Almaty qalasynyń «Zerdeli» shaǵyn aýdanynyń turǵyndary sapasyz qurylystyń sarsańynan sharshady. Shaǵyn aýdan qalaǵa 2014 jyly qosylǵan. Sodan beri injenerlik jelileri júiesiz, tipti tolyq júrgizilmegen. Joly da oiqy-shoiqy. Turǵyndardyń bas aýrýyna ainalǵan jańa qubyrlar tartylǵanmen jer qazý jumystary barysynda eskileri jarylyp, shuńqyrlarǵa sý jinalýda. Qaita jóndeý jumystarynyń sapasy da syn kótermeidi.
Salynǵanyna 10 jyl da bolmaǵan úilerdiń qazirgi jaiyna alańdaǵan turǵyndar dabyl qaǵyp otyr dep jazady Dalanews.kz.
Tipti, olar qurylys normalaryn buzý faktilerin anyqtaýǵa Bas prokýratýrany tartýǵa yqpal etýdi suraidy. Shyryldaǵan turǵyndar «Ádiletti Qazaqstandy» ornatýǵa shaqyratyn Prezident Qasym-Jomart Toqaevqa da hat joldaǵan.
«Zerdeli» aýdany 2010-2014 jyldary salynǵan. Munda búginde 50 myńǵa jýyq adam turady. Turǵyndar 2016 jyldan beri úiiniń qabyrǵasy sógile bastap, tóbede jaryqsha paida bolyp, injenerlik jelilerdiń isten shyǵýynan mezi bolǵanyn aitady. Oǵan qosa qubyrlardyń shirýi, asfalttyń shógýi alań týǵyzady.
Tipti, 2019 jyldyń sońynda shaǵyn aýdandaǵy №179 úi bir jaqqa qisaiyp, jurt júgin jinap, jappai kóshýge májbúr bolypty. 15 santimetrge qisaiǵan úi turǵyndardyń esin shyǵarǵan. Seismikalyq plitasy, irgetasy birge salynǵan kórshi úidiń turǵyndarynda da uiqy joq, olar túnde temir maiysyp, qabyrǵa sógilgendei syqyrlaitynyn qorqynyshpen aitady.
Almaty qalasynyń Tótenshe jaǵdailar departamentine habarlasqan turǵyndardyń tolassyz shaǵymynan keiin ákimdik «QazQSZI» AQ dep atalatyn mekemege turǵyn úilerdiń jaǵdaiyna saraptama júrgizýdi tapsyrǵan. 2 jyl buryn «QazQSZI» AQ tekserýdi bastaǵan. Nátijesinde 32 turǵyn úidiń júk kótergish qurylymdarynyń tehnikalyq jaǵdaiy týraly qorytyndy ázirlep, olardyń paidalanýǵa jaramdylyǵyn qamtamasyz etý boiynsha usynys bergen.
Biraq «Zerdeli» shaǵyn aýdanynda 103 kópqabatty turǵyn úi bar. Basym bóliginiń apatty jaǵdaida ekeni, ainalasyndaǵy infraqurylymnyń jaramsyzdyǵy soqyrǵa taiaq ustatqandai anyq kórinedi.
Degenmen, mekeme nelikten ekeni belgisiz tek 32 úidi teksergen. Oǵan qosa «QazQSZI» AQ ózderi usynǵan sharalar úilerdiń jaramdylyǵyn qalpyna keltirýge tolyq kepildik bermeitinin aitqan.
Al bul jaýapkershilikten jaltarýmen teń siiaqty. Sóite tura biyl «QazQSZI» AQ «SAPA-NS-KURYLYS» JShS ótinishi boiynsha buryn tekserilgen birqatar úidiń paidalanýǵa jaramdylyǵyn anyqtaityn qorytyndy shyǵarǵan.
Bitpeitin máseleniń taǵy bir mán berer tusy bar.
Ol – shaǵyn aýdanda sý burý júiesiniń joqtyǵy. Turǵyndar yqshamaýdandy igerý kezinde sý burý júiesi múlde salynbaǵanyn, 2021 jyldan bastap alǵashqy sý burý ýchaskeleri paida bola bastaǵanyn aitady. Sondyqtan kezinde qurylys memlekettik saraptamadan qalai ótkeni, Almaty qalasy ákimdiginiń jumystardy qabyldaý kezinde bul kemshilikti nege eskermegeni túsiniksiz.
«QazQSZI» AQ óz zertteý nátijelerinde aryq júiesi men aýmaqtyń shemasy durys oryndalmaǵanyn kórsetken. Biraq shaǵyn aýdanda aryq júiesi atymen joq. Úidiń astyna erigen qar, jańbyr, aǵyndy sý, oǵan qosa jarylǵan qubyrdyń sýy ketedi. Burynǵy qoqys poligony ústine salynǵan úilerdiń astynan qurylys qaldyqtary tabylǵan. Irgetas astyna topyraq salý jumystary da talapqa sai emes. Oǵan tóselgen topyraqtyń tyǵyzdalmaǵany aiǵaq. Eń qyzyǵy, osyndai kózge kórinetin kemshilikter bolǵanmen, jaýapkershilikke tartylǵan jan joq.
Turǵyndardyń aitýynsha, qurylys normalarynyń óreskel buzylýynyń,
qurylys materialdaryn qoldy etý faktileriniń taǵy bir dáleli – abattandyrý jumystarynyń júrgizilmeýi.
«Zerdeli» aýdany 2010-2016 jyldary paidalanýǵa berilgen. Biraq aýmaǵyn abattandyrý boiynsha memlekettik satyp alý tek 2020 jyly turǵyndar úileriniń apatty jaǵdaida ekenin aityp dabyl qaqanda, máselege buqaralyq aqparat quraldaryn tartqanda ǵana bastalǵan.
Paidalanylǵan qurylys materialdarynyń sapasy da standartqa sáikes kelmeidi. Turǵyndar aýdan aýmaǵyn abattandyrý kezinde bar dúnieni júk kóligimen tasymaldap, qurylysshylardyń ózi bóliske salyp, joq qylǵanyn aitady.
Búgingi tańda «Zerdeliniń» sol áýre-sarsań kúiinde. Ózgergen dúnie joq. Apatty dep tanylyp, irgetasyn nyǵaitý jumystary júrgizilgen úilerdiń de jaǵdaiy máz emes. Búkil shaǵyn aýdan boiynsha úilerdiń jertólesin sý basyp, odan ári qiraýǵa ákep soǵýda.
Bul shaǵymǵa Almaty qalalyq kommýnaldyq infraqurylymdy damytý basqarmasy QR «Turǵyn úi qatynastary týraly» Zańyna silteme jasai otyryp, áýelden sapasyz salynǵan qurylysty qaita jóndeý páter ieleriniń mindeti dep jaýap bergen. Biraq bul aqylǵa simaidy.
Sebebi, «Nurly jer» baǵdarlamasy boiynsha salynǵan úilerdi turǵyndardyń kópshiligi Almaty qalasynyń ákimdiginen jalǵa alyp otyr. Bul rette ózi onsyz da sapasyz qurylystan zardap shegip otqan jandardyń iyǵyna bar jaýapkershilikti arta salý qisynǵa kelmeidi.
Máseleniń birjaqty bolmaǵanyna «Otbasy bankiniń» aýdandaǵy úilerge ipoteka berýden bas tartýy da dálel. Bank «QazQSZI» AQ-nyń 2023 jylǵy qorytyndysyna silteme jasai otyryp, úilerge qoiylǵan shekteýdiń joiylǵanyn málimdeidi. Biraq is júzinde halyqqa ipoteka berýden úzildi-kesildi bas tartyp otyr.
«Zerdeli» turǵyndary jyldar boiy jaýapty organdarǵa júginip, taban tozdyrǵanmen máseleniń maishammen qaralar aýyly alys siiaqty. Turǵyndar bir-biriniń «artyn jyly jabatyn» jalǵan sharalardyń saldarymen jalǵyz ózi kúresýge májbúr. Biraq múmkin, bul «Estitin úkimettiń» qulaǵyna jetip, turǵyndar tilegi oryndalyp qalar?!
