ورتالىق رەفەرەندۋم كوميسسيياسىنىڭ الدىن الا دەرەكتەرٸنە سەيكەس, 15 ناۋرىزدا ٶتكەن رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمعا قاتىسقان قازاقستاندىقتاردىڭ 87,15%-ى جاڭا كونستيتۋتسييا قابىلداۋدى قولداپ داۋىس بەردٸ. سايلاۋشىلاردىڭ قاتىسۋ كٶرسەتكٸشٸ – 73,12%, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
ەكزيتپولدار دەرەكتەرٸ كەلەسٸنٸ راستايدى:
– ەۋرازييالىق ينتەگراتسييا ينستيتۋتىنىڭ زەرتتەۋٸنە سەيكەس, جاڭا كونستيتۋتسييانى قابىلداۋدى بولجامدى سايلاۋعا قاتىسۋ دەڭگەيٸ 75,3% (قاتەلٸك شەگٸ ±1%) دەپ ەسەپتەگەندە 30 مىڭ ساۋالناماعا قاتىسقان ازاماتتىڭ 86,7%-ى قولداعان.
– «استانا سوتسيس-ا» كەشەندٸ ەلەۋمەتتٸك زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ ساۋالناماسى بويىنشا, داۋىس بەرۋگە قاتىسقانداردىڭ 87,4%-ى قولداعان, بولجامدى قاتىسۋ دەڭگەيٸ 73,8% (قاتەلٸك شەگٸ ±1,5%).
– ۇقساس نەتيجەنٸ قوعامدىق ساياسات ينستيتۋتىنىڭ ەكزيتپولى دا كٶرسەتتٸ: ساۋالناماعا قاتىسقان 24 مىڭ رەسپوندەنتتٸڭ 88,6%-ى جاڭا كونستيتۋتسييانى قولداعان. بولجامدى قاتىسۋ دەڭگەيٸ – 72,1%.
ٷش ەكزيتپولدىڭ دا دەرەكتەرٸ جاڭا كونستيتۋتسييانى قولداۋ دەڭگەيٸ شامامەن 87-89% ارالىعىندا. بۇل ەرتٷرلٸ ەلەۋمەتتانۋلىق كومپانييالاردىڭ باعالاۋلارىنىڭ جوعارى دەرەجەدە سەيكەس كەلٸپ وتىرعانىن بٸلدٸرەدٸ جەنە رەفەرەندۋم نەتيجەلەرٸن قازاقستاندىقتاردىڭ تۇراقتى تاڭداۋى رەتٸندە قاراستىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
دەموكراتييا ينستيتۋتىنىڭ ەلەۋمەتتٸك ساۋالناماسىنىڭ نەتيجەلەرٸ قوعام تەك زاڭدى ٶزگەرٸستەردٸ عانا ەمەس, سونىمەن بٸرگە ەلدٸڭ بولاشاعىن انىقتايتىن پرينتسيپتەردٸ دە قولدايتىنىن كٶرسەتتٸ.
اتاپ ايتقاندا, بٸرٸنشٸ ورىندا تابيعاتقا قۇرمەت قاعيداتىن كونستيتۋتسييالىق دەڭگەيدە بەكٸتۋ تۇر. قازاقستاندىقتاردىڭ 86,5%-ى بۇل نورمانى تولىعىمەن قولداسا, ال تاعى 8,5%-ى ونى قولدايتىنىن بٸلدٸرگەن. بۇل شامامەن 95% قوعامدىق قولداۋدى كٶرسەتەدٸ. ساۋالناما نەتيجەلەرٸ تابيعاتقا جاۋاپكەرشٸلٸكپەن قاراۋ قازاقستاندىقتار ٷشٸن بٸرتٸندەپ مٸنەز-قۇلىقتىڭ قالىپتى نورماسىنا اينالىپ كەلە جاتقانىن اڭعارتادى.
قولداۋ دەڭگەيٸ بويىنشا ەكٸنشٸ ورىندا جاڭا كونستيتۋتسييادا مەدەنيەت پەن بٸلٸم, عىلىم جەنە يننوۆاتسييالار قۇندىلىقتارىن بەكٸتۋ مەسەلەسٸ تۇر. ازاماتتاردىڭ 78,6%-ى بۇل نورمانى تولىق قولدايتىنىن, ال تاعى 13%-ى ونى قولدايتىنىن بٸلدٸرگەن. بۇل حالىقتىڭ 91%-دان استامىنىڭ قولداۋى. قوعامدا ەلدٸڭ بولاشاعىن تەك ەكونوميكالىق رەسۋرستارمەن عانا ەمەس, ەڭ الدىمەن ادامي كاپيتالمەن بايلانىستىراتىن كٶزقاراس بارعان سايىن ايقىن كٶرٸنە باستادى. بۇل – بٸلٸم, بٸلٸمگە نەگٸزدەلگەن قۇندىلىقتار, عىلىمي زەرتتەۋلەر مەن يننوۆاتسييالار.
ٷشٸنشٸ ەرەجە ازاماتتاردىڭ تسيفرلىق ورتاداعى دەربەس دەرەكتەرٸن قورعاۋعا قاتىستى. قازاقستاندىقتاردىڭ 77,7%-ى بۇل نورمانى كونستيتۋتسييادا بەكٸتۋدٸ تولىق قولدايدى, ال رەسپوندەنتتەردٸڭ تاعى 12,2%-ى «كٶبٸنە قولدايمىن» دەپ جاۋاپ بەرگەن. جالپى قولداۋ دەڭگەيٸ شامامەن – 90%. مۇنداي نورمانى كونستيتۋتسييادا بەكٸتۋ بٷكٸل ەلەمدەگٸ تەحنولوگييالىق كومپانييالار مەن ينۆەستورلارعا ماڭىزدى سيگنال رەتٸندە قاراستىرىلۋى مٷمكٸن: قازاقستان تسيفرلىق دامۋدى ادام قۇقىقتارىن قورعاۋدىڭ زاماناۋي ستاندارتتارى نەگٸزٸندە قۇرۋعا نيەتتٸ.
وسى نورمالار ارقىلى قازاقستاننىڭ دامۋىنىڭ جاڭا فورمۋلاسى: ەكولوگييا, بٸلٸم جەنە تسيفرلىق قۇقىقتار قالىپتاسۋدا.
ەلەۋمەتتٸك ساۋالناما دەرەكتەرٸ سونداي-اق كەسٸبي بٸلٸمگە دەگەن سەنٸمنٸڭ ارتقانىن دا كٶرسەتەدٸ. رەسپوندەنتتەرگە: «كونستيتۋتسييالىق رەفورما بويىنشا قانداي توپتاردىڭ پٸكٸرٸ سٸز ٷشٸن ماڭىزدى?» دەگەن سۇراق قويىلدى. ەربٸر ٷشٸنشٸ قازاقستاندىق (31,6%) سەنٸم ارتاتىن كەسٸبي توپ رەتٸندە زاڭگەرلەردٸ اتاعان. تاعى بٸر ماڭىزدى ەرٸ جاڭا سەنٸم ارتىلاتىن توپ ساراپشىلار قاۋىمداستىعى بولدى, ولاردىڭ قاتارىندا ساياساتتانۋشىلار, ەلەۋمەتتانۋشىلار جەنە تالداۋشىلار بار (23,1%).
بۇل دەرەكتەر قوعام ساناسىنداعى بەلگٸلٸ بٸر تۇجىرىمدامالىق ٶزگەرٸستٸ كٶرسەتەدٸ. بٷگٸندە قازاقستاندىقتاردىڭ كٶبٸ كەسٸبي بٸلٸم مەن ساراپتامالىق قۇزىرەتتٸلٸككە كٶبٸرەك مەن بەرە باستاعان.
تاعى بٸر ماڭىزدى مەسەلە – بيلٸك ينستيتۋتتارىنا دەگەن سەنٸم دەڭگەيٸنە قاتىستى. ساۋالناما دەرەكتەرٸ قازاقستان پرەزيدەنتٸنە دەگەن سەنٸمنٸڭ تۇراقتى تٷردە جوعارى ەكەنٸن كٶرسەتەدٸ (شامامەن 86%). كونستيتۋتسييالىق رەفورما مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسى بولعاندىقتان, ول ەكولوگييالىق تۇراقتىلىق, عىلىم مەن يننوۆاتسييالاردى دامىتۋ, ازاماتتاردىڭ تسيفرلىق قۇقىقتارىن قورعاۋ سيياقتى زاماناۋي كٷن تەرتٸبٸندەگٸ ماڭىزدى مەسەلەلەردٸ كەڭ قوعامدىق تالقىلاۋعا شىعاردى. سوندىقتان جوعارى سەنٸم دەڭگەيٸن جٷرگٸزٸلٸپ جاتقان ٶزگەرٸستەر باعىتىن قولداۋ رەتٸندە دە تٷسٸنۋگە بولادى.
بۇل باعالاۋلاردى قازاقستاندىقتاردىڭ ەلدٸڭ دامۋ باعىتىن قالاي قابىلدايتىنىن كٶرسەتەتٸن كەڭٸرەك كونتەكستە قاراستىرۋ ماڭىزدى. «سٸزدٸڭ ويىڭىزشا, قازاقستان دۇرىس باعىتتا دامىپ كەلە مە, ەلدە بۇرىس باعىتتا ما?» دەگەن سۇراققا رەسپوندەنتتەردٸڭ باسىم بٶلٸگٸ وڭ باعا بەرگەن. اتاپ ايتقاندا, 30,6% ەلدٸڭ دامۋىن سٶزسٸز دۇرىس باعىتتا دەپ ساناسا, ال تاعى 47,8% قازاقستان كٶبٸنە دۇرىس باعىتتا دامىپ جاتىر دەپ اتاعان. وڭ باعالاۋدىڭ جيىنتىق ٷلەسٸ – 78,4%.
شىن مەنٸندە, جاڭا كونستيتۋتسييانى تالقىلاۋ قازاقستاننىڭ XXI عاسىردا قانداي مەملەكەت بولعىسى كەلەتٸنٸ تۋرالى پٸكٸرالماسۋعا اينالدى. قوعامنىڭ جاۋاپتارى جەتكٸلٸكتٸ ايقىن كٶرٸنەدٸ. بۇل ەكولوگييالىق جاۋاپكەرشٸلٸك قوعامدىق نورماعا اينالاتىن ەل. بٸلٸم, عىلىم جەنە يننوۆاتسييا دامۋدىڭ نەگٸزگٸ رەسۋرسى رەتٸندە قاراستىرىلاتىن مەملەكەت. سونىمەن قاتار, بۇل ادام قۇقىقتارى تەك فيزيكالىق كەڭٸستٸكتە عانا ەمەس, تسيفرلىق ورتا دا دا قورعالاتىن ەل.
