ورتالىق رەفەرەندۋم كوميسسياسىنىڭ الدىن الا دەرەكتەرىنە سايكەس، 15 ناۋرىزدا وتكەن رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمعا قاتىسقان قازاقستاندىقتاردىڭ 87،15%-ى جاڭا كونستيتۋسيا قابىلداۋدى قولداپ داۋىس بەردى. سايلاۋشىلاردىڭ قاتىسۋ كورسەتكىشى – 73،12%، دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
ەكزيتپولدار دەرەكتەرى كەلەسىنى راستايدى:
– ەۋرازيالىق ينتەگراسيا ينستيتۋتىنىڭ زەرتتەۋىنە سايكەس، جاڭا كونستيتۋسيانى قابىلداۋدى بولجامدى سايلاۋعا قاتىسۋ دەڭگەيى 75،3% (قاتەلىك شەگى ±1%) دەپ ەسەپتەگەندە 30 مىڭ ساۋالناماعا قاتىسقان ازاماتتىڭ 86،7%-ى قولداعان.
– «استانا سوسيس-ا» كەشەندى الەۋمەتتىك زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ ساۋالناماسى بويىنشا، داۋىس بەرۋگە قاتىسقانداردىڭ 87،4%-ى قولداعان، بولجامدى قاتىسۋ دەڭگەيى 73،8% (قاتەلىك شەگى ±1،5%).
– ۇقساس ناتيجەنى قوعامدىق ساياسات ينستيتۋتىنىڭ ەكزيتپولى دا كورسەتتى: ساۋالناماعا قاتىسقان 24 مىڭ رەسپوندەنتتىڭ 88،6%-ى جاڭا كونستيتۋسيانى قولداعان. بولجامدى قاتىسۋ دەڭگەيى – 72،1%.
ءۇش ەكزيتپولدىڭ دا دەرەكتەرى جاڭا كونستيتۋسيانى قولداۋ دەڭگەيى شامامەن 87-89% ارالىعىندا. بۇل ءارتۇرلى الەۋمەتتانۋلىق كومپانيالاردىڭ باعالاۋلارىنىڭ جوعارى دارەجەدە سايكەس كەلىپ وتىرعانىن بىلدىرەدى جانە رەفەرەندۋم ناتيجەلەرىن قازاقستاندىقتاردىڭ تۇراقتى تاڭداۋى رەتىندە قاراستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
دەموكراتيا ينستيتۋتىنىڭ الەۋمەتتىك ساۋالناماسىنىڭ ناتيجەلەرى قوعام تەك زاڭدى وزگەرىستەردى عانا ەمەس، سونىمەن بىرگە ەلدىڭ بولاشاعىن انىقتايتىن پرينسيپتەردى دە قولدايتىنىن كورسەتتى.
اتاپ ايتقاندا، ءبىرىنشى ورىندا تابيعاتقا قۇرمەت قاعيداتىن كونستيتۋسيالىق دەڭگەيدە بەكىتۋ تۇر. قازاقستاندىقتاردىڭ 86،5%-ى بۇل نورمانى تولىعىمەن قولداسا، ال تاعى 8،5%-ى ونى قولدايتىنىن بىلدىرگەن. بۇل شامامەن 95% قوعامدىق قولداۋدى كورسەتەدى. ساۋالناما ناتيجەلەرى تابيعاتقا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋ قازاقستاندىقتار ءۇشىن بىرتىندەپ مىنەز-قۇلىقتىڭ قالىپتى نورماسىنا اينالىپ كەلە جاتقانىن اڭعارتادى.
قولداۋ دەڭگەيى بويىنشا ەكىنشى ورىندا جاڭا كونستيتۋسيادا مادەنيەت پەن ءبىلىم، عىلىم جانە يننوۆاسيالار قۇندىلىقتارىن بەكىتۋ ماسەلەسى تۇر. ازاماتتاردىڭ 78،6%-ى بۇل نورمانى تولىق قولدايتىنىن، ال تاعى 13%-ى ونى قولدايتىنىن بىلدىرگەن. بۇل حالىقتىڭ 91%-دان استامىنىڭ قولداۋى. قوعامدا ەلدىڭ بولاشاعىن تەك ەكونوميكالىق رەسۋرستارمەن عانا ەمەس، ەڭ الدىمەن ادامي كاپيتالمەن بايلانىستىراتىن كوزقاراس بارعان سايىن ايقىن كورىنە باستادى. بۇل – ءبىلىم، بىلىمگە نەگىزدەلگەن قۇندىلىقتار، عىلىمي زەرتتەۋلەر مەن يننوۆاسيالار.
ءۇشىنشى ەرەجە ازاماتتاردىڭ سيفرلىق ورتاداعى دەربەس دەرەكتەرىن قورعاۋعا قاتىستى. قازاقستاندىقتاردىڭ 77،7%-ى بۇل نورمانى كونستيتۋسيادا بەكىتۋدى تولىق قولدايدى، ال رەسپوندەنتتەردىڭ تاعى 12،2%-ى «كوبىنە قولدايمىن» دەپ جاۋاپ بەرگەن. جالپى قولداۋ دەڭگەيى شامامەن – 90%. مۇنداي نورمانى كونستيتۋسيادا بەكىتۋ بۇكىل الەمدەگى تەحنولوگيالىق كومپانيالار مەن ينۆەستورلارعا ماڭىزدى سيگنال رەتىندە قاراستىرىلۋى مۇمكىن: قازاقستان سيفرلىق دامۋدى ادام قۇقىقتارىن قورعاۋدىڭ زاماناۋي ستاندارتتارى نەگىزىندە قۇرۋعا نيەتتى.
وسى نورمالار ارقىلى قازاقستاننىڭ دامۋىنىڭ جاڭا فورمۋلاسى: ەكولوگيا، ءبىلىم جانە سيفرلىق قۇقىقتار قالىپتاسۋدا.
الەۋمەتتىك ساۋالناما دەرەكتەرى سونداي-اق كاسىبي بىلىمگە دەگەن سەنىمنىڭ ارتقانىن دا كورسەتەدى. رەسپوندەنتتەرگە: «كونستيتۋسيالىق رەفورما بويىنشا قانداي توپتاردىڭ پىكىرى ءسىز ءۇشىن ماڭىزدى؟» دەگەن سۇراق قويىلدى. ءاربىر ءۇشىنشى قازاقستاندىق (31،6%) سەنىم ارتاتىن كاسىبي توپ رەتىندە زاڭگەرلەردى اتاعان. تاعى ءبىر ماڭىزدى ءارى جاڭا سەنىم ارتىلاتىن توپ ساراپشىلار قاۋىمداستىعى بولدى، ولاردىڭ قاتارىندا ساياساتتانۋشىلار، الەۋمەتتانۋشىلار جانە تالداۋشىلار بار (23،1%).
بۇل دەرەكتەر قوعام ساناسىنداعى بەلگىلى ءبىر تۇجىرىمدامالىق وزگەرىستى كورسەتەدى. بۇگىندە قازاقستاندىقتاردىڭ كوبى كاسىبي ءبىلىم مەن ساراپتامالىق قۇزىرەتتىلىككە كوبىرەك ءمان بەرە باستاعان.
تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلە – بيلىك ينستيتۋتتارىنا دەگەن سەنىم دەڭگەيىنە قاتىستى. ساۋالناما دەرەكتەرى قازاقستان پرەزيدەنتىنە دەگەن سەنىمنىڭ تۇراقتى تۇردە جوعارى ەكەنىن كورسەتەدى (شامامەن 86%). كونستيتۋسيالىق رەفورما مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسى بولعاندىقتان، ول ەكولوگيالىق تۇراقتىلىق، عىلىم مەن يننوۆاسيالاردى دامىتۋ، ازاماتتاردىڭ سيفرلىق قۇقىقتارىن قورعاۋ سياقتى زاماناۋي كۇن تارتىبىندەگى ماڭىزدى ماسەلەلەردى كەڭ قوعامدىق تالقىلاۋعا شىعاردى. سوندىقتان جوعارى سەنىم دەڭگەيىن جۇرگىزىلىپ جاتقان وزگەرىستەر باعىتىن قولداۋ رەتىندە دە تۇسىنۋگە بولادى.
بۇل باعالاۋلاردى قازاقستاندىقتاردىڭ ەلدىڭ دامۋ باعىتىن قالاي قابىلدايتىنىن كورسەتەتىن كەڭىرەك كونتەكستە قاراستىرۋ ماڭىزدى. «ءسىزدىڭ ويىڭىزشا، قازاقستان دۇرىس باعىتتا دامىپ كەلە مە، الدە بۇرىس باعىتتا ما؟» دەگەن سۇراققا رەسپوندەنتتەردىڭ باسىم بولىگى وڭ باعا بەرگەن. اتاپ ايتقاندا، 30،6% ەلدىڭ دامۋىن ءسوزسىز دۇرىس باعىتتا دەپ ساناسا، ال تاعى 47،8% قازاقستان كوبىنە دۇرىس باعىتتا دامىپ جاتىر دەپ اتاعان. وڭ باعالاۋدىڭ جيىنتىق ۇلەسى – 78،4%.
شىن مانىندە، جاڭا كونستيتۋسيانى تالقىلاۋ قازاقستاننىڭ XXI عاسىردا قانداي مەملەكەت بولعىسى كەلەتىنى تۋرالى پىكىرالماسۋعا اينالدى. قوعامنىڭ جاۋاپتارى جەتكىلىكتى ايقىن كورىنەدى. بۇل ەكولوگيالىق جاۋاپكەرشىلىك قوعامدىق نورماعا اينالاتىن ەل. ءبىلىم، عىلىم جانە يننوۆاسيا دامۋدىڭ نەگىزگى رەسۋرسى رەتىندە قاراستىرىلاتىن مەملەكەت. سونىمەن قاتار، بۇل ادام قۇقىقتارى تەك فيزيكالىق كەڭىستىكتە عانا ەمەس، سيفرلىق ورتا دا دا قورعالاتىن ەل.
