شىعىس قازاقستان وبلىسىندا 2030 جىلعا دەيٸنگٸ وتباسىلىق جەنە گەندەرلٸك ساياساتتىڭ رەسپۋبليكالىق تۇجىرىمداماسىنىڭ نەگٸزگٸ قاعيداتتارى تولىق ورىندالىپ, ٶڭٸرلٸك ەرەكشەلٸكتەرگە بەيٸمدەلۋدە. ەيەلدەر ٸستەرٸ جەنە وتباسىلىق-دەموگرافييالىق ساياسات جٶنٸندەگٸ كوميسسييالاردىڭ, داعدارىس ورتالىقتارىنىڭ, ەلەۋمەتتٸك باعدارلامالاردىڭ نەتيجەسٸندە ەيەلدەردٸڭ قوعامدىق ٶمٸرگە بەلسەندٸ ارالاسۋ دەڭگەيٸ ارتتى. كەسٸپكەر ەيەلدەرگە گرانتتار بٶلٸنٸپ, كٶپبالالى جەنە از قامتىلعان وتباسىلارعا قولداۋ كٶرسەتٸلٸپ كەلەدٸ.
وبلىستا 380 مىڭنان استام ەيەل تۇرادى, بۇل جالپى حالىق سانىنىڭ جارتىسىنان استامىن قۇرايدى. ٶڭٸردە ەيەلدەر ٸستەرٸ جەنە وتباسىلىق-دەموگرافييالىق ساياسات جٶنٸندەگٸ وبلىستىق كوميسسييا, سونداي-اق اۋداندىق جەنە قالالىق كوميسسييالار جۇمىس ٸستەيدٸ. ولاردىڭ قۇرامىندا مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸلەر, قوعام قايراتكەرلەرٸ, كەسٸپكەرلەر, عالىمدار, جۋرناليستەر, سونداي-اق سوت جەنە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ ٶكٸلدەرٸ بار. ساراپشىلاردىڭ كەڭ اۋقىمدى قاتىسۋى جاستار مەن وتباسىلاردى قولداۋ, اجىراسۋدىڭ الدىن الۋ, قيىن جاعدايداعى وتباسىلارمەن جۇمىس جٷرگٸزۋ بويىنشا تيٸمدٸ شەشٸمدەر قابىلداۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
– كوميسسييا مٷشەلەرٸ – قوعامدا بەدەلٸ بار ازاماتتار. وتباسىلىق جەنە گەندەرلٸك ساياساتتى جٷزەگە اسىرۋعا مەملەكەتتٸك مەكەمە باسشىلارى, قوعامدىق ۇيىم ٶكٸلدەرٸ, كەسٸپكەرلەر, تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق قۇرباندارىنا كٶمەك كٶرسەتۋ ورتالىقتارىنىڭ قىزمەتكەرلەرٸ, پسيحولوگتار, ۇستازدار جەنە ٷلگٸلٸ اتا-انالار تارتىلعان. بٸز تەك مەسەلەلەردٸ انىقتاۋمەن شەكتەلمەي, ولاردى شەشۋدٸڭ ناقتى قۇرالدارىن ۇسىنۋدى ماقسات ەتەمٸز. بٸزدٸڭ جۇمىسىمىزدىڭ باستى نەتيجەسٸ – ەيەلدەردٸ زورلىق-زومبىلىقتان قورعاۋ, كٶپبالالى وتباسىلارعا كٶمەك كٶرسەتۋ جەنە ەيەلدەر كەسٸپكەرلٸگٸن دامىتۋ, – دەيدٸ وبلىس ەكٸمٸنٸڭ ورىنباسارى ەربول نۇرعاليەۆ.
ٶڭٸردە ٷش داعدارىس ورتالىعى مەن «جانۇيا» وتباسىنى قولداۋ ورتالىعى جۇمىس ٸستەيدٸ. «ٷلبٸ» ورتالىعى زورلىق-زومبىلىققا ۇشىراعان ەيەلدەرگە جەنە قيىن جاعدايعا تاپ بولعان وتباسىلارعا قولداۋ كٶرسەتەدٸ. مۇندا ۋاقىتشا باسپانا, پسيحولوگييالىق جەنە زاڭگەرلٸك كەڭەس الۋ مٷمكٸندٸگٸ بار. 2024 جىلى مۇنداي ورتالىقتاردىڭ قىزمەتٸن 57 ادام پايدالانعان.
بالالاردى قورعاۋ مەسەلەلەرٸ دە نازاردان تىس قالمايدى: بۋللينگ, ەرتە جٷكتٸلٸك, جاسٶسپٸرٸمدەر اراسىنداعى سۋيتسيدتٸڭ الدىن الۋ باعىتىندا جۇمىستار جٷرگٸزٸلۋدە. شقو مەكتەپتەرٸندە بٸرىڭعاي ساباقتار, اتا-انالارعا ارنالعان ترەنينگتەر, پسيحولوگتاردىڭ كەڭەستەرٸ ٶتكٸزٸلەدٸ. «قاتٸگەزدٸك پەن زورلىق-زومبىلىقسىز بالالىق شاق» باعدارلاماسى ون مىڭداعان وقۋشىنى قامتىدى.
كٶپبالالى, جالعىزباستى جەنە قيىن جاعدايعا تاپ بولعان اتا-انالارعا ارنايى باعدارلامالار قاراستىرىلعان. انالار مەن ەكەلەر كەڭەستەرٸ, اقساقالدار القاسى جەنە جاستارمەن جۇمىس توپتارى جۇمىس ٸستەيدٸ. ولار وتباسىلىق قۇندىلىقتاردى ناسيحاتتاۋ, ەرتە جٷكتٸلٸكتٸڭ الدىن الۋ, رۋحاني-مەدەني تەربيە مەسەلەلەرٸمەن اينالىسادى. كٶپبالالى جەنە از قامتىلعان وتباسىلاردى, سونداي-اق مٷگەدەكتٸگٸ بار ازاماتتاردى قولداۋ شارالارى جالعاسۋدا. جۇمىسپەن قامتۋ جەنە ەلەۋمەتتٸك باعدارلامالاردى ٷيلەستٸرۋ باسقارماسى ارنايى ورتالىق قۇرىپ, بۇل ساناتتاعى ازاماتتارعا كەسٸبي بٸلٸكتٸلٸكتٸ ارتتىرۋ, كەسٸپكەرلٸك باستامالاردى دامىتۋ جەنە جۇمىسقا ورنالاسۋعا كٶمەكتەسۋ بويىنشا قولداۋ كٶرسەتەدٸ. 2024 جىلى 709 تۇرعىنعا وتباسىنداعى قارىم-قاتىناستى جاقسارتۋ, بالالار مەن اتا-انالاردىڭ پسيحوەموتسيونالدىق جاعدايىن تۇراقتاندىرۋ بويىنشا پسيحولوگ كەڭەسٸ بەرٸلدٸ. زاڭگەرلٸك كٶمەك, ەلەۋمەتتٸك قولداۋ, وتباسىلىق قۇندىلىقتار, پسيحولوگييا جەنە بيزنەس بويىنشا ترەنينگتەر ٶتكٸزٸلدٸ.
– ٶڭٸردە ەيەلدەر كەسٸپكەرلٸگٸنە قولداۋ كٶرسەتۋگە ەرەكشە كٶڭٸل بٶلٸنۋدە. 2024 جىلى 139 ەيەل مەملەكەتتٸك گرانت الىپ, ٶز كەسٸبٸن باستادى. 10 مىڭعا جۋىق ەيەل تۇراقتى جۇمىسقا ورنالاستى, ال 5 مىڭنان استامى كەسٸبي وقۋدان ٶتتٸ, – دەپ اتاپ ٶتتٸ وبلىس ەكٸمٸنٸڭ ورىنباسارى.
وتباسىلىق ساياساتتىڭ ماڭىزدى باعىتتارىنىڭ بٸرٸ – تۇرعىن ٷيمەن قامتاماسىز ەتۋ. 2024 جىلى 523 جەڭٸلدٸكپەن بەرٸلەتٸن باسپانا يەلەرٸنە تابىستالدى, ونىڭ 209-ى كٶپبالالى وتباسىلارعا بەرٸلدٸ. بۇل تۇرعىن ٷي جاعدايىن جاقسارتىپ, بالالاردىڭ جايلى ورتادا تەربيەلەنۋٸنە مٷمكٸندٸك جاسايدى. شقو-دا 2023 جىلى 12 مىڭ كٶپبالالى وتباسى بولسا, 2024 جىلى ولاردىڭ سانى 13 مىڭعا جەتتٸ. ولاردىڭ 9 مىڭعا جۋىعى تٶرت جەنە ودان دا كٶپ بالانى تەربيەلەپ وتىر. 8 ناۋرىز قارساڭىندا كٶپبالالى انالارعا «التىن القا», «كٷمٸس القا» تٶسبەلگٸلەرٸ جەنە I, II دەرەجەلٸ «انا داڭقى» وردەندەرٸ تابىستالادى. سونداي-اق ولار وبلىستىق بيۋدجەتتەن مەرەكەلٸك تٶلەمدەر الادى. 2024 جىلى 1804 وتباسى 878 ملن تەڭگە كٶلەمٸندە اتاۋلى ەلەۋمەتتٸك كٶمەك الدى. سونىمەن قاتار 1-6 جاس ارالىعىنداعى 2 مىڭنان استام بالاعا 164 ملن تەڭگە كٶلەمٸندە قوسىمشا اي سايىنعى تٶلەمدەر بەرٸلدٸ.
2024 جىلى وبلىستا 5 مىڭعا جۋىق نەكە تٸركەلٸپ, تەك 2 مىڭ اجىراسۋ ورىن الدى. ەيەلدەرگە قاتىستى قىلمىستار سانى ازايدى: 2022 جىلى 2467 جاعداي تٸركەلسە, 2024 جىلى بۇل كٶرسەتكٸش 1961-گە دەيٸن تٶمەندەدٸ. ەيەلدەردٸڭ قوعامدىق ٶمٸردەگٸ ٷلەسٸ ارتىپ كەلەدٸ. وبلىستىق مەسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ 28%-ى, اۋداندىق مەسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ 26,6%-ى ەيەلدەر, اۋدان جەنە قالا ەكٸمدەرٸنٸڭ اراسىندا بٸر, اۋدان ەكٸمدەرٸ ورىنباسارلارىنىڭ جەتەۋٸ, سۋديالاردىڭ 73-ٸ ەيەل, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىندا ەيەلدەردٸڭ ٷلەسٸ – 17,6%. مەملەكەت انا مەن بالانى قورعاۋدى باستى باعىت رەتٸندە قاراستىرادى. وسى ماقساتتا ەلەۋمەتتٸك قولداۋ شارالارى جەتٸلدٸرٸلٸپ, جاڭا باعدارلامالار ٸسكە اسىرىلىپ جاتىر.
