Almaty oblysynda alma ósirý jáne odan túrli ónim shyǵarý isi júieli jolǵa qoiylǵan. Jemis aǵashyn kútip-baptaý mashaqaty kóp jumys. Soǵan qaramastan, óńirde alma baqtarynyń aýmaǵy men ónim kólemi jyl ótken saiyn ulǵaiyp keledi. Búginde óńir boiynsha 7 myń gektar aýmaqta alma ósiriledi. Onyń 2,2 myńy – intensivti baqtar. Qazirgi tańda almanyń otany sanalatyn Alataý baýraiynda alma baqtar gúldep, kózdiń jaýyn alatyn ádemi kórinis turǵyndardyń da týristerdiń de nazaryn aýdarýda. Osynaý sulýlyqty tamashalaý úshin arnaiy keletin adamdar sany da jyl saiyn artyp keledi, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Óńirdiń klimattyq ereksheligine orai alma aǵashynyń suryptary da arnaiy tańdalǵan. Sondai-aq joǵary tehnologiialy agrarlyq ádister keńinen qoldanylady. Avtomattandyrylǵan tamshylatyp sýarý júiesi iske qosylǵan. Bul tehnologiia erte ónim alýǵa, topyraq eroziiasynyń aldyn alýǵa, ósimdik aýrýlary men aramshópterdiń taralý qaýpin azaitýǵa, sondai-aq tyńaitqyshtar men mineraldardy ár kóshettiń tamyryna dál jetkizýge múmkindik beredi.
Almaty oblysynda bul baǵyttaǵy kóshbasshy kásiporyndardyń biri – Talǵar aýdanyndaǵy «Baimene» JShS. Kásiporynda almany ósirýden bastap, jinaý, óńdeý jáne daiyn ónimdi uzaq merzimge saqtaý jumystary túgel jolǵa qoiylǵan.
Kompaniia 2016 jyly intensivti baq otyrǵyzý jumysyn bastaǵan. Bastapqyda 30 gektar aýmaqqa alma kósheti egilse, qazirgi tańda jalpy aýmaǵy 110 gektar jerde jemis aǵashy jaiqalyp tur. Aldaǵy ýaqytta alqap kólemin keńeitýdi josparlap otyr. Baqta sý únemdeýge septigin tigizetin tamshylatyp sýarý tehnologiiasy qoldanylady. Oǵan mineraldy tyńaitqyshtar qosylady. Bul topyraq qunaryn arttyra túsedi.
Kompaniianyń bas agronomy Georgii Chernyshevtyń aitýynsha, kóshet ósken saiyn sý da kóbirek kerek bolady. Ony baqylaý úshin tanziometr qurylǵysy ornatylǵan. Aǵashtar 30 minýt, keide 1-2 saǵat saiyn sýarylady.
«Áýelde almanyń 7-8 sortyn egip kórdik. Keiin «Golden Delishes», «Red Delishes», «Gala», «Fýdji» siiaqty negizgi 4 túrin qaldyrdyq. Sebebi olarǵa suranys joǵary ári tabiǵat ereksheligine de sai keledi. Baqsha jumystarynyń kóbi arnaiy tehnika men zamanaýi qurylǵylardyń kómegimen atqarylady. Qazir jańa sorttardy synaqtan ótkizip jatyrmyz. Olardyń qalai ósip, ónim beretinin jáne tutynýshylardyń pikirin baqylap, zertteimiz. Bul suryptar 2-3 jylda jemis bere bastaidy. Intensivti baqtyń artyqshylyǵy da sol – ónimge tez qol jetkizesiń. Ziiankester men túrli ósimdik aýrýlarynan aǵashtardy saqtaý úshin pestitsid, fýngitsid, insektitsid siiaqty dáriler qoldanylady. Sonymen qatar baqylaý júiesi de bar. Ol feromondy tuzaq arqyly ziiankesterdiń taralýyna jol bermeidi», - deidi agronom.
«Baimene» JShS direktory Evgenii Kambarov kásiporynda almany suryptap, kólemine qarai iriktep, býyp-túiýge arnalǵan arnaiy jeli jumys isteitinin aitty. Munda almadan 100 paiyz tabiǵi shyryn óndiriledi. 3 litr shyryn alý úshin 6 keli alma paidalanylady. Qosarlanǵan pasterleý tásili ónimniń barlyq paidaly qasietterin konservantsyz saqtaýǵa múmkindik beredi. Kásiporynnyń zamanaýi jemis saqtaý qoimasa da bar. Onda 5100 tonnaǵa deiin ónimdi saqtaýǵa bolady.
«Qazirgi tańda kóshet otyrǵyzý, kútip-baptaý jumystary júrgizilýde. Ónimdi tamyz aiynda jinaimyz. Keiin qoimaǵa saqtaýǵa jiberiledi. Biz jemisti ishki naryqqa ótkizemiz, sondai-aq shetelderge de eksporttaimyz. Ótken jyly 1500 tonna alma jinadyq. Al biyl eki myń tonnaǵa jetkizýdi kózdep otyrmyz. Kásiporynda 18 tehnika jumys isteidi. Olardyń qatarynda traktorlar, túrli kýltivatorlar, dári nemese tyńaitqysh shashatyn, aǵashtardy kesip, arasyn siretetin tehnikalar bar. Kóshetter Gollandiia men Italiiadan ákelinedi. Al biyl 30 gektarǵa jergilikti tuqymbaqtan alynǵan kóshetterdi otyrǵyzýdy josparlap otyrmyz», – deidi kompaniia direktory.
Kásiporynda 100-den astam adam jumys isteidi. Qyzý eńbek kezinde jumysshylardyń da sany kóbeiedi. Olarǵa mamandar tehnikalardyń qalai jumys isteitinin túsindirip, keńes beredi.
Búginde aýmaǵy 1600 sharshy metr bolatyn keshenniń qurylysy júrip jatyr. Onda shyryn, piýre, djem, smýzi jáne balalar taǵamyn óndirý josparlanǵan.
Oblysta budan ózge de alma baǵyn baptap, ósiretin kásiporyndar kóp. Olarǵa memleket tarapynan qoldaý zor. Sondyqtan bolashaqta Almaty oblysynyń bolmysyn aishyqtaityn alma baqtary budan da jandana túspek.
