مەملەكەت باسشىسى قاسىم جومارت توقايەۆ ينۆەستيسيالىق ساياسات، ونەركاسىپ قۇرىلىمى جانە قارجى جۇيەسىندەگى جۇيەلى ولقىلىقتارعا نازار اۋدارىپ، شيكىزاتقا تاۋەلدى مودەل مەن بانكتەردىڭ ەكونوميكادان الشاقتاۋىن سىنعا الدى، دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا، جاڭا ينۆەستيسيالار ەڭ الدىمەن ەلىمىزدە زاماناۋي ونەركاسىپتىڭ بەرىك نەگىزىن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالۋى ءتيىس.
«بىلتىر وڭدەۋ ونەركاسىبى تۇراقتى دامىپ، 6،4%-عا ءوستى. ءبىراق وڭدەلگەن تاۋار ەكسپورتى 2،7%-عا تومەندەدى. بۇعان جالپى ەكسپورتتىڭ 4،2%-عا ازايعانى دا اسەر ەتتى.
ونەركاسىپ ساياساتىنىڭ باستى كەمشىلىكتەرى ءدال وسى تۇستا انىق بايقالدى. بۇل سالادا شيكىزات وندىرۋشىلەردىڭ ۇلەسى ءالى دە باسىم.
«مەتاللۋرگيا سەكتورىندا ەكسپورتقا شىعارىلاتىن تاۋاردىڭ جارتىسىنان كوبى تومەن دەڭگەيدە وڭدەلگەن ونىمدەر. سونىڭ سالدارىنان شيكىزاتتى سىرتقا شىعارىپ، دايىن ءونىمدى قايتا ساتىپ الامىز. بۇل پارادوكس. مۇنداي تاجىريبەنى دوعارۋ كەرەك»، – دەدى قاسىم جومارت توقايەۆ.
پرەزيدەنت شيكىزات ءوندىرىسىن شەكتەۋ ەمەس، ونى تەرەڭ وڭدەۋمەن قاتار دامىتۋ قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«شيكىزات ەكسپورتتاعاننان گورى، ودان دايىن ءونىم ءوندىرىپ، سىرتقا شىعارۋ الدەقايدا پايدالى. بۇل وڭاي ەمەس، ءبىراق ۇلگىلى كاسىپورىندار بار. وڭدەۋ سالاسىن دامىتامىز دەپ، شيكىزات وندىرۋگە زيان كەلتىرۋگە بولمايدى. ۇكىمەتتىڭ ساياساتى اقىلعا قونىمدى ءارى بايىپتى بولۋعا ءتيىس»، – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
سونىمەن قاتار پرەزيدەنت قارجى نارىعىنداعى قۇرىلىمدىق تەڭگەرىمسىزدىكتەرگە دە توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا، ۇزاق مەرزىمدى كاپيتالدىڭ كوزى سانالاتىن ساقتاندىرۋ جانە قۇندى قاعازدار نارىعى ەلدە جەتكىلىكتى دامىماعان.
«ساقتاندىرۋ سەكتورىنىڭ ۇلەسى نەبارى 5%. مۇنداي جاعدايمەن كەلىسۋگە بولمايدى. ساقتاندىرۋ نارىعىن مەملەكەتتىڭ، ازاماتتار مەن بيزنەستىڭ ورتاق جاۋاپكەرشىلىك مادەنيەتىن قالىپتاستىراتىن ماڭىزدى ينستيتۋت رەتىندە قاراستىرعان ءجون»، – دەدى توقايەۆ.
وسىعان بايلانىستى پرەزيدەنت 2030 جىلعا دەيىن ساقتاندىرۋ جانە قور نارىعىن دامىتۋ باعدارلاماسىن ازىرلەۋدى تاپسىردى.
قارجى سەكتورىنا قاتىستى ەڭ وتكىر سىن بانك جۇيەسىنە باعىتتالدى. مەملەكەت باسشىسى بانكتەردىڭ جوعارى تابىس تاۋىپ وتىرعانىنا قاراماستان، ەكونوميكانى قارجىلاندىرۋعا قۇلىقسىز ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«قارجى نارىعىنداعى اكتيۆتەردىڭ 84% بانك سالاسىنا تيەسىلى. ءبىراق بيزنەسكە بەرىلەتىن قارىز ۇلەسى نەبارى 38%. ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر بىلتىر 3 تريلليون تەڭگەگە جۋىق تابىس تاپتى. ءبىراق ەكونوميكانى قارجىلاندىرۋعا كەلگەندە سىلتاۋ تاۋسىلمايدى»، – دەدى پرەزيدەنت.
ول وتكەن جىلدارداعى بانك جۇيەسىندەگى داعدارىستاردى ەسكە سالىپ، مەملەكەت كومەگىنە قاراماستان كەيبىر ءىرى بانكتەردىڭ كۇيرەگەنىن ايتتى.
«ەكونوميكانى قولجەتىمدى كرەديتپەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ جالعىز جولى – ينفلياسيانى تۇراقتاندىرۋ. بۇل جەردە ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانكتىڭ جۇيەلى ءارى كاسىبي جۇمىس ىستەۋى شەشۋشى ءرول اتقارادى»، – دەدى قاسىم جومارت توقايەۆ.
پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا، ينۆەستيسيالىق جانە قارجى ساياساتى ناقتى ەكونوميكالىق ناتيجە بەرۋگە، ال تابىس حالىقتىڭ ءال اۋقاتىن ارتتىرۋعا قىزمەت ەتۋى ءتيىس.
مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدىڭ يمپورتقا تاۋەلدىلىگىن كۇشەيتىپ وتىرعان تاعى ءبىر تۇيتكىلدى سالا – مۇناي وڭدەۋ ماسەلەسىنە ارنايى توقتالدى. پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا، قازاقستان مۇناي ءوندىرۋشى ەل بولا تۇرا، وتىن ونىمدەرى بويىنشا سىرتقى نارىققا تاۋەلدى بولىپ وتىر.
«قازاقستاندا جىلىنا شامامەن 100 ميلليون توننا مۇناي وندىرىلەدى، ءبىراق ەلىمىزدە سونىڭ تەك 18 ميلليون تونناسى عانا قايتا وڭدەلەدى. سونىڭ سالدارىنان ءبىز مۇناي ءوندىرۋشى ەل بولساق تا، جىل وتكەن سايىن ديزەل وتىنى بويىنشا تاپشىلىق پايدا بولىپ جاتىر، اۆياسيالىق كەروسين بويىنشا دا يمپورتقا تاۋەلدى بولىپ وتىرمىز»، – دەدى قاسىم-جومارت توقايەۆ.
پرەزيدەنت بۇل جاعداي ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىككە تىكەلەي اسەر ەتەتىنىن اتاپ ءوتىپ، قولدانىستاعى مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىن شۇعىل جاڭعىرتۋ قاجەتتىگىن ايتتى.
«وتىنعا دەگەن سۇرانىستىڭ جوعارى ەكەنىن ەسكەرە وتىرىپ، ەلىمىزدە جۇمىس ىستەپ تۇرعان مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىن جاڭعىرتۋ كەرەك. بۇل جۇمىستى جەدەل ورىنداۋ قاجەت»، – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا، زاۋىتتاردى جاڭعىرتۋ ارقىلى وڭدەلەتىن مۇناي كولەمىن ەداۋىر ارتتىرۋعا بولادى.
«اتالعان قادام ءبىر جىلدا وڭدەلەتىن مۇناي كولەمىن 9 ميلليون تونناعا ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ياعني، 18،4 ميلليون توننادان 27،4 ميلليون تونناعا دەيىن وسەدى. بۇل – مينيسترلىكتىڭ مالىمەتى»، – دەدى ول.
سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسى جاڭا مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىن سالۋ ماسەلەسىنە دە ساقتىقپەن قاراۋ قاجەت ەكەنىن ەسكەرتتى.
«ۇكىمەت جاڭا مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسىنا قاتىستى بايىپتى شەشىم قابىلداۋى قاجەت. ەڭ الدىمەن، مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنا شيكىزات قايدان جەتكىزىلەتىنىن، قانداي ءونىمدى جانە قانشا كولەمدە وندىرەتىنىن دۇرىس ەسەپتەۋ كەرەك»، – دەدى پرەزيدەنت.
بۇل جوبانى جۇزەگە اسىرۋدا مەملەكەت قارجىسىنا عانا سۇيەنۋ ءتيىمسىز ەكەنىن اشىق ايتتى.
«بۇل جوبانى ىسكە اسىرۋعا جەكە ينۆەستور تارتۋ كەرەك بولادى. بۇگىندە مۇنداي ءىرى جوبانى تەك مەملەكەت قارجىسىنا سالۋ وتە ءتيىمسىز»، – دەپ تۇيىندەدى قاسىم-جارت توقايەۆ.
