«Quqyqtyq media-ortalyq» qoǵamdyq qory, «Ádil sóz» sóz bostandyǵyn qorǵaý qory, MediaNet halyqaralyq jýrnalistika ortalyǵy, Adam quqyqtary men zańdylyqty saqtaý jónindegi Qazaqstandyq biýro Qazaqstan Respýblikasy Quryltaiy ǵimaratyndaǵy jýrnalisterdiń jumys tártibiniń ózgerýine alańdaidy, dep habarlaidy dalanews.kz.
Qolda bar aqparatqa sáikes, BAQ ókilderiniń depýtattarmen ózara bailanysyn arnaiy belgilengen baspasóz ortalyǵynda uiymdastyrý kózdelip otyr. Al jýrnalisterdiń ǵimarat ishinde júrip-turýy alyp júrý arqyly júzege asyrylýy múmkin. Mundai shekteýler jýrnalisterdi akkreditteý jónindegi jariialanǵan erejede nemese Quryltaidaǵy BAQ ókilderiniń jumys tártibin retteitin ózge de qabyldanǵan qujattarda kórsetilmegen, dep aitty uiymdar.
Olardyń pikirinshe, jýrnalisterdiń jumys tártibine engizilýi múmkin jańa talaptar quqyqtyq aiqyndyq pen boljamdylyq qaǵidattaryna sai bolýy kerek. Kásibi qyzmetke qatysty kez kelgen shekteý zańda naqty bekitilip, resmi túrde jariialanýy jáne barshaǵa birdei tártippen qoldanylýy qajet.
«Bul jaǵdai qoldanylatyn talaptardyń quqyqtyq aiqyndyǵy men boljamdylyǵy turǵysynan suraqtar týǵyzady. Jýrnalistik qyzmetke qatysty kez kelgen shekteýdiń naqty quqyqtyq negizi bolýy, ol resmi túrde belgilenýi jáne túsinikti ári birizdi tártippen qoldanylýy tiis», – dep aitty uiymdar.
Uiymdar Konstitýtsiia men «Mass-media týraly» zańda jýrnalisterdiń aqparat alýyna jáne taratýyna qatysty birqatar kepildikter kózdelgenin eske saldy. Atap aitqanda, jýrnalister memlekettik organdarǵa baryp, laýazymdy tulǵalardyń qabyldaýynda bolýǵa jáne akkredittelgen organnyń is-sharalaryna qatysýǵa quqyly.
«Qazaqstan Konstitýtsiiasy sóz bostandyǵyna kepildik beredi, tsenzýraǵa tyiym salady jáne árkimniń aqparatty erkin alý jáne taratý quqyǵyn bekitedi. «Mass-media týraly» zań jýrnalisterge memlekettik organdarǵa barýǵa, laýazymdy tulǵalardyń qabyldaýynda bolýǵa, ózderin akkredittegen organnyń is-sharalaryna qatysýǵa, sondai-aq zańda belgilengen jaǵdailardy qospaǵanda, aýdio, foto jáne videotúsirilim jasaýǵa tikelei quqyq beredi», – dep aitty olar.
Uiymdar memlekettik organ ǵimaratyndaǵy qaýipsizdik talaptaryn engizý qajettigin joqqa shyǵarmaidy. Alaida mundai rejim jýrnalisterdiń kásibi quqyqtaryn shektemeýi jáne qoǵam úshin mańyzdy aqparatqa qol jetkizýge kedergi keltirmeýi tiis dep sanaidy.
«Memlekettik organ ǵimaratyndaǵy qaýipsizdik men obektishilik rejim talaptarynyń bolýy zańdy ári qajetti shara. Biraq ony qoldaný jýrnalisterdiń kásibi quqyqtaryn jáne qoǵamdyq mańyzy bar aqparatty alý múmkindigin shamadan tys shekteýge ákelmeýi tiis», – dep aitty uiymdar.
Quqyq qorǵaý jáne jýrnalistik uiymdar depýtattarmen tikelei bailanys parlamenttik jýrnalistikanyń ajyramas bóligi ekenin atap ótti. Olardyń aitýynsha, jýrnalist depýtatpen aldyn ala belgilengen jerde ǵana kezdesýge májbúr bolmaýy kerek. Sebebi otyrystan keiin depýtatqa jedel suraq qoiý, pikirin naqtylaý nemese qoǵamda talqylanyp jatqan másele boiynsha jaýap alý aqparattyń jedel ári tolyq berilýine múmkindik beredi.
«Jýrnalist aldyn ala «durys» depýtatqa jazylyp, ony arnaiy belgilengen jerde kútip, apparatqa yńǵaily suraqtardy ǵana qoiýǵa mindetti emes. Beiresmi kommýnikatsiialar — parlamenttik jýrnalistikanyń mańyzdy bóligi. Otyrystan keiin depýtattyń qasyna jedel baryp, naqtylaý nemese qolaisyz suraq qoiý, ózekti taqyryp boiynsha pikir alý múmkindigi — demokratiialyq parlamenttegi BAQ jumysynyń qalypty tájiribesi», – dep aitty uiymdar.
Olar jýrnalisterge qatysty mundai tártiptiń parlament sailaýynan keiin jáne jańa Quryltai jumysynyń alǵashqy kúnderinde engizilýi qoǵam úshin erekshe mańyzdy kezeńde ashyqtyqty tómendetýi múmkin ekenin aitty. Sebebi jańa depýtattardyń ustanymy, jumys tásili jáne synǵa kózqarasy dál osy ýaqytta qoǵam men BAQ tarapynan belsendi zerttelip jatyr.
«Mundai shekteýdiń parlament sailaýynan keiin jáne jańa Quryltai jumysynyń alǵashqy kúnderinde engizilýi ásirese túsiniksiz. Dál qazir qoǵamǵa jańa depýtattardyń qalai jumys isteitini, qandai ustanymda ekeni, synǵa qalai qaraityny jáne azamattar men BAQ ókilderiniń suraqtaryna jaýap berýge daiyn ba, sony bilý mańyzdy», – dep aitty olar.
Uiymdar Quryltai apparaty men basshylyǵyn jýrnalisterdiń jumys tártibine qatysty qoldanystaǵy erejelerdi ashyq jariialaýǵa jáne is júzinde qoldanylyp otyrǵan talaptardyń zańnamalyq normalarǵa sáikestigin qamtamasyz etýge shaqyrdy.
«Biz Qazaqstan Respýblikasy Quryltaiynyń apparaty men basshylyǵyn BAQ ókilderiniń jumys isteýine qatysty qoldanystaǵy erejeniń ashyqtyǵyn qamtamasyz etýge jáne is júzinde qoldanylyp otyrǵan tártipti resmi qabyldanǵan qujattar men jýrnalisterdiń kásibi qyzmetine berilgen zańnamalyq kepildikterge sáikestendirýge shaqyramyz», – dep aitty uiymdar.
Sonymen qatar olar Quryltaidaǵy saiasi partiialar men fraktsiialardy depýtattardyń BAQ-pen bailanysyn kúsheitýge shaqyrdy. Uiymdardyń pikirinshe, qoǵam depýtattardyń zań shyǵarý qyzmeti men Quryltaida qabyldanyp jatqan sheshimder týraly aqparatty erkin alýǵa tiis.
«Biz Quryltaidaǵy saiasi partiialar men fraktsiialardy depýtattar men partiialardyń BAQ-pen aqparattyq ózara is-qimylyn kúsheitýge shaqyramyz. BAQ aýditoriiasynyń depýtattardyń zań shyǵarý qyzmeti, qabyldaityn sheshimderi jáne Quryltai qabyrǵasynda ázirlenip jatqan zańdar týraly bilýge quqyǵy bar ekenin túsiný qajet», – dep aitty olar.
Uiymdar parlamenttiń ashyq jumys isteýi men qaýipsizdik sharalaryn qamtamasyz etý bir-birine qaishy kelmeitinin atap ótti. Sondyqtan qaýipsizdik talaptary belgilengen jaǵdaida da jýrnalisterdiń aqparat alý quqyǵy men kásibi qyzmetine berilgen zańnamalyq kepildikter saqtalýy qajet.
«Parlamenttiń ashyqtyǵy men qaýipsizdikti qamtamasyz etý bir-birine qaishy keletin mindetter emes. Bul rette qaýipsizdik talaptary men qoǵamnyń memlekettik organnyń qyzmeti týraly aqparat alý quqyǵy arasyndaǵy tepe-teńdik saqtalýy tiis», – dep aitty «Quqyqtyq media-ortalyq» qoǵamdyq qory, «Ádil sóz» sóz bostandyǵyn qorǵaý qory, MediaNet halyqaralyq jýrnalistika ortalyǵy jáne Adam quqyqtary men zańdylyqty saqtaý jónindegi Qazaqstandyq biýro.
