Applied Economics Research Centre-دٸڭ (AERC) 2024-2025 جىلداردى قامتيتىن قازاقستانعا قاتىستى جٷرگٸزگەن ماكروەكونوميكالىق بولجامى جارييالاندى. وعان سەيكەس, كەلەسٸ جىلى اقش دوللارى قىمباتتاپ, ينفلياتسييا كٷشەيە تٷسپەك, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
ۆاليۋتا باعامىنا قاتىستى بولجام
ساراپشىلاردىڭ باعالاۋىنشا, سوڭعى ٷش ايدا اقش دوللارىنا شاققانداعى ۇلتتىق ۆاليۋتا باعامى تٶمەندەپ, ەلسٸرەي تٷسۋدە. بۇعان بٸرنەشە فاكتورلار ەسەر ەتكەن, اتاپ ايتقاندا, دەمالىس ماۋسىمى, ۇلتتىق بانك تاراپىنان بجزق پورتفەلٸندەگٸ جيناقتى شەتەل ۆاليۋتاسىمەن قولداۋ ماقساتىندا دوللار ساتىپ الۋ كٶلەمٸن ارتتىرۋى جەنە مۇناي باعاسىنىڭ تٶمەندەۋٸ.
"بۇل ٶزگەرٸستەر تەڭگەنٸڭ ەلسٸرەۋٸنە ايتارلىقتاي ىقپال ەتتٸ. 2025 جىلى USD/KZT ورتاشا باعامى 480,8 دەڭگەيٸندە بولادى, ياعني ۇلتتىق ۆاليۋتا 2024 جىلمەن سالىستىرعاندا تاعى ەلسٸرەي تٷسەدٸ دەپ كٷتٸلەدٸ. بۇعان نەگٸزگٸ سەبەپ – ترانسفەرت كٶلەمٸنٸڭ شەكتەلۋٸ جەنە مۇناي باعاسىنىڭ تٶمەندەۋٸ", دەلٸنگەن AERC ەسەبٸندە.
ينفلياتسييا
AERC 2024 جىلى قازاقستانداعى تۇتىنۋشىلىق ينفلياتسييا دەڭگەيٸ ورتا ەسەپپەن 8,1%-دى قامتيدى دەپ باعالايدى. شٸلدە ايىنداعى ٶز بولجامىندا AERC ينفلياتسييا 8,4% بولادى دەگەن, بٸراق بٷگٸندەرٸ بۇل بولجام تٶمەندەپ وتىر.
"بۇعان رەسەيدە كٷتٸلەتٸن ينفلياتسييا دەڭگەيٸنٸڭ تٶمەندەۋٸ جەنە FAO يندەكسٸنٸڭ ٶسۋ قارقىنىنىڭ باياۋلاۋى تٷرتكٸ بولماق. 2025 جىلعا قاراي, وسى فاكتورلار نەگٸزٸندە, قازاقستاندا ينفلياتسييا 6,7% دەڭگەيٸندە قالىپتاسادى دەپ كٷتٸلەدٸ", - دەيدٸ ساراپشىلار.
ناقتى جەنە نومينالدى تابىست
AERC 2024 جىلى قازاقستان حالقىنىڭ نومينالدى اقشالاي تابىسى 16%-عا ٶسەدٸ, ال ناقتى تابىستارى 4,7%-عا ارتادى دەپ بولجايدى.
"2025 جىلى قازاقستاندىقتاردىڭ نومينالدى تابىسىنىڭ ٶسٸمٸ 14,1% دەڭگەيٸندە بولادى دەپ كٷتٸلەدٸ. ينفلياتسييانىڭ باياۋلاۋى, حالىقتىڭ ناقتى تابىسىنىڭ ٶسٸمٸ ەسەبٸنەن ينفلياتسييا كٶرسەتكٸشٸ 2025 جىلى 5,4% دەڭگەيٸنە جەتەدٸ" دەپ بولجايدى شولۋ اۆتورلارى.
سۇرانىستىڭ جيىنىق مودەلٸ بازاسىنداعى جٸٶ ٶسٸمٸ
2024 جىلى ٷي شارۋاشىلىعىنداعىلاردىڭ تۇتىنىس شىعىندارى 5,9%-عا ٶسەدٸ دەپ كٷتٸلەدٸ. 2025 جىلى بۇل كٶرسەتكٸش 5,3% بولادى دەپ بولجانادى. جالپى ٸشكٸ ٶنٸمنٸڭ ناقتى ٶسٸمٸ 2024 جىلى 4,6%-عا, ال 2025 جىلى 5,7%-دى قۇراماق.
ناقتى ەكسپورتتىڭ ٶسۋ قارقىنى 2024 جىلى ورتا ەسەپپەن 3,2% , ال 2025 جىلى 4,1% دەڭگەيٸن قامتيدى دە كٷتٸلەدٸ. ناقتى يمپورت 2024 جىلى 3,7%-عا ٶسەدٸ, ال 2025 جىلى ول 5,6% قۇرايدى, - دەيدٸ ساراپشىلار. جوعارىدا اتالعان كٶرسەتكٸشتەردٸڭ ديناميكاسىن ەسكەرە وتىرىپ, قازاقستاننىڭ ناقتى جٸٶ 2024 جىلى 4,6% ٶسٸمدٸ كٶرسەتەدٸ دەپ بولجانادى. جٸٶ-نٸڭ ناقتى ٶسٸم قارقىنى 2025 جىلى 4% قۇرايدى.
ۇسىنىستىڭ جيىنتىق مودەلٸ بازاسىنداعى جٸٶ ٶسٸمٸ
2024 جىلدىڭ قاڭتار-قىركٷيەك ايلارىندا اۋىل شارۋاشىلىعى, ورمان جەنە بالىق شارۋاشىلىعى سەكتورلارى 11,4% ٶسٸمدٸ كٶرسەتتٸ. الايدا, نەگٸزگٸ كاپيتالعا جاسالعان ينۆەستيتسييا كٶلەمٸنٸڭ تٶمەندەۋٸ 2025 جىلى بۇل سالالاردا 1,5% عانا ٶسٸم بولاتىنىن اڭعارتادى. تاۋ-كەن ٶندٸرٸسٸنٸڭ ٶسٸمٸ 2024 جىلى 2,2% قۇرايدى, 2025 جىلى مۇناي ٶندٸرٸسٸنٸڭ ارتۋىنا بايلانىستى بۇل ٶسٸم 5,2%-دەڭگەيٸن قامتيدى دەپ كٷتٸلەدٸ.
AERC بولجامىنشا, 2024 جىلى قايتا ٶڭدەۋشٸ سالالارداعى ٶسٸم - ورتا ەسەپپەن 4,8%, 2025 جىلى - 4,2%.
ساراپشىلار 2024 جىلى قۇرىلىس سەكتورى 8,5% ٶسٸمدٸ كٶرسەتەدٸ دەپ كٷتەدٸ. الايدا, AERC 2025 جىلى ينۆەستيتسييالاردىڭ قۇلدىراۋى اياسىندا سالانىڭ ٶسۋ قارقىنى بٸرتٸندەپ تٶمەندەيتٸنٸن بولجايدى. سوندىقتان 2025 جىلى قۇرىلىس سەكتورىنىڭ ٶسٸمٸ 5,6% دەڭگەيٸندە بولادى دەپ بولجانادى. ەكونوميكالىق شولۋ اۆتورلارى كٶتەرمە جەنە بٶلشەك ساۋدا, اۆتوموبيلدەر مەن موتوتسيكلدەردٸ جٶندەۋ سەكتورىندا 2024 جىلى ٶسٸم 8,1% , ال 2025 جىلى 7,4% قۇرايدى دەپ بولجايدى. 2024 جىلعى كٶلٸك ٶندٸرٸسٸ جەنە قويما سەكتورىنداعى ٶسٸم - 6,9% , ال 2025 جىلى بۇل كٶرسەتكٸش 8,8% - عا دەيٸن ٶسەدٸ دەپ كٷتٸلەدٸ. اتالعان سەكتورلارداعى ٶسٸم بولجامىن ەسكەرە وتىرىپ, قازاقستانداعى جٸٶ-نٸڭ ناقتى ٶسۋ قارقىنى 2024 جىلى 4,5%-دى قۇرايدى. 2025 جىلى جيىنتىق ۇسىنىس مودەلٸ بويىنشا ناقتى جٸٶ-نٸڭ ٶسۋ قارقىنى 4% دەڭگەيٸندە بولادى دەپ كٷتٸلەدٸ.
وسى جاعىنان العاندا, ەكٸ ەسەپتەۋ مودەلٸ قورىتىندىلارىن دٶڭگەلەكتەپ ەسەپتەسەك, 2024 جىلعى قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق ٶسٸمٸ 4,6%, ال 2025 جىلى 4% قۇرايدى دەگەن بولجام شىعادى.
بيۋدجەت تاپشىلىعى
2024 جىلى قازاقستاندا مەملەكەتتٸك بيۋدجەت تاپشىلىعى 5,31 ترلن تەڭگە نەمەسە جٸٶ-نٸڭ 4,1%-نا تەڭ بولادى دەپ بولجانادى. 2025 جىلى بۇل كٶرسەتكٸش 6,62 ترلن تەڭگەگە (جٸٶ-نٸڭ 4,7%-ىنا) جەتەدٸ. 2024 جىلى مەملەكەتتٸك بيۋدجەتكە تٷسەتٸن سالىق تٷسٸمدەرٸ 17,8 ترلن تەڭگە دەڭگەيٸندە بولادى دەپ بولجانادى, ال 2025 جىلى سالىق تٷسٸمدەرٸ دەڭگەيٸ 18,2 ترلن تەڭگەگە دەيٸن ٶسەدٸ دەپ كٷتٸلەدٸ.
"2024 جىلعا ارنالعان مەملەكەتتٸك بيۋدجەت شىعىندارى 28,94 ترلن تەڭگەگە دەيٸن تٶمەندەتٸلدٸ (شٸلدەدە 29,67 ترلن تەڭگە دەپ بولجانعان). بۇل جەكە باعدارلامالارعا جۇمسالاتىن شىعىنداردى نەعۇرلىم كونسەرۆاتيۆتٸ باعالاۋعا, سونداي-اق بيۋدجەتتٸڭ كەيبٸر باپتارىنا ٷنەم شارالارىنىڭ ەنگٸزٸلۋٸنە بايلانىستى", دەپ قورىتىندىلايدى شولۋدى AERC ساراپشىلارى.
