«Құқықтық медиа-орталық» қоғамдық қоры, «Әділ сөз» сөз бостандығын қорғау қоры, MediaNet халықаралық журналистика орталығы, Адам құқықтары мен заңдылықты сақтау жөніндегі Қазақстандық бюро Қазақстан Республикасы Құрылтайы ғимаратындағы журналистердің жұмыс тәртібінің өзгеруіне алаңдайды, деп хабарлайды dalanews.kz.
Қолда бар ақпаратқа сәйкес, БАҚ өкілдерінің депутаттармен өзара байланысын арнайы белгіленген баспасөз орталығында ұйымдастыру көзделіп отыр. Ал журналистердің ғимарат ішінде жүріп-тұруы алып жүру арқылы жүзеге асырылуы мүмкін. Мұндай шектеулер журналистерді аккредиттеу жөніндегі жарияланған ережеде немесе Құрылтайдағы БАҚ өкілдерінің жұмыс тәртібін реттейтін өзге де қабылданған құжаттарда көрсетілмеген, деп айтты ұйымдар.
Олардың пікірінше, журналистердің жұмыс тәртібіне енгізілуі мүмкін жаңа талаптар құқықтық айқындық пен болжамдылық қағидаттарына сай болуы керек. Кәсіби қызметке қатысты кез келген шектеу заңда нақты бекітіліп, ресми түрде жариялануы және баршаға бірдей тәртіппен қолданылуы қажет.
«Бұл жағдай қолданылатын талаптардың құқықтық айқындығы мен болжамдылығы тұрғысынан сұрақтар туғызады. Журналистік қызметке қатысты кез келген шектеудің нақты құқықтық негізі болуы, ол ресми түрде белгіленуі және түсінікті әрі бірізді тәртіппен қолданылуы тиіс», – деп айтты ұйымдар.
Ұйымдар Конституция мен «Масс-медиа туралы» заңда журналистердің ақпарат алуына және таратуына қатысты бірқатар кепілдіктер көзделгенін еске салды. Атап айтқанда, журналистер мемлекеттік органдарға барып, лауазымды тұлғалардың қабылдауында болуға және аккредиттелген органның іс-шараларына қатысуға құқылы.
«Қазақстан Конституциясы сөз бостандығына кепілдік береді, цензураға тыйым салады және әркімнің ақпаратты еркін алу және тарату құқығын бекітеді. «Масс-медиа туралы» заң журналистерге мемлекеттік органдарға баруға, лауазымды тұлғалардың қабылдауында болуға, өздерін аккредиттеген органның іс-шараларына қатысуға, сондай-ақ заңда белгіленген жағдайларды қоспағанда, аудио, фото және видеотүсірілім жасауға тікелей құқық береді», – деп айтты олар.
Ұйымдар мемлекеттік орган ғимаратындағы қауіпсіздік талаптарын енгізу қажеттігін жоққа шығармайды. Алайда мұндай режим журналистердің кәсіби құқықтарын шектемеуі және қоғам үшін маңызды ақпаратқа қол жеткізуге кедергі келтірмеуі тиіс деп санайды.
«Мемлекеттік орган ғимаратындағы қауіпсіздік мен объектішілік режим талаптарының болуы заңды әрі қажетті шара. Бірақ оны қолдану журналистердің кәсіби құқықтарын және қоғамдық маңызы бар ақпаратты алу мүмкіндігін шамадан тыс шектеуге әкелмеуі тиіс», – деп айтты ұйымдар.
Құқық қорғау және журналистік ұйымдар депутаттармен тікелей байланыс парламенттік журналистиканың ажырамас бөлігі екенін атап өтті. Олардың айтуынша, журналист депутатпен алдын ала белгіленген жерде ғана кездесуге мәжбүр болмауы керек. Себебі отырыстан кейін депутатқа жедел сұрақ қою, пікірін нақтылау немесе қоғамда талқыланып жатқан мәселе бойынша жауап алу ақпараттың жедел әрі толық берілуіне мүмкіндік береді.
«Журналист алдын ала «дұрыс» депутатқа жазылып, оны арнайы белгіленген жерде күтіп, аппаратқа ыңғайлы сұрақтарды ғана қоюға міндетті емес. Бейресми коммуникациялар — парламенттік журналистиканың маңызды бөлігі. Отырыстан кейін депутаттың қасына жедел барып, нақтылау немесе қолайсыз сұрақ қою, өзекті тақырып бойынша пікір алу мүмкіндігі — демократиялық парламенттегі БАҚ жұмысының қалыпты тәжірибесі», – деп айтты ұйымдар.
Олар журналистерге қатысты мұндай тәртіптің парламент сайлауынан кейін және жаңа Құрылтай жұмысының алғашқы күндерінде енгізілуі қоғам үшін ерекше маңызды кезеңде ашықтықты төмендетуі мүмкін екенін айтты. Себебі жаңа депутаттардың ұстанымы, жұмыс тәсілі және сынға көзқарасы дәл осы уақытта қоғам мен БАҚ тарапынан белсенді зерттеліп жатыр.
«Мұндай шектеудің парламент сайлауынан кейін және жаңа Құрылтай жұмысының алғашқы күндерінде енгізілуі әсіресе түсініксіз. Дәл қазір қоғамға жаңа депутаттардың қалай жұмыс істейтіні, қандай ұстанымда екені, сынға қалай қарайтыны және азаматтар мен БАҚ өкілдерінің сұрақтарына жауап беруге дайын ба, соны білу маңызды», – деп айтты олар.
Ұйымдар Құрылтай аппараты мен басшылығын журналистердің жұмыс тәртібіне қатысты қолданыстағы ережелерді ашық жариялауға және іс жүзінде қолданылып отырған талаптардың заңнамалық нормаларға сәйкестігін қамтамасыз етуге шақырды.
«Біз Қазақстан Республикасы Құрылтайының аппараты мен басшылығын БАҚ өкілдерінің жұмыс істеуіне қатысты қолданыстағы ереженің ашықтығын қамтамасыз етуге және іс жүзінде қолданылып отырған тәртіпті ресми қабылданған құжаттар мен журналистердің кәсіби қызметіне берілген заңнамалық кепілдіктерге сәйкестендіруге шақырамыз», – деп айтты ұйымдар.
Сонымен қатар олар Құрылтайдағы саяси партиялар мен фракцияларды депутаттардың БАҚ-пен байланысын күшейтуге шақырды. Ұйымдардың пікірінше, қоғам депутаттардың заң шығару қызметі мен Құрылтайда қабылданып жатқан шешімдер туралы ақпаратты еркін алуға тиіс.
«Біз Құрылтайдағы саяси партиялар мен фракцияларды депутаттар мен партиялардың БАҚ-пен ақпараттық өзара іс-қимылын күшейтуге шақырамыз. БАҚ аудиториясының депутаттардың заң шығару қызметі, қабылдайтын шешімдері және Құрылтай қабырғасында әзірленіп жатқан заңдар туралы білуге құқығы бар екенін түсіну қажет», – деп айтты олар.
Ұйымдар парламенттің ашық жұмыс істеуі мен қауіпсіздік шараларын қамтамасыз ету бір-біріне қайшы келмейтінін атап өтті. Сондықтан қауіпсіздік талаптары белгіленген жағдайда да журналистердің ақпарат алу құқығы мен кәсіби қызметіне берілген заңнамалық кепілдіктер сақталуы қажет.
«Парламенттің ашықтығы мен қауіпсіздікті қамтамасыз ету бір-біріне қайшы келетін міндеттер емес. Бұл ретте қауіпсіздік талаптары мен қоғамның мемлекеттік органның қызметі туралы ақпарат алу құқығы арасындағы тепе-теңдік сақталуы тиіс», – деп айтты «Құқықтық медиа-орталық» қоғамдық қоры, «Әділ сөз» сөз бостандығын қорғау қоры, MediaNet халықаралық журналистика орталығы және Адам құқықтары мен заңдылықты сақтау жөніндегі Қазақстандық бюро.
