مۇحاممەد مٷھمين شاحمانسۋرۇلى (1807-1902) ارعى تەگٸ قوقان قوجالارىنان شىققان, بۇقارا قالاسىنداعى ەيگٸلٸ باحاۋاددين ناقىشباندي ەۋليەنٸڭ شەكٸرتتەرٸنەن دەرٸس العان ٸرٸ دٸني قايراتكەر. ول شەكارانىڭ شەتٸ, جەلدٸڭ ٶتٸندە ٶمٸر سٷرگەن. قحر شىڭجان, موڭعوليياداعى بايان-ٶلگيي قازاقتارىنا يسلام دٸنٸن تاراتىپ, التاي قازاقتارىنىڭ مۇسىلماندىق جولىنا بەتبۇرىس جاساعان ارداقتى تۇلعا.
ونىڭ دٸني عيبادات قىزمەتٸ سان تاراپتا, جٷيەلٸ, يسلام ٸلٸمٸنٸڭ شاريعاتىنا ساي تيياناقتى دا بٸرەگەي, جوسپارلى, زامانعا ساي وزىق تەسٸلدەرمەن, تەرەڭ پاراساتپەن, تاباندى كٷرەسپەن, جەرگٸلٸكتٸ حالىقتىڭ مٸنەز-قۇلقى, تۇرمىس-سالتىمەن ٷيلەسٸمدٸلٸك تاۋىپ كٶرەگەندٸكپەن جٷزەگە اسقانى اڭدالادى. مۇحاممەد مٷھمين حازٸرەتتٸڭ يسلام دٸنٸن تاراتىپ ورنىقتىرۋداعى ەڭبەكتەرٸ توپشىلاپ ايتقاندا نەگٸزٸنەن تٶمەندەگٸ سالالاردا كٶرٸنٸس تابادى:
- العاش رەت اقمەشٸت, سارمەشٸت دەگەن مەشٸتتەردٸ سوعىپ, شەكٸرت وقىتىپ, مەدرەسە اشۋى;
- جايلاۋ قىستاۋ, كٷزەۋدە جٷرگەن كٶشپەلٸ ەلدٸڭ باسىن قاسيەتتٸ جۇما, دٸني تٷرلٸ مەيرامداردا تۇراقتى قوسىپ, ەلٸمكٶجە ٸستەپ تەگٸن تاراتىپ, ساپ تٷزەتٸپ, نامازعا ۇيىتۋى, وسىلايشا يسلام دٸنٸنٸڭ باستى شارتتارىن ورىنداۋعا جاعداي تۋعىزۋى;
- التاي قازاقتارىن العاش رەت مەككەگە قاجىلىققا ٶزٸ باستاپ اپارىپ, قاسيەتتٸ ساپارعا جول سالۋى. سول ساپاردا مەككەگە كەلگەن قازاقتارعا ارناپ مٷسەپٸرحانا سالدىردى دەگەن ەڭگٸمە دە بار;
- وسمان يمپەريياسىنىڭ سۇلتانىنا كەزدەسٸپ, مۇسىلمانداردىڭ باس حازٸرەتٸنەن باتا الىپ القانىپ, يسلام ەلەمٸنٸڭ ەڭ شىعىسىنداعى شەپ-قورعان ٸسپەتتٸ التاي قازاقتارىنا مۇحاممەد پايعامباردىڭ (ول كٸسٸگە اللانىڭ سالاۋاتى ەن سەلەمٸ بولسىن) مٷبەرەك مۇرتى «مۋي-مٷباراكتى» ارنايى ساندىعىمەن تەباراككا ەكەلٸپ, «مۋي-مٷباراك» ٷيٸن سوقتىرىپ, شىعىستاعى قازاقتاردى تابىندىرۋى;
- بەدەلٸ دەۋٸرلەگەن ول «قازى» دەرەجەسٸنە جەتٸپ, قازاق اراسىنداعى سوت ٸسٸنە تٶرەلٸك ەتٸپ, شاريعات ٷكٸمٸن بٸتٸمگە ەنگٸزٸپ, قارا قىلدى قاق جارعان ەدٸلەتتٸلٸگٸمەن مۇسىلمانعا سىيلى بولۋى;
- مۇسىلمانداردىڭ دوستىق بايلانىسىن بەكٸتٸپ, بۇقارا, قوقان, قاشقار, ستامبۋل, مەككە, مەدينەمەن بايلانىستى جالعاپ, ٶزٸنٸڭ جەنە شەكٸرتتەرٸنٸڭ, ۇرپاعىنىڭ بٸلٸمٸن جەتٸلدٸرە تٷسۋگە جول سالۋى;
- جەرگٸلٸكتٸ حالىقتىڭ سالتى, شارۋاشىلىق بولمىسىن دٶپ باسىپ, قاجەتتٸلٸگٸن ٶتەۋ ٷشٸن دٸنمەن بٸرگە ساۋدا كەسٸبٸمەن دە شۇعىلدانىپ, حالىقتىڭ ەل-اۋقاتى, تۇرمىس-تٸرشٸلٸگٸن ارتتىرۋعا دا كٷش سالۋى;
- ۇرپاعى مەن شەكٸرتتەرٸنە رۋحاني جولىن جالعاستىرۋعا جەتەرلٸك بٸلٸم بەرە بٸلۋٸ جەنە ولاردىڭ اتا جولىن ادال جالعاستىرىپ, كٶبٸنٸڭ 1928-1937 جىلدارى شىڭشيساي, ستالين, چويبالسان نەۋباتىندا شەيٸت بولۋى;
مۇحاممەد مٷھمين شاحمانسۋرۇلىنىڭ ەرلٸككە پاپارپار وسىناۋ قىزمەتٸنە ريزا بولعان حالىق قۇرمەتتەپ ونىڭ اتىن اتاماي «حازٸرەت اتاڭ», «كەرەي يشان» دەپ كٷنٸ بٷگٸنگە دەيٸن ۇلىقتايدى.
بۇل تۋرالى حاباردى «موڭعول زامان» (ر.اسىلبەك. عاسىردان اسقان شاپان// موڭعول زامان. 2019.12.15. N24) گازەتٸنٸڭ باس رەداكتورى, بەلگٸلٸ جۋرناليست باۋىرىمىز اسىلبەك راحاتۇلى وقىرمانعا جارييا ەتٸپ بىلاي دەپ جازدى: «جاناستىڭ ۇلى مارحامەت جۋىقتا قوبدا ايماعىندا ي.ەكەي قاجىنىڭ قولىنداعى حازٸرەت اتادان قالعان تەباراك – مۇحاممەد مٷھميننٸڭ شاپانىن الىپ قازاقستانعا قايتار جولىندا كەزدەستٸك. ي.ەكەيدٸڭ اناسى قۇتتىقىزدىڭ قولىندا بولعان شاپان 1951 جىلى قايتىس بولعاندا كەلٸنٸ بيعايشانىڭ قولىندا قالعان كٶرٸنەدٸ. شاماسى 150 جىلعا جۋىقتاعان شاپان كەزٸندە ساپالى ماتامەن تٸگٸلٸپ, ٸشٸنە تٷيە جٷنٸ كٷسٸلٸپ, شەبەردٸڭ قولىنان شىققانى كٶزگە كٶرٸنٸپ تۇردى. سارعىش قوڭىر بۇلدىڭ جيەگٸ تولىقتاي قىزىل تىستى بولىپ, شاپان دەنەلٸ, زور ادامدٸكٸ ەكەندٸگٸ بايقالادى. شاپاننىڭ عاسىردان اسقاندىعى قولعا ۇستالعاندا بايقالىپ, ٷلبٸرەپ, قاتتى ۇستاۋ, مىجعىلاۋ سيياقتى ەرەكەتتەردٸ كٶتەرمەسٸ بەلگٸلٸ...وسىلايشا دٸن ۇستاعان «حازٸرەت اتاڭنىڭ شاپانى» اتامەكەن قازاقستانعا جول تارتتى».
عاسىرلار اسۋىنان اسىپ, ۇرپاعى 1937-1938 جىلى تٷگەلگە دەرلٸك قۋعىن-سٷرگٸنگە ۇشىراسا دا, تار جول, تايعاق كەشۋلەردە كيە تۇتىپ جاسىرىن ساقتاعان حازٸرەت اتادان قالعان اسىل مۇرا سول بابالاردىڭ ارمانى بولعان يسلام دٸنٸ گٷلدەنگەن بايتاق ەلٸمٸزگە امان-ەسەن جەتتٸ دەگەن حاباردى جاماعاتقا سٷيٸنشٸلەپ تاراتقىم كەلەدٸ.
مارحامەت جاناسۇلى شاھحايىمتەگٸ, نۇر-سۇلتان قالاسى, حازٸرەت اتانىڭ ۇرپاعى, جەكە كەسٸپكەر.
