Ortalyq referendým komısıasynyń aldyn ala derekterine sáıkes, 15 naýryzda ótken respýblıkalyq referendýmǵa qatysqan qazaqstandyqtardyń 87,15%-y jańa Konstıtýsıa qabyldaýdy qoldap daýys berdi. Saılaýshylardyń qatysý kórsetkishi – 73,12%, dep habarlaıdy Dalanews.kz.
Ekzıtpoldar derekteri kelesini rastaıdy:
– Eýrazıalyq ıntegrasıa ınstıtýtynyń zertteýine sáıkes, jańa Konstıtýsıany qabyldaýdy boljamdy saılaýǵa qatysý deńgeıi 75,3% (qatelik shegi ±1%) dep eseptegende 30 myń saýalnamaǵa qatysqan azamattyń 86,7%-y qoldaǵan.
– «Astana Sosıs-A» keshendi áleýmettik zertteýler ınstıtýtynyń saýalnamasy boıynsha, daýys berýge qatysqandardyń 87,4%-y qoldaǵan, boljamdy qatysý deńgeıi 73,8% (qatelik shegi ±1,5%).
– Uqsas nátıjeni Qoǵamdyq saıasat ınstıtýtynyń ekzıtpoly da kórsetti: saýalnamaǵa qatysqan 24 myń respondenttiń 88,6%-y jańa Konstıtýsıany qoldaǵan. Boljamdy qatysý deńgeıi – 72,1%.
Úsh ekzıtpoldyń da derekteri jańa Konstıtýsıany qoldaý deńgeıi shamamen 87-89% aralyǵynda. Bul ártúrli áleýmettanýlyq kompanıalardyń baǵalaýlarynyń joǵary dárejede sáıkes kelip otyrǵanyn bildiredi jáne referendým nátıjelerin qazaqstandyqtardyń turaqty tańdaýy retinde qarastyrýǵa múmkindik beredi.
Demokratıa ınstıtýtynyń áleýmettik saýalnamasynyń nátıjeleri qoǵam tek zańdy ózgeristerdi ǵana emes, sonymen birge eldiń bolashaǵyn anyqtaıtyn prınsıpterdi de qoldaıtynyn kórsetti.
Atap aıtqanda, birinshi orynda tabıǵatqa qurmet qaǵıdatyn konstıtýsıalyq deńgeıde bekitý tur. Qazaqstandyqtardyń 86,5%-y bul normany tolyǵymen qoldasa, al taǵy 8,5%-y ony qoldaıtynyn bildirgen. Bul shamamen 95% qoǵamdyq qoldaýdy kórsetedi. Saýalnama nátıjeleri tabıǵatqa jaýapkershilikpen qaraý qazaqstandyqtar úshin birtindep minez-qulyqtyń qalypty normasyna aınalyp kele jatqanyn ańǵartady.
Qoldaý deńgeıi boıynsha ekinshi orynda jańa Konstıtýsıada mádenıet pen bilim, ǵylym jáne ınovasıalar qundylyqtaryn bekitý máselesi tur. Azamattardyń 78,6%-y bul normany tolyq qoldaıtynyn, al taǵy 13%-y ony qoldaıtynyn bildirgen. Bul halyqtyń 91%-dan astamynyń qoldaýy. Qoǵamda eldiń bolashaǵyn tek ekonomıkalyq resýrstarmen ǵana emes, eń aldymen adamı kapıtalmen baılanystyratyn kózqaras barǵan saıyn aıqyn kórine bastady. Bul – bilim, bilimge negizdelgen qundylyqtar, ǵylymı zertteýler men ınovasıalar.
Úshinshi ereje azamattardyń sıfrlyq ortadaǵy derbes derekterin qorǵaýǵa qatysty. Qazaqstandyqtardyń 77,7%-y bul normany Konstıtýsıada bekitýdi tolyq qoldaıdy, al respondentterdiń taǵy 12,2%-y «kóbine qoldaımyn» dep jaýap bergen. Jalpy qoldaý deńgeıi shamamen – 90%. Mundaı normany Konstıtýsıada bekitý búkil álemdegi tehnologıalyq kompanıalar men ınvestorlarǵa mańyzdy sıgnal retinde qarastyrylýy múmkin: Qazaqstan sıfrlyq damýdy adam quqyqtaryn qorǵaýdyń zamanaýı standarttary negizinde qurýǵa nıetti.
Osy normalar arqyly Qazaqstannyń damýynyń jańa formýlasy: ekologıa, bilim jáne sıfrlyq quqyqtar qalyptasýda.
Áleýmettik saýalnama derekteri sondaı-aq kásibı bilimge degen senimniń artqanyn da kórsetedi. Respondentterge: «Konstıtýsıalyq reforma boıynsha qandaı toptardyń pikiri siz úshin mańyzdy?» degen suraq qoıyldy. Árbir úshinshi qazaqstandyq (31,6%) senim artatyn kásibı top retinde zańgerlerdi ataǵan. Taǵy bir mańyzdy ári jańa senim artylatyn top sarapshylar qaýymdastyǵy boldy, olardyń qatarynda saıasattanýshylar, áleýmettanýshylar jáne taldaýshylar bar (23,1%).
Bul derekter qoǵam sanasyndaǵy belgili bir tujyrymdamalyq ózgeristi kórsetedi. Búginde qazaqstandyqtardyń kóbi kásibı bilim men saraptamalyq quzyrettilikke kóbirek mán bere bastaǵan.
Taǵy bir mańyzdy másele – bılik ınstıtýttaryna degen senim deńgeıine qatysty. Saýalnama derekteri Qazaqstan Prezıdentine degen senimniń turaqty túrde joǵary ekenin kórsetedi (shamamen 86%). Konstıtýsıalyq reforma Memleket basshysynyń bastamasy bolǵandyqtan, ol ekologıalyq turaqtylyq, ǵylym men ınovasıalardy damytý, azamattardyń sıfrlyq quqyqtaryn qorǵaý sıaqty zamanaýı kún tártibindegi mańyzdy máselelerdi keń qoǵamdyq talqylaýǵa shyǵardy. Sondyqtan joǵary senim deńgeıin júrgizilip jatqan ózgerister baǵytyn qoldaý retinde de túsinýge bolady.
Bul baǵalaýlardy qazaqstandyqtardyń eldiń damý baǵytyn qalaı qabyldaıtynyn kórsetetin keńirek kontekste qarastyrý mańyzdy. «Sizdiń oıyńyzsha, Qazaqstan durys baǵytta damyp kele me, álde burys baǵytta ma?» degen suraqqa respondentterdiń basym bóligi oń baǵa bergen. Atap aıtqanda, 30,6% eldiń damýyn sózsiz durys baǵytta dep sanasa, al taǵy 47,8% Qazaqstan kóbine durys baǵytta damyp jatyr dep ataǵan. Oń baǵalaýdyń jıyntyq úlesi – 78,4%.
Shyn máninde, jańa Konstıtýsıany talqylaý Qazaqstannyń XXI ǵasyrda qandaı memleket bolǵysy keletini týraly pikiralmasýǵa aınaldy. Qoǵamnyń jaýaptary jetkilikti aıqyn kórinedi. Bul ekologıalyq jaýapkershilik qoǵamdyq normaǵa aınalatyn el. Bilim, ǵylym jáne ınovasıa damýdyń negizgi resýrsy retinde qarastyrylatyn memleket. Sonymen qatar, bul adam quqyqtary tek fızıkalyq keńistikte ǵana emes, sıfrlyq orta da da qorǵalatyn el.
