Abai oblysynda aýyl sharýashylyǵy men aýyldyq infraqurylymdy damytýǵa qatysty birqatar júieli máseleler anyqtalyp, olar boiynsha QR Premer-Ministrine depýtattyq saýal joldandy, dep habarlaidy Dalanews.kz "abaidan.kz"-ke silteme jasap.
Parlament depýtaty Sáken Arýbaevtyń aitýynsha, Senattyń Agrarlyq komiteti óńirde kóshpeli otyrys ótkizip, jergilikti jaǵdaidy jan-jaqty zerttegennen keiin, sheshýdi qajet etetin negizgi tórt baǵyt aiqyndalǵan.
Birinshiden qoi sharýashylyǵyn damytyp, qoldaý qajet. Oǵan óńirdiń áleýeti zor.
Abai oblysy – 1,3 millionnan astam usaq maly bar, mal ósirýge eń qolaily aimaqtardyń biri. Oblysta 3,6 mln gektar paidalanylmai jatqan jaiylym bar, bul qoi sharýashylyǵyn qaita órkendetýge múmkindik beredi. Óńir sharýashylyqtary burynnan qalyptasqan tájiribe men infraqurylymǵa súiene otyryp, mal sany men ónim sapasyn arttyra alady. Kelesi jyly iske qosylýy josparlanǵan «Eurasia Agro Semey» JShS-nyń et óńdeý kesheni – salanyń damýyna serpin beretin mańyzdy joba.
Keshen táýligine: 70 bas iri qara, 700 bas usaq mal óńdeýge qaýqarly,konservi jáne shujyq tsehynda táýligine 17 tonna ónim shyǵarylmaq.
Jobanyń ekinshi kezeńinde 50 myń basty bordaqylaý alańyn salý josparlanǵan. Bul bastama Memleket basshysynyń aýyl sharýashylyǵy ónimderin tereń óńdeý jónindegi tapsyrmasyna tolyq sáikes keledi. Depýtattar qoi sharýashylyǵyn qoldaý úshin «Igilik» baǵdarlamasy aiasynda 50 mlrd teńge kóleminde qarjy bólýdi usynady.
Ekinshiden sýarmaly eginshilik pen sý sharýashylyǵyn jańǵyrtý máselesi. Bul rette oblys ákimdiginiń dereginshe, sý únemdeý tehnologiialaryn qoldanatyn alqaptardy aldaǵy 5 jylda 19 335 gektardan 88 200 gektarǵa deiin arttyrýǵa múmkindik bar. Alaida 2026–2028 jyldarǵa arnalǵan sýbsidiialaý kólemi qajetti 21,2 mlrd teńgeniń ornyna tek 5,7 mlrd teńge deńgeiinde bekitilgen.
Maqsatqa jetý úshin sýbsidiiany:
2026 jyly – 6,2 mlrd teńgege,
2027 jyly – 9 mlrd teńgege,
2028 jyly – 6 mlrd teńgegeulǵaitý usynyldy.
Sonymen qatar óńirdegi 95 sý nysanynyń:
28-i qanaǵattanarlyqsyz,
1-eýi apattyq jaǵdaida tur.
Bul nysandardy jóndeý úshin smetalyq qujattardy jedel daiyndap, qarjylandyrý qarastyrý qajet. Sý máselesi – óńirdiń ekologiialyq jaǵdaiy men azyq-túlik qaýipsizdigine tikelei áser etetin mańyzdy baǵyt.
Úshinshiden sýbsidiia men nesiege qoljetimdilik máselesi óńirdegi sharýalardy alańdatyp otyr.Búginde sýbsidiialaýǵa 13 mlrd teńge bereshek jinalǵan.Abai oblysynyń sharýalary úshin sýbsidiialardyń ýaqytyly tólenbeýi ózekti máselelerdiń biri bolyp otyr. Onyń ishinde:
- investitsiialyq sýbsidiialar – 3,8 mlrd tg (503 ótinim);
- syiaqy mólsherlemelerin sýbsidiialaý – 3,2 mlrd tg (583 ótinim);
- asyl tuqymdy mal sharýashylyǵyna arnalǵan sýbsidiialar – 2,3 mlrd tg kútý paraǵynda tur;
- ósimdik sharýashylyǵy boiynsha – 3,7 mlrd tg (2067 ótinim) tólenbei otyr.
Qarajattyń jetkiliksizdigi óńirdegi kásipkerler men sharýalar úshin aitarlyqtai qiyndyq týǵyzýda.
Tórtinshiden, aýyldyq jerlerde internettiń bolmaýydamýǵa úlken kedergi keltirýde. 326 eldi mekeni bar Abai oblysynda:
tek 112 aýyl (34,7%) – 4G internetpen qamtylǵan;
87 eldi meken – 3G/2G deńgeiinde;
127 eldi mekende múlde internet joq.
Tsifrlyq infraqurylymnyń nashar damýy aýyldaǵy áleýmettik jaǵdaiǵa, bilim sapasyna jáne aýyl sharýashylyǵy tehnologiialaryn engizýge kedergi keltirip otyr.
Óńir halqy 598 myń adamdy quraidy, onyń 37,4% aýylda turady. Sońǵy jyldary respýblika boiynsha 116 aýyldyń joiylǵanyn eskersek, aýyldy damytý – ulttyq qaýipsizdikke áser etetin mańyzdy faktor.
Senat depýtattary Abai oblysynyń aýyl sharýashylyǵyn damytý eldiń azyq-túlik qaýipsizdigin nyǵaitýda erekshe ról atqaratynyn atap ótti. Óńirdegi qoi sharýashylyǵyn qoldaý, sý sharýashylyǵyn jańǵyrtý, sýbsidiia máselesin retteý jáne tsifrlyq infraqurylymdy jaqsartý memlekettik deńgeide sheshýdi qajet etedi.
Depýtattar Úkimet basshysyn atalǵan problemalardy baqylaýǵa alyp, tiisti sharalar qabyldaýǵa shaqyrdy.
