Applied Economics Research Centre-diń (AERC) 2024-2025 jyldardy qamtityn Qazaqstanǵa qatysty júrgizgen makroekonomikalyq boljamy jariialandy. Oǵan sáikes, kelesi jyly AQSh dollary qymbattap, infliatsiia kúsheie túspek, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Valiýta baǵamyna qatysty boljam
Sarapshylardyń baǵalaýynsha, sońǵy úsh aida AQSh dollaryna shaqqandaǵy ulttyq valiýta baǵamy tómendep, álsirei túsýde. Buǵan birneshe faktorlar áser etken, atap aitqanda, demalys maýsymy, Ulttyq bank tarapynan BJZQ portfelindegi jinaqty shetel valiýtasymen qoldaý maqsatynda dollar satyp alý kólemin arttyrýy jáne munai baǵasynyń tómendeýi.
"Bul ózgerister teńgeniń álsireýine aitarlyqtai yqpal etti. 2025 jyly USD/KZT ortasha baǵamy 480,8 deńgeiinde bolady, iaǵni ulttyq valiýta 2024 jylmen salystyrǵanda taǵy álsirei túsedi dep kútiledi. Buǵan negizgi sebep – transfert kóleminiń shektelýi jáne munai baǵasynyń tómendeýi", delingen AERC esebinde.
Infliatsiia
AERC 2024 jyly Qazaqstandaǵy tutynýshylyq infliatsiia deńgeii orta eseppen 8,1%-dy qamtidy dep baǵalaidy. Shilde aiyndaǵy óz boljamynda AERC infliatsiia 8,4% bolady degen, biraq búginderi bul boljam tómendep otyr.
"Buǵan Reseide kútiletin infliatsiia deńgeiiniń tómendeýi jáne FAO indeksiniń ósý qarqynynyń baiaýlaýy túrtki bolmaq. 2025 jylǵa qarai, osy faktorlar negizinde, Qazaqstanda infliatsiia 6,7% deńgeiinde qalyptasady dep kútiledi", - deidi sarapshylar.
Naqty jáne nominaldy tabyst
AERC 2024 jyly Qazaqstan halqynyń nominaldy aqshalai tabysy 16%-ǵa ósedi, al naqty tabystary 4,7%-ǵa artady dep boljaidy.
"2025 jyly qazaqstandyqtardyń nominaldy tabysynyń ósimi 14,1% deńgeiinde bolady dep kútiledi. Infliatsiianyń baiaýlaýy, halyqtyń naqty tabysynyń ósimi esebinen infliatsiia kórsetkishi 2025 jyly 5,4% deńgeiine jetedi" dep boljaidy sholý avtorlary.
Suranystyń jiynyq modeli bazasyndaǵy JIÓ ósimi
2024 jyly úi sharýashylyǵyndaǵylardyń tutynys shyǵyndary 5,9%-ǵa ósedi dep kútiledi. 2025 jyly bul kórsetkish 5,3% bolady dep boljanady. Jalpy ishki ónimniń naqty ósimi 2024 jyly 4,6%-ǵa, al 2025 jyly 5,7%-dy quramaq.
Naqty eksporttyń ósý qarqyny 2024 jyly orta eseppen 3,2% , al 2025 jyly 4,1% deńgeiin qamtidy de kútiledi. Naqty import 2024 jyly 3,7%-ǵa ósedi, al 2025 jyly ol 5,6% quraidy, - deidi sarapshylar. Joǵaryda atalǵan kórsetkishterdiń dinamikasyn eskere otyryp, Qazaqstannyń naqty JIÓ 2024 jyly 4,6% ósimdi kórsetedi dep boljanady. JIÓ-niń naqty ósim qarqyny 2025 jyly 4% quraidy.
Usynystyń jiyntyq modeli bazasyndaǵy JIÓ ósimi
2024 jyldyń qańtar-qyrkúiek ailarynda aýyl sharýashylyǵy, orman jáne balyq sharýashylyǵy sektorlary 11,4% ósimdi kórsetti. Alaida, negizgi kapitalǵa jasalǵan investitsiia kóleminiń tómendeýi 2025 jyly bul salalarda 1,5% ǵana ósim bolatynyn ańǵartady. Taý-ken óndirisiniń ósimi 2024 jyly 2,2% quraidy, 2025 jyly munai óndirisiniń artýyna bailanysty bul ósim 5,2%-deńgeiin qamtidy dep kútiledi.
AERC boljamynsha, 2024 jyly qaita óńdeýshi salalardaǵy ósim - orta eseppen 4,8%, 2025 jyly - 4,2%.
Sarapshylar 2024 jyly qurylys sektory 8,5% ósimdi kórsetedi dep kútedi. Alaida, AERC 2025 jyly investitsiialardyń quldyraýy aiasynda salanyń ósý qarqyny birtindep tómendeitinin boljaidy. Sondyqtan 2025 jyly qurylys sektorynyń ósimi 5,6% deńgeiinde bolady dep boljanady. Ekonomikalyq sholý avtorlary kóterme jáne bólshek saýda, avtomobilder men mototsiklderdi jóndeý sektorynda 2024 jyly ósim 8,1% , al 2025 jyly 7,4% quraidy dep boljaidy. 2024 jylǵy kólik óndirisi jáne qoima sektoryndaǵy ósim - 6,9% , al 2025 jyly bul kórsetkish 8,8% - ǵa deiin ósedi dep kútiledi. Atalǵan sektorlardaǵy ósim boljamyn eskere otyryp, Qazaqstandaǵy JIÓ-niń naqty ósý qarqyny 2024 jyly 4,5%-dy quraidy. 2025 jyly jiyntyq usynys modeli boiynsha naqty JIÓ-niń ósý qarqyny 4% deńgeiinde bolady dep kútiledi.
Osy jaǵynan alǵanda, eki esepteý modeli qorytyndylaryn dóńgelektep eseptesek, 2024 jylǵy Qazaqstannyń ekonomikalyq ósimi 4,6%, al 2025 jyly 4% quraidy degen boljam shyǵady.
Biýdjet tapshylyǵy
2024 jyly Qazaqstanda memlekettik biýdjet tapshylyǵy 5,31 trln teńge nemese JIÓ-niń 4,1%-na teń bolady dep boljanady. 2025 jyly bul kórsetkish 6,62 trln teńgege (JIÓ-niń 4,7%-yna) jetedi. 2024 jyly memlekettik biýdjetke túsetin salyq túsimderi 17,8 trln teńge deńgeiinde bolady dep boljanady, al 2025 jyly salyq túsimderi deńgeii 18,2 trln teńgege deiin ósedi dep kútiledi.
"2024 jylǵa arnalǵan memlekettik biýdjet shyǵyndary 28,94 trln teńgege deiin tómendetildi (shildede 29,67 trln teńge dep boljanǵan). Bul jeke baǵdarlamalarǵa jumsalatyn shyǵyndardy neǵurlym konservativti baǵalaýǵa, sondai-aq biýdjettiń keibir baptaryna únem sharalarynyń engizilýine bailanysty", dep qorytyndylaidy sholýdy AERC sarapshylary.
