Muhammed Múhmin Shahmansýruly (1807-1902) arǵy tegi Qoqan qojalarynan shyqqan, Buqara qalasyndaǵy áigili Bahaýaddin Naqyshbandi áýlieniń shákirtterinen dáris alǵan iri dini qairatker. Ol shekaranyń sheti, jeldiń ótinde ómir súrgen. QHR Shyńjan, Mońǵoliiadaǵy Baian-Ólgii qazaqtaryna islam dinin taratyp, Altai qazaqtarynyń musylmandyq jolyna betburys jasaǵan ardaqty tulǵa.
Onyń dini ǵibadat qyzmeti san tarapta, júieli, islam iliminiń shariǵatyna sai tiianaqty da biregei, josparly, zamanǵa sai ozyq tásildermen, tereń parasatpen, tabandy kúrespen, jergilikti halyqtyń minez-qulqy, turmys-saltymen úilesimdilik taýyp kóregendikpen júzege asqany ańdalady. Muhammed Múhmin Hazirettiń islam dinin taratyp ornyqtyrýdaǵy eńbekteri topshylap aitqanda negizinen tómendegi salalarda kórinis tabady:
- Alǵash ret Aqmeshit, Sarmeshit degen meshitterdi soǵyp, shákirt oqytyp, medrese ashýy;
- Jailaý qystaý, kúzeýde júrgen kóshpeli eldiń basyn qasietti juma, dini túrli meiramdarda turaqty qosyp, álimkóje istep tegin taratyp, sap túzetip, namazǵa uiytýy, osylaisha islam dininiń basty sharttaryn oryndaýǵa jaǵdai týǵyzýy;
- Altai qazaqtaryn alǵash ret Mekkege qajylyqqa ózi bastap aparyp, qasietti saparǵa jol salýy. Sol saparda Mekkege kelgen qazaqtarǵa arnap músápirhana saldyrdy degen áńgime de bar;
- Osman imperiiasynyń Sultanyna kezdesip, musylmandardyń bas Haziretinen bata alyp alqanyp, islam áleminiń eń shyǵysyndaǵy shep-qorǵan ispetti Altai qazaqtaryna Muhammed paiǵambardyń (Ol kisige Allanyń salaýaty en sálemi bolsyn) múbárák murty «mýi-múbarakty» arnaiy sandyǵymen tábarakka ákelip, «Mýi-múbarak» úiin soqtyryp, shyǵystaǵy qazaqtardy tabyndyrýy;
- Bedeli dáýirlegen ol «Qazy» dárejesine jetip, qazaq arasyndaǵy sot isine tórelik etip, shariǵat úkimin bitimge engizip, qara qyldy qaq jarǵan ádilettiligimen musylmanǵa syily bolýy;
- Musylmandardyń dostyq bailanysyn bekitip, Buqara, Qoqan, Qashqar, Stambýl, Mekke, Medinemen bailanysty jalǵap, óziniń jáne shákirtteriniń, urpaǵynyń bilimin jetildire túsýge jol salýy;
- Jergilikti halyqtyń salty, sharýashylyq bolmysyn dóp basyp, qajettiligin óteý úshin dinmen birge saýda kásibimen de shuǵyldanyp, halyqtyń ál-aýqaty, turmys-tirshiligin arttyrýǵa da kúsh salýy;
- Urpaǵy men shákirtterine rýhani jolyn jalǵastyrýǵa jeterlik bilim bere bilýi jáne olardyń ata jolyn adal jalǵastyryp, kóbiniń 1928-1937 jyldary Shyńshisai, Stalin, Choibalsan náýbatynda sháiit bolýy;
Muhammed Múhmin Shahmansýrulynyń erlikke paparpar osynaý qyzmetine riza bolǵan halyq qurmettep onyń atyn atamai «Haziret atań», «Kerei ishan» dep kúni búginge deiin ulyqtaidy.
Bul týraly habardy «Mońǵol zaman» (R.Asylbek. Ǵasyrdan asqan shapan// Mońǵol zaman. 2019.12.15. N24) gazetiniń bas redaktory, belgili jýrnalist baýyrymyz Asylbek Rahatuly oqyrmanǵa jariia etip bylai dep jazdy: «Janastyń uly Marhamet jýyqta Qobda aimaǵynda I.Ákei qajynyń qolyndaǵy Haziret atadan qalǵan tábarak – Muhammed Múhminniń shapanyn alyp Qazaqstanǵa qaitar jolynda kezdestik. I.Ákeidiń anasy Quttyqyzdyń qolynda bolǵan shapan 1951 jyly qaitys bolǵanda kelini Biǵaishanyń qolynda qalǵan kórinedi. Shamasy 150 jylǵa jýyqtaǵan shapan kezinde sapaly matamen tigilip, ishine túie júni kúsilip, sheberdiń qolynan shyqqany kózge kórinip turdy. Sarǵysh qońyr buldyń jiegi tolyqtai qyzyl tysty bolyp, shapan deneli, zor adamdiki ekendigi baiqalady. Shapannyń ǵasyrdan asqandyǵy qolǵa ustalǵanda baiqalyp, úlbirep, qatty ustaý, myjǵylaý siiaqty áreketterdi kótermesi belgili...Osylaisha din ustaǵan «Haziret atańnyń shapany» atameken Qazaqstanǵa jol tartty».
Ǵasyrlar asýynan asyp, urpaǵy 1937-1938 jyly túgelge derlik qýǵyn-súrginge ushyrasa da, tar jol, taiǵaq keshýlerde kie tutyp jasyryn saqtaǵan Haziret atadan qalǵan asyl mura sol babalardyń armany bolǵan islam dini gúldengen baitaq elimizge aman-esen jetti degen habardy jamaǵatqa súiinshilep taratqym keledi.
Marhamet Janasuly Shahhaiymtegi, Nur-Sultan qalasy, Haziret atanyń urpaǵy, jeke kásipker.
