Shyǵys Qazaqstan oblysynda 2030 jylǵa deiingi otbasylyq jáne genderlik saiasattyń respýblikalyq tujyrymdamasynyń negizgi qaǵidattary tolyq oryndalyp, óńirlik erekshelikterge beiimdelýde. Áielder isteri jáne otbasylyq-demografiialyq saiasat jónindegi komissiialardyń, daǵdarys ortalyqtarynyń, áleýmettik baǵdarlamalardyń nátijesinde áielderdiń qoǵamdyq ómirge belsendi aralasý deńgeii artty. Kásipker áielderge granttar bólinip, kópbalaly jáne az qamtylǵan otbasylarǵa qoldaý kórsetilip keledi.
Oblysta 380 myńnan astam áiel turady, bul jalpy halyq sanynyń jartysynan astamyn quraidy. Óńirde áielder isteri jáne otbasylyq-demografiialyq saiasat jónindegi oblystyq komissiia, sondai-aq aýdandyq jáne qalalyq komissiialar jumys isteidi. Olardyń quramynda memlekettik qyzmetshiler, qoǵam qairatkerleri, kásipkerler, ǵalymdar, jýrnalister, sondai-aq sot jáne quqyq qorǵaý organdarynyń ókilderi bar. Sarapshylardyń keń aýqymdy qatysýy jastar men otbasylardy qoldaý, ajyrasýdyń aldyn alý, qiyn jaǵdaidaǵy otbasylarmen jumys júrgizý boiynsha tiimdi sheshimder qabyldaýǵa múmkindik beredi.
– Komissiia músheleri – qoǵamda bedeli bar azamattar. Otbasylyq jáne genderlik saiasatty júzege asyrýǵa memlekettik mekeme basshylary, qoǵamdyq uiym ókilderi, kásipkerler, turmystyq zorlyq-zombylyq qurbandaryna kómek kórsetý ortalyqtarynyń qyzmetkerleri, psihologtar, ustazdar jáne úlgili ata-analar tartylǵan. Biz tek máselelerdi anyqtaýmen shektelmei, olardy sheshýdiń naqty quraldaryn usynýdy maqsat etemiz. Bizdiń jumysymyzdyń basty nátijesi – áielderdi zorlyq-zombylyqtan qorǵaý, kópbalaly otbasylarǵa kómek kórsetý jáne áielder kásipkerligin damytý, – deidi oblys ákiminiń orynbasary Erbol Nurǵaliev.
Óńirde úsh daǵdarys ortalyǵy men «Januia» otbasyny qoldaý ortalyǵy jumys isteidi. «Úlbi» ortalyǵy zorlyq-zombylyqqa ushyraǵan áielderge jáne qiyn jaǵdaiǵa tap bolǵan otbasylarǵa qoldaý kórsetedi. Munda ýaqytsha baspana, psihologiialyq jáne zańgerlik keńes alý múmkindigi bar. 2024 jyly mundai ortalyqtardyń qyzmetin 57 adam paidalanǵan.
Balalardy qorǵaý máseleleri de nazardan tys qalmaidy: býlling, erte júktilik, jasóspirimder arasyndaǵy sýitsidtiń aldyn alý baǵytynda jumystar júrgizilýde. ShQO mektepterinde biryńǵai sabaqtar, ata-analarǵa arnalǵan treningter, psihologtardyń keńesteri ótkiziledi. «Qatigezdik pen zorlyq-zombylyqsyz balalyq shaq» baǵdarlamasy on myńdaǵan oqýshyny qamtydy.
Kópbalaly, jalǵyzbasty jáne qiyn jaǵdaiǵa tap bolǵan ata-analarǵa arnaiy baǵdarlamalar qarastyrylǵan. Analar men ákeler keńesteri, aqsaqaldar alqasy jáne jastarmen jumys toptary jumys isteidi. Olar otbasylyq qundylyqtardy nasihattaý, erte júktiliktiń aldyn alý, rýhani-mádeni tárbie máselelerimen ainalysady. Kópbalaly jáne az qamtylǵan otbasylardy, sondai-aq múgedektigi bar azamattardy qoldaý sharalary jalǵasýda. Jumyspen qamtý jáne áleýmettik baǵdarlamalardy úilestirý basqarmasy arnaiy ortalyq quryp, bul sanattaǵy azamattarǵa kásibi biliktilikti arttyrý, kásipkerlik bastamalardy damytý jáne jumysqa ornalasýǵa kómektesý boiynsha qoldaý kórsetedi. 2024 jyly 709 turǵynǵa otbasyndaǵy qarym-qatynasty jaqsartý, balalar men ata-analardyń psihoemotsionaldyq jaǵdaiyn turaqtandyrý boiynsha psiholog keńesi berildi. Zańgerlik kómek, áleýmettik qoldaý, otbasylyq qundylyqtar, psihologiia jáne biznes boiynsha treningter ótkizildi.
– Óńirde áielder kásipkerligine qoldaý kórsetýge erekshe kóńil bólinýde. 2024 jyly 139 áiel memlekettik grant alyp, óz kásibin bastady. 10 myńǵa jýyq áiel turaqty jumysqa ornalasty, al 5 myńnan astamy kásibi oqýdan ótti, – dep atap ótti oblys ákiminiń orynbasary.
Otbasylyq saiasattyń mańyzdy baǵyttarynyń biri – turǵyn úimen qamtamasyz etý. 2024 jyly 523 jeńildikpen beriletin baspana ielerine tabystaldy, onyń 209-y kópbalaly otbasylarǵa berildi. Bul turǵyn úi jaǵdaiyn jaqsartyp, balalardyń jaily ortada tárbielenýine múmkindik jasaidy. ShQO-da 2023 jyly 12 myń kópbalaly otbasy bolsa, 2024 jyly olardyń sany 13 myńǵa jetti. Olardyń 9 myńǵa jýyǵy tórt jáne odan da kóp balany tárbielep otyr. 8 naýryz qarsańynda kópbalaly analarǵa «Altyn alqa», «Kúmis alqa» tósbelgileri jáne I, II dárejeli «Ana dańqy» ordenderi tabystalady. Sondai-aq olar oblystyq biýdjetten merekelik tólemder alady. 2024 jyly 1804 otbasy 878 mln teńge kóleminde ataýly áleýmettik kómek aldy. Sonymen qatar 1-6 jas aralyǵyndaǵy 2 myńnan astam balaǵa 164 mln teńge kóleminde qosymsha ai saiynǵy tólemder berildi.
2024 jyly oblysta 5 myńǵa jýyq neke tirkelip, tek 2 myń ajyrasý oryn aldy. Áielderge qatysty qylmystar sany azaidy: 2022 jyly 2467 jaǵdai tirkelse, 2024 jyly bul kórsetkish 1961-ge deiin tómendedi. Áielderdiń qoǵamdyq ómirdegi úlesi artyp keledi. Oblystyq máslihat depýtattarynyń 28%-y, aýdandyq máslihat depýtattarynyń 26,6%-y áielder, aýdan jáne qala ákimderiniń arasynda bir, aýdan ákimderi orynbasarlarynyń jeteýi, sýdialardyń 73-i áiel, quqyq qorǵaý organdarynda áielderdiń úlesi – 17,6%. Memleket ana men balany qorǵaýdy basty baǵyt retinde qarastyrady. Osy maqsatta áleýmettik qoldaý sharalary jetildirilip, jańa baǵdarlamalar iske asyrylyp jatyr.
