Almaty oblysynda alma ósirý jáne odan túrli ónim shyǵarý isi júıeli jolǵa qoıylǵan. Jemis aǵashyn kútip-baptaý mashaqaty kóp jumys. Soǵan qaramastan, óńirde alma baqtarynyń aýmaǵy men ónim kólemi jyl ótken saıyn ulǵaıyp keledi. Búginde óńir boıynsha 7 myń gektar aýmaqta alma ósiriledi. Onyń 2,2 myńy – ıntensıvti baqtar. Qazirgi tańda almanyń otany sanalatyn Alataý baýraıynda alma baqtar gúldep, kózdiń jaýyn alatyn ádemi kórinis turǵyndardyń da týrıserdiń de nazaryn aýdarýda. Osynaý sulýlyqty tamashalaý úshin arnaıy keletin adamdar sany da jyl saıyn artyp keledi, dep habarlaıdy Dalanews.kz.
Óńirdiń klımattyq ereksheligine oraı alma aǵashynyń suryptary da arnaıy tańdalǵan. Sondaı-aq joǵary tehnologıaly agrarlyq ádister keńinen qoldanylady. Avtomattandyrylǵan tamshylatyp sýarý júıesi iske qosylǵan. Bul tehnologıa erte ónim alýǵa, topyraq erozıasynyń aldyn alýǵa, ósimdik aýrýlary men aramshópterdiń taralý qaýpin azaıtýǵa, sondaı-aq tyńaıtqyshtar men mıneraldardy ár kóshettiń tamyryna dál jetkizýge múmkindik beredi.
Almaty oblysynda bul baǵyttaǵy kóshbasshy kásiporyndardyń biri – Talǵar aýdanyndaǵy «Baımene» JSHS. Kásiporynda almany ósirýden bastap, jınaý, óńdeý jáne daıyn ónimdi uzaq merzimge saqtaý jumystary túgel jolǵa qoıylǵan.
Kompanıa 2016 jyly ıntensıvti baq otyrǵyzý jumysyn bastaǵan. Bastapqyda 30 gektar aýmaqqa alma kósheti egilse, qazirgi tańda jalpy aýmaǵy 110 gektar jerde jemis aǵashy jaıqalyp tur. Aldaǵy ýaqytta alqap kólemin keńeıtýdi josparlap otyr. Baqta sý únemdeýge septigin tıgizetin tamshylatyp sýarý tehnologıasy qoldanylady. Oǵan mıneraldy tyńaıtqyshtar qosylady. Bul topyraq qunaryn arttyra túsedi.
Kompanıanyń bas agronomy Georgıı Chernyshevtyń aıtýynsha, kóshet ósken saıyn sý da kóbirek kerek bolady. Ony baqylaý úshin tanzıometr qurylǵysy ornatylǵan. Aǵashtar 30 mınýt, keıde 1-2 saǵat saıyn sýarylady.
«Áýelde almanyń 7-8 sortyn egip kórdik. Keıin «Golden Delıshes», «Red Delıshes», «Gala», «Fýdjı» sıaqty negizgi 4 túrin qaldyrdyq. Sebebi olarǵa suranys joǵary ári tabıǵat ereksheligine de saı keledi. Baqsha jumystarynyń kóbi arnaıy tehnıka men zamanaýı qurylǵylardyń kómegimen atqarylady. Qazir jańa sorttardy synaqtan ótkizip jatyrmyz. Olardyń qalaı ósip, ónim beretinin jáne tutynýshylardyń pikirin baqylap, zertteımiz. Bul suryptar 2-3 jylda jemis bere bastaıdy. Intensıvti baqtyń artyqshylyǵy da sol – ónimge tez qol jetkizesiń. Zıankester men túrli ósimdik aýrýlarynan aǵashtardy saqtaý úshin pestısıd, fýngısıd, ınsektısıd sıaqty dáriler qoldanylady. Sonymen qatar baqylaý júıesi de bar. Ol feromondy tuzaq arqyly zıankesterdiń taralýyna jol bermeıdi», - deıdi agronom.
«Baımene» JSHS dırektory Evgenıı Kambarov kásiporynda almany suryptap, kólemine qaraı iriktep, býyp-túıýge arnalǵan arnaıy jeli jumys isteıtinin aıtty. Munda almadan 100 paıyz tabıǵı shyryn óndiriledi. 3 lıtr shyryn alý úshin 6 keli alma paıdalanylady. Qosarlanǵan pasterleý tásili ónimniń barlyq paıdaly qasıetterin konservantsyz saqtaýǵa múmkindik beredi. Kásiporynnyń zamanaýı jemis saqtaý qoımasa da bar. Onda 5100 tonnaǵa deıin ónimdi saqtaýǵa bolady.
«Qazirgi tańda kóshet otyrǵyzý, kútip-baptaý jumystary júrgizilýde. Ónimdi tamyz aıynda jınaımyz. Keıin qoımaǵa saqtaýǵa jiberiledi. Biz jemisti ishki naryqqa ótkizemiz, sondaı-aq shetelderge de eksporttaımyz. Ótken jyly 1500 tonna alma jınadyq. Al bıyl eki myń tonnaǵa jetkizýdi kózdep otyrmyz. Kásiporynda 18 tehnıka jumys isteıdi. Olardyń qatarynda traktorlar, túrli kúltıvatorlar, dári nemese tyńaıtqysh shashatyn, aǵashtardy kesip, arasyn sıretetin tehnıkalar bar. Kóshetter Golandıa men Italıadan ákelinedi. Al bıyl 30 gektarǵa jergilikti tuqymbaqtan alynǵan kóshetterdi otyrǵyzýdy josparlap otyrmyz», – deıdi kompanıa dırektory.
Kásiporynda 100-den astam adam jumys isteıdi. Qyzý eńbek kezinde jumysshylardyń da sany kóbeıedi. Olarǵa mamandar tehnıkalardyń qalaı jumys isteıtinin túsindirip, keńes beredi.
Búginde aýmaǵy 1600 sharshy metr bolatyn keshenniń qurylysy júrip jatyr. Onda shyryn, púre, djem, smýzı jáne balalar taǵamyn óndirý josparlanǵan.
Oblysta budan ózge de alma baǵyn baptap, ósiretin kásiporyndar kóp. Olarǵa memleket tarapynan qoldaý zor. Sondyqtan bolashaqta Almaty oblysynyń bolmysyn aıshyqtaıtyn alma baqtary budan da jandana túspek.
