مەملەكەت باسشىسى قاسىم جومارت توقاەۆ ينۆەستيتسييالىق ساياسات, ٶنەركەسٸپ قۇرىلىمى جەنە قارجى جٷيەسٸندەگٸ جٷيەلٸ ولقىلىقتارعا نازار اۋدارىپ, شيكٸزاتقا تەۋەلدٸ مودەل مەن بانكتەردٸڭ ەكونوميكادان الشاقتاۋىن سىنعا الدى, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
پرەزيدەنتتٸڭ ايتۋىنشا, جاڭا ينۆەستيتسييالار ەڭ الدىمەن ەلٸمٸزدە زاماناۋي ٶنەركەسٸپتٸڭ بەرٸك نەگٸزٸن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالۋى تيٸس.
«بىلتىر ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸ تۇراقتى دامىپ, 6,4%-عا ٶستٸ. بٸراق ٶڭدەلگەن تاۋار ەكسپورتى 2,7%-عا تٶمەندەدٸ. بۇعان جالپى ەكسپورتتىڭ 4,2%-عا ازايعانى دا ەسەر ەتتٸ.
ٶنەركەسٸپ ساياساتىنىڭ باستى كەمشٸلٸكتەرٸ دەل وسى تۇستا انىق بايقالدى. بۇل سالادا شيكٸزات ٶندٸرۋشٸلەردٸڭ ٷلەسٸ ەلٸ دە باسىم.
«مەتاللۋرگييا سەكتورىندا ەكسپورتقا شىعارىلاتىن تاۋاردىڭ جارتىسىنان كٶبٸ تٶمەن دەڭگەيدە ٶڭدەلگەن ٶنٸمدەر. سونىڭ سالدارىنان شيكٸزاتتى سىرتقا شىعارىپ, دايىن ٶنٸمدٸ قايتا ساتىپ الامىز. بۇل پارادوكس. مۇنداي تەجٸريبەنٸ دوعارۋ كەرەك», – دەدٸ قاسىم جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت شيكٸزات ٶندٸرٸسٸن شەكتەۋ ەمەس, ونى تەرەڭ ٶڭدەۋمەن قاتار دامىتۋ قاجەت ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
«شيكٸزات ەكسپورتتاعاننان گٶرٸ, ودان دايىن ٶنٸم ٶندٸرٸپ, سىرتقا شىعارۋ ەلدەقايدا پايدالى. بۇل وڭاي ەمەس, بٸراق ٷلگٸلٸ كەسٸپورىندار بار. ٶڭدەۋ سالاسىن دامىتامىز دەپ, شيكٸزات ٶندٸرۋگە زييان كەلتٸرۋگە بولمايدى. ٷكٸمەتتٸڭ ساياساتى اقىلعا قونىمدى ەرٸ بايىپتى بولۋعا تيٸس», – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
سونىمەن قاتار پرەزيدەنت قارجى نارىعىنداعى قۇرىلىمدىق تەڭگەرٸمسٸزدٸكتەرگە دە توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, ۇزاق مەرزٸمدٸ كاپيتالدىڭ كٶزٸ سانالاتىن ساقتاندىرۋ جەنە قۇندى قاعازدار نارىعى ەلدە جەتكٸلٸكتٸ دامىماعان.
«ساقتاندىرۋ سەكتورىنىڭ ٷلەسٸ نەبەرٸ 5%. مۇنداي جاعدايمەن كەلٸسۋگە بولمايدى. ساقتاندىرۋ نارىعىن مەملەكەتتٸڭ, ازاماتتار مەن بيزنەستٸڭ ورتاق جاۋاپكەرشٸلٸك مەدەنيەتٸن قالىپتاستىراتىن ماڭىزدى ينستيتۋت رەتٸندە قاراستىرعان جٶن», – دەدٸ توقاەۆ.
وسىعان بايلانىستى پرەزيدەنت 2030 جىلعا دەيٸن ساقتاندىرۋ جەنە قور نارىعىن دامىتۋ باعدارلاماسىن ەزٸرلەۋدٸ تاپسىردى.
قارجى سەكتورىنا قاتىستى ەڭ ٶتكٸر سىن بانك جٷيەسٸنە باعىتتالدى. مەملەكەت باسشىسى بانكتەردٸڭ جوعارى تابىس تاۋىپ وتىرعانىنا قاراماستان, ەكونوميكانى قارجىلاندىرۋعا قۇلىقسىز ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
«قارجى نارىعىنداعى اكتيۆتەردٸڭ 84% بانك سالاسىنا تيەسٸلٸ. بٸراق بيزنەسكە بەرٸلەتٸن قارىز ٷلەسٸ نەبەرٸ 38%. ەكٸنشٸ دەڭگەيلٸ بانكتەر بىلتىر 3 تريلليون تەڭگەگە جۋىق تابىس تاپتى. بٸراق ەكونوميكانى قارجىلاندىرۋعا كەلگەندە سىلتاۋ تاۋسىلمايدى», – دەدٸ پرەزيدەنت.
ول ٶتكەن جىلدارداعى بانك جٷيەسٸندەگٸ داعدارىستاردى ەسكە سالىپ, مەملەكەت كٶمەگٸنە قاراماستان كەيبٸر ٸرٸ بانكتەردٸڭ كٷيرەگەنٸن ايتتى.
«ەكونوميكانى قولجەتٸمدٸ كرەديتپەن قامتاماسىز ەتۋدٸڭ جالعىز جولى – ينفلياتسييانى تۇراقتاندىرۋ. بۇل جەردە ٷكٸمەت پەن ۇلتتىق بانكتٸڭ جٷيەلٸ ەرٸ كەسٸبي جۇمىس ٸستەۋٸ شەشۋشٸ رٶل اتقارادى», – دەدٸ قاسىم جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنتتٸڭ ايتۋىنشا, ينۆەستيتسييالىق جەنە قارجى ساياساتى ناقتى ەكونوميكالىق نەتيجە بەرۋگە, ال تابىس حالىقتىڭ ەل اۋقاتىن ارتتىرۋعا قىزمەت ەتۋٸ تيٸس.
مەملەكەت باسشىسى ەلٸمٸزدٸڭ يمپورتقا تەۋەلدٸلٸگٸن كٷشەيتٸپ وتىرعان تاعى بٸر تٷيتكٸلدٸ سالا – مۇناي ٶڭدەۋ مەسەلەسٸنە ارنايى توقتالدى. پرەزيدەنتتٸڭ ايتۋىنشا, قازاقستان مۇناي ٶندٸرۋشٸ ەل بولا تۇرا, وتىن ٶنٸمدەرٸ بويىنشا سىرتقى نارىققا تەۋەلدٸ بولىپ وتىر.
«قازاقستاندا جىلىنا شامامەن 100 ميلليون توننا مۇناي ٶندٸرٸلەدٸ, بٸراق ەلٸمٸزدە سونىڭ تەك 18 ميلليون تونناسى عانا قايتا ٶڭدەلەدٸ. سونىڭ سالدارىنان بٸز مۇناي ٶندٸرۋشٸ ەل بولساق تا, جىل ٶتكەن سايىن ديزەل وتىنى بويىنشا تاپشىلىق پايدا بولىپ جاتىر, اۆياتسييالىق كەروسين بويىنشا دا يمپورتقا تەۋەلدٸ بولىپ وتىرمىز», – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت بۇل جاعداي ەنەرگەتيكالىق قاۋٸپسٸزدٸككە تٸكەلەي ەسەر ەتەتٸنٸن اتاپ ٶتٸپ, قولدانىستاعى مۇناي ٶڭدەۋ زاۋىتتارىن شۇعىل جاڭعىرتۋ قاجەتتٸگٸن ايتتى.
«وتىنعا دەگەن سۇرانىستىڭ جوعارى ەكەنٸن ەسكەرە وتىرىپ, ەلٸمٸزدە جۇمىس ٸستەپ تۇرعان مۇناي ٶڭدەۋ زاۋىتتارىن جاڭعىرتۋ كەرەك. بۇل جۇمىستى جەدەل ورىنداۋ قاجەت», – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنتتٸڭ ايتۋىنشا, زاۋىتتاردى جاڭعىرتۋ ارقىلى ٶڭدەلەتٸن مۇناي كٶلەمٸن ەدەۋٸر ارتتىرۋعا بولادى.
«اتالعان قادام بٸر جىلدا ٶڭدەلەتٸن مۇناي كٶلەمٸن 9 ميلليون تونناعا ارتتىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. ياعني, 18,4 ميلليون توننادان 27,4 ميلليون تونناعا دەيٸن ٶسەدٸ. بۇل – مينيسترلٸكتٸڭ مەلٸمەتٸ», – دەدٸ ول.
سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسى جاڭا مۇناي ٶڭدەۋ زاۋىتىن سالۋ مەسەلەسٸنە دە ساقتىقپەن قاراۋ قاجەت ەكەنٸن ەسكەرتتٸ.
«ٷكٸمەت جاڭا مۇناي ٶڭدەۋ زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسىنا قاتىستى بايىپتى شەشٸم قابىلداۋى قاجەت. ەڭ الدىمەن, مۇناي ٶڭدەۋ زاۋىتىنا شيكٸزات قايدان جەتكٸزٸلەتٸنٸن, قانداي ٶنٸمدٸ جەنە قانشا كٶلەمدە ٶندٸرەتٸنٸن دۇرىس ەسەپتەۋ كەرەك», – دەدٸ پرەزيدەنت.
بۇل جوبانى جٷزەگە اسىرۋدا مەملەكەت قارجىسىنا عانا سٷيەنۋ تيٸمسٸز ەكەنٸن اشىق ايتتى.
«بۇل جوبانى ٸسكە اسىرۋعا جەكە ينۆەستور تارتۋ كەرەك بولادى. بٷگٸندە مۇنداي ٸرٸ جوبانى تەك مەملەكەت قارجىسىنا سالۋ ٶتە تيٸمسٸز», – دەپ تٷيٸندەدٸ قاسىم-جارت توقاەۆ.
