Ortalyq referendým komissiiasynyń aldyn ala derekterine sáikes, 15 naýryzda ótken respýblikalyq referendýmǵa qatysqan qazaqstandyqtardyń 87,15%-y jańa Konstitýtsiia qabyldaýdy qoldap daýys berdi. Sailaýshylardyń qatysý kórsetkishi – 73,12%, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Ekzitpoldar derekteri kelesini rastaidy:
– Eýraziialyq integratsiia institýtynyń zertteýine sáikes, jańa Konstitýtsiiany qabyldaýdy boljamdy sailaýǵa qatysý deńgeii 75,3% (qatelik shegi ±1%) dep eseptegende 30 myń saýalnamaǵa qatysqan azamattyń 86,7%-y qoldaǵan.
– «Astana Sotsis-A» keshendi áleýmettik zertteýler institýtynyń saýalnamasy boiynsha, daýys berýge qatysqandardyń 87,4%-y qoldaǵan, boljamdy qatysý deńgeii 73,8% (qatelik shegi ±1,5%).
– Uqsas nátijeni Qoǵamdyq saiasat institýtynyń ekzitpoly da kórsetti: saýalnamaǵa qatysqan 24 myń respondenttiń 88,6%-y jańa Konstitýtsiiany qoldaǵan. Boljamdy qatysý deńgeii – 72,1%.
Úsh ekzitpoldyń da derekteri jańa Konstitýtsiiany qoldaý deńgeii shamamen 87-89% aralyǵynda. Bul ártúrli áleýmettanýlyq kompaniialardyń baǵalaýlarynyń joǵary dárejede sáikes kelip otyrǵanyn bildiredi jáne referendým nátijelerin qazaqstandyqtardyń turaqty tańdaýy retinde qarastyrýǵa múmkindik beredi.
Demokratiia institýtynyń áleýmettik saýalnamasynyń nátijeleri qoǵam tek zańdy ózgeristerdi ǵana emes, sonymen birge eldiń bolashaǵyn anyqtaityn printsipterdi de qoldaitynyn kórsetti.
Atap aitqanda, birinshi orynda tabiǵatqa qurmet qaǵidatyn konstitýtsiialyq deńgeide bekitý tur. Qazaqstandyqtardyń 86,5%-y bul normany tolyǵymen qoldasa, al taǵy 8,5%-y ony qoldaitynyn bildirgen. Bul shamamen 95% qoǵamdyq qoldaýdy kórsetedi. Saýalnama nátijeleri tabiǵatqa jaýapkershilikpen qaraý qazaqstandyqtar úshin birtindep minez-qulyqtyń qalypty normasyna ainalyp kele jatqanyn ańǵartady.
Qoldaý deńgeii boiynsha ekinshi orynda jańa Konstitýtsiiada mádeniet pen bilim, ǵylym jáne innovatsiialar qundylyqtaryn bekitý máselesi tur. Azamattardyń 78,6%-y bul normany tolyq qoldaitynyn, al taǵy 13%-y ony qoldaitynyn bildirgen. Bul halyqtyń 91%-dan astamynyń qoldaýy. Qoǵamda eldiń bolashaǵyn tek ekonomikalyq resýrstarmen ǵana emes, eń aldymen adami kapitalmen bailanystyratyn kózqaras barǵan saiyn aiqyn kórine bastady. Bul – bilim, bilimge negizdelgen qundylyqtar, ǵylymi zertteýler men innovatsiialar.
Úshinshi ereje azamattardyń tsifrlyq ortadaǵy derbes derekterin qorǵaýǵa qatysty. Qazaqstandyqtardyń 77,7%-y bul normany Konstitýtsiiada bekitýdi tolyq qoldaidy, al respondentterdiń taǵy 12,2%-y «kóbine qoldaimyn» dep jaýap bergen. Jalpy qoldaý deńgeii shamamen – 90%. Mundai normany Konstitýtsiiada bekitý búkil álemdegi tehnologiialyq kompaniialar men investorlarǵa mańyzdy signal retinde qarastyrylýy múmkin: Qazaqstan tsifrlyq damýdy adam quqyqtaryn qorǵaýdyń zamanaýi standarttary negizinde qurýǵa nietti.
Osy normalar arqyly Qazaqstannyń damýynyń jańa formýlasy: ekologiia, bilim jáne tsifrlyq quqyqtar qalyptasýda.
Áleýmettik saýalnama derekteri sondai-aq kásibi bilimge degen senimniń artqanyn da kórsetedi. Respondentterge: «Konstitýtsiialyq reforma boiynsha qandai toptardyń pikiri siz úshin mańyzdy?» degen suraq qoiyldy. Árbir úshinshi qazaqstandyq (31,6%) senim artatyn kásibi top retinde zańgerlerdi ataǵan. Taǵy bir mańyzdy ári jańa senim artylatyn top sarapshylar qaýymdastyǵy boldy, olardyń qatarynda saiasattanýshylar, áleýmettanýshylar jáne taldaýshylar bar (23,1%).
Bul derekter qoǵam sanasyndaǵy belgili bir tujyrymdamalyq ózgeristi kórsetedi. Búginde qazaqstandyqtardyń kóbi kásibi bilim men saraptamalyq quzyrettilikke kóbirek mán bere bastaǵan.
Taǵy bir mańyzdy másele – bilik institýttaryna degen senim deńgeiine qatysty. Saýalnama derekteri Qazaqstan Prezidentine degen senimniń turaqty túrde joǵary ekenin kórsetedi (shamamen 86%). Konstitýtsiialyq reforma Memleket basshysynyń bastamasy bolǵandyqtan, ol ekologiialyq turaqtylyq, ǵylym men innovatsiialardy damytý, azamattardyń tsifrlyq quqyqtaryn qorǵaý siiaqty zamanaýi kún tártibindegi mańyzdy máselelerdi keń qoǵamdyq talqylaýǵa shyǵardy. Sondyqtan joǵary senim deńgeiin júrgizilip jatqan ózgerister baǵytyn qoldaý retinde de túsinýge bolady.
Bul baǵalaýlardy qazaqstandyqtardyń eldiń damý baǵytyn qalai qabyldaitynyn kórsetetin keńirek kontekste qarastyrý mańyzdy. «Sizdiń oiyńyzsha, Qazaqstan durys baǵytta damyp kele me, álde burys baǵytta ma?» degen suraqqa respondentterdiń basym bóligi oń baǵa bergen. Atap aitqanda, 30,6% eldiń damýyn sózsiz durys baǵytta dep sanasa, al taǵy 47,8% Qazaqstan kóbine durys baǵytta damyp jatyr dep ataǵan. Oń baǵalaýdyń jiyntyq úlesi – 78,4%.
Shyn máninde, jańa Konstitýtsiiany talqylaý Qazaqstannyń XXI ǵasyrda qandai memleket bolǵysy keletini týraly pikiralmasýǵa ainaldy. Qoǵamnyń jaýaptary jetkilikti aiqyn kórinedi. Bul ekologiialyq jaýapkershilik qoǵamdyq normaǵa ainalatyn el. Bilim, ǵylym jáne innovatsiia damýdyń negizgi resýrsy retinde qarastyrylatyn memleket. Sonymen qatar, bul adam quqyqtary tek fizikalyq keńistikte ǵana emes, tsifrlyq orta da da qorǵalatyn el.
