Memleket basshysy Qasym Jomart Toqaev ınvestısıalyq saıasat, ónerkásip qurylymy jáne qarjy júıesindegi júıeli olqylyqtarǵa nazar aýdaryp, shıkizatqa táýeldi model men bankterdiń ekonomıkadan alshaqtaýyn synǵa aldy, dep habarlaıdy Dalanews.kz.

Prezıdenttiń aıtýynsha, jańa ınvestısıalar eń aldymen elimizde zamanaýı ónerkásiptiń berik negizin qalyptastyrýǵa baǵyttalýy tıis.

«Byltyr óńdeý ónerkásibi turaqty damyp, 6,4%-ǵa ósti. Biraq óńdelgen taýar eksporty 2,7%-ǵa tómendedi. Buǵan jalpy eksporttyń 4,2%-ǵa azaıǵany da áser etti.

Ónerkásip saıasatynyń basty kemshilikteri dál osy tusta anyq baıqaldy. Bul salada shıkizat óndirýshilerdiń úlesi áli de basym.

«Metalýrgıa sektorynda eksportqa shyǵarylatyn taýardyń jartysynan kóbi tómen deńgeıde óńdelgen ónimder. Sonyń saldarynan shıkizatty syrtqa shyǵaryp, daıyn ónimdi qaıta satyp alamyz. Bul paradoks. Mundaı tájirıbeni doǵarý kerek», – dedi Qasym Jomart Toqaev.

Prezıdent shıkizat óndirisin shekteý emes, ony tereń óńdeýmen qatar damytý qajet ekenin atap ótti.

«Shıkizat eksporttaǵannan góri, odan daıyn ónim óndirip, syrtqa shyǵarý áldeqaıda paıdaly. Bul ońaı emes, biraq úlgili kásiporyndar bar. Óńdeý salasyn damytamyz dep, shıkizat óndirýge zıan keltirýge bolmaıdy. Úkimettiń saıasaty aqylǵa qonymdy ári baıypty bolýǵa tıis», – dedi Memleket basshysy.

Sonymen qatar Prezıdent qarjy naryǵyndaǵy qurylymdyq teńgerimsizdikterge de toqtaldy. Onyń aıtýynsha, uzaq merzimdi kapıtaldyń kózi sanalatyn saqtandyrý jáne qundy qaǵazdar naryǵy elde jetkilikti damymaǵan.

«Saqtandyrý sektorynyń úlesi nebári 5%. Mundaı jaǵdaımen kelisýge bolmaıdy. Saqtandyrý naryǵyn memlekettiń, azamattar men bıznestiń ortaq jaýapkershilik mádenıetin qalyptastyratyn mańyzdy ınstıtýt retinde qarastyrǵan jón», – dedi Toqaev.

Osyǵan baılanysty Prezıdent 2030 jylǵa deıin saqtandyrý jáne qor naryǵyn damytý baǵdarlamasyn ázirleýdi tapsyrdy.

Qarjy sektoryna qatysty eń ótkir syn bank júıesine baǵyttaldy. Memleket basshysy bankterdiń joǵary tabys taýyp otyrǵanyna qaramastan, ekonomıkany qarjylandyrýǵa qulyqsyz ekenin atap ótti.

«Qarjy naryǵyndaǵy aktıvterdiń 84% bank salasyna tıesili. Biraq bızneske beriletin qaryz úlesi nebári 38%. Ekinshi deńgeıli bankter byltyr 3 trıllıon teńgege jýyq tabys tapty. Biraq ekonomıkany qarjylandyrýǵa kelgende syltaý taýsylmaıdy», – dedi Prezıdent.

Ol ótken jyldardaǵy bank júıesindegi daǵdarystardy eske salyp, memleket kómegine qaramastan keıbir iri bankterdiń kúıregenin aıtty.

«Ekonomıkany qoljetimdi kredıtpen qamtamasyz etýdiń jalǵyz joly – ınflásıany turaqtandyrý. Bul jerde Úkimet pen Ulttyq banktiń júıeli ári kásibı jumys isteýi sheshýshi ról atqarady», – dedi Qasym Jomart Toqaev.

Prezıdenttiń aıtýynsha, ınvestısıalyq jáne qarjy saıasaty naqty ekonomıkalyq nátıje berýge, al tabys halyqtyń ál aýqatyn arttyrýǵa qyzmet etýi tıis.

Memleket basshysy elimizdiń ımportqa táýeldiligin kúsheıtip otyrǵan taǵy bir túıtkildi sala – munaı óńdeý máselesine arnaıy toqtaldy. Prezıdenttiń aıtýynsha, Qazaqstan munaı óndirýshi el bola tura, otyn ónimderi boıynsha syrtqy naryqqa táýeldi bolyp otyr.

«Qazaqstanda jylyna shamamen 100 mıllıon tonna munaı óndiriledi, biraq elimizde sonyń tek 18 mıllıon tonnasy ǵana qaıta óńdeledi. Sonyń saldarynan biz munaı óndirýshi el bolsaq ta, jyl ótken saıyn dızel otyny boıynsha tapshylyq paıda bolyp jatyr, avıasıalyq kerosın boıynsha da ımportqa táýeldi bolyp otyrmyz», – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Prezıdent bul jaǵdaı energetıkalyq qaýipsizdikke tikeleı áser etetinin atap ótip, qoldanystaǵy munaı óńdeý zaýyttaryn shuǵyl jańǵyrtý qajettigin aıtty.

«Otynǵa degen suranystyń joǵary ekenin eskere otyryp, elimizde jumys istep turǵan munaı óńdeý zaýyttaryn jańǵyrtý kerek. Bul jumysty jedel oryndaý qajet», – dedi Memleket basshysy.

Prezıdenttiń aıtýynsha, zaýyttardy jańǵyrtý arqyly óńdeletin munaı kólemin edáýir arttyrýǵa bolady.

«Atalǵan qadam bir jylda óńdeletin munaı kólemin 9 mıllıon tonnaǵa arttyrýǵa múmkindik beredi. Iaǵnı, 18,4 mıllıon tonnadan 27,4 mıllıon tonnaǵa deıin ósedi. Bul – mınıstrliktiń málimeti», – dedi ol.

Sonymen qatar Memleket basshysy jańa munaı óńdeý zaýytyn salý máselesine de saqtyqpen qaraý qajet ekenin eskertti.

«Úkimet jańa munaı óńdeý zaýytynyń qurylysyna qatysty baıypty sheshim qabyldaýy qajet. Eń aldymen, munaı óńdeý zaýytyna shıkizat qaıdan jetkiziletinin, qandaı ónimdi jáne qansha kólemde óndiretinin durys esepteý kerek», – dedi Prezıdent.

Bul jobany júzege asyrýda memleket qarjysyna ǵana súıený tıimsiz ekenin ashyq aıtty.

«Bul jobany iske asyrýǵa jeke ınvestor tartý kerek bolady. Búginde mundaı iri jobany tek memleket qarjysyna salý óte tıimsiz», – dep túıindedi Qasym-Jart Toqaev.