzal Saparbekuly Túrkiiada Qazaqtyń mádenieti men salt-dástúrin tanytýda eren eńbek sińirip júrgen Malatiia qalalyq ákimshiliginiń keńesshisi Hamit Ózpolat pen aqyn, jazýshy İLESAM basqarmasynyń múshesi Ilter Eshilaidy «Qazaqstan halqy Assambleiasyna 25 jyl merekelik medaldarymen» marapattady. Sonymen qatar, Elshi «Túrkistannyń ot balasy Baýyrjan Momyshuly» kitabynyń avtory Ashýr Ózdemirge «Qazaqstan Respýblikasy Táýelsizdiginiń 30 jyldyq mereitoiyna orai basylǵan kúmis estelik monetany» syiǵa tartty.

Jiyn barysynda sóz alǵan aqyn, jazýshy İLESAM basqarmasynyń múshesi Ilter Eshilai Qazaqstan Respýblikasynyń Tuńǵysh Prezidenti – Elbasy, Túrki Keńesiniń Qurmetti Tóraǵasy Nursultan Ábishuly Nazarbaevqa jáne Qazaqstannyń Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevqa Túrki álemi atynan júrek jardy alǵysyn bildirdi. «Qazaqstan men Túrkiianyń dostyǵy máńgi jasai bersin!» dep sózin aiaqtady.

Jiyn jazýshy, aýdarmashy Ashýr Ózdemirdiń oqyrmandary úshin kitaptaryna qoltańba qoiý rásimimen aiaqtaldy.

Ashýr Ózdemirdiń «Túrkistannyń ot balasy Baýyrjan Momyshuly» atty kitap úsh bólimnen jáne sońǵy sózden turady. Birinshi bólimde Baýyrjan Momyshulynyń otbasy, balalyq shaǵy, mektep shaǵy men áskerlik ómiri, ásker sońyndaǵy ómiri, boiyndaǵy adami qasietteri týraly baiandalady.

Ekinshi bólimde Baýyrjan Momyshulynyń túigen oi-pikirleri, qazaq ádebieti týraly  kózqarastary jáne ádebi aýdarmalar men tilge jáne qazaq tarihyna, otansúigishtik jáne ultjandylyq, ana men otbasy týraly oi-pikirleri aitylady. Sonymen qatar, bul bólimde kommýnistik partiia, kommýnizm, Lenin men Stalin, Keńes odaǵy týraly batyrdyń oi-pikirlerine oryn berilgen.

Úshinshi bólimde ómiriniń ádebietke bailanysty kózqarastary, jazǵan shyǵarmalary, áskeri shyǵarmalar, óleńderi, maqal-mátelder, jazǵan hattyr, maqalalary men gazetke shyqqan maqaqalary, áskeri  estelikteri, saiahattary, roman, oqiǵalar, áńgimeleri baiandalady.