2025 jyldyń qańtar-sáýir ailarynda negizgi kapitalǵa salynǵan investitsiialar (NKI) 13,7%-ǵa artyp, jalpy kólemi 4,4 trln teńgege jetti. Kúni keshe Úkimet osyndai kózdi qýantatyn eseppen bólisti. Alaida sarapshylar bul esepten tompaq tusty anyqtady. Sóitsek, bul aradaǵy ósim, negizinen, biýdjet esebinen túzilip otyr eken, dep habarlaidy Dalanews.kz.
"Shyntýaitynda, jekemenshik investitsiia byltyrǵy osyndai kezeńmen salystyrǵanda 1,6%-ǵa, kerisinshe kemigen. Al biýdjetten aqsha quiý úsh esege artqan: 373-ten 966 mlrd teńgege deiin. Nátijesinde, jalpy investitsiia qurylymyndaǵy memlekettik qarjynyń úlesi sońǵy jyldardaǵy eń joǵary deńgeige jetip, 22,1%-dy qurady. Burynǵy uqsas kezeńderde bul kórsetkish 11,1%-dan aspaityn edi", dep jazady Tengenomika Telegram arnasynyń avtory.
Biýdjet aqshasynyń basym bóligi myna óńirlerge investitsiialandy:
- Astana - 138 mlrd teńge, Almaty - 127 mlrd jáne Túrkistan oblysy - 96 mlrd teńge.
Alaida atalǵan aimaqtardaǵy jalpy investitsiia kóleminde biýdjet úlesi respýblikalyq ortasha kórsetkishten sál ǵana joǵary. Bul – atalǵan óńirlerdegi jeke jáne ózge de memlekettik emes qarjynyń belsendiliginen týyndaǵan nátije.
- Biýdjet aqshasy az jumsalǵan óńirler – Ulytaý (5 mlrd teńge), Soltústik Qazaqstan oblysy (11 mlrd) jáne Batys Qazaqstan oblysy (21 mlrd).
Bizde investitsiia jaǵynan biýdjet aqshasyna "ábden jatyp alǵan" óńirlerde bar eken: Máselen, Aqmola oblysynda biýdjettik qarajattyń úlesi jalpy investitsiia kóleminiń 41%-yn, Qyzylorda oblysynda 38%-yn, al Shyǵys Qazaqstan oblysynda 37%-yn qamtidy.
"Mundai kórsetkishter jai ǵana biýdjet qoldaýyn emes, óńirlerdiń jeke investorlar úshin tartymdylyǵy óte tómen ekendigin aiqyn baiqatad"», - deidi ekonomist Rýslan Sultanov.
Biýdjet esebinen salynǵan qarjynyń 80%-dan astamy myna bes negizgi baǵytqa jumsalǵan:
- bilim salasy, onyń ishinde "Jaily mektepter" jobasy – 41%;
- kólik infraqurylymy (avtomobil joldary) – 19%;
- sýmen qamtý jáne káriz júiesi – 9%;
- energetika (onyń ishinde JEO) – 8%;
- densaýlyq saqtaý salasy – 5%.
"Eger jyldyń alǵashqy tórt aiynda biýdjettik investitsiialardyń úlesi jalpy investitsiia kóleminiń 22,1%-yn qurasa, jyl sońyna qarai bul kórsetkish 40-45%-ǵa deiin ósýi ábden múmkin. Bul tek resmi biýdjettik qarajattardyń kólemi ǵana – oǵan damý institýttarynan (Qazaqstannyń Damý banki, FRP, "Damý" qory jáne basqalar) beriletin jeńildetilgen nesieler, sondai-aq kvazimemlekettik sektor qarjysy (sońǵy jyldary onyń úlesi 20-22%-dan asatyn) kirmegen. Bunyń barlyǵyn qosa eseptegende, eldegi investitsiialyq belsendiliktiń basym bóligin memleket tikelei nemese janama túrde qamtamasyz etip otyrǵanyn ańǵaramyz. Qazirgi biýdjet tapshylyǵy jaǵdaiynda jeke kapitaldy yǵystyrýǵa jol bermei, birtindep naryqtyq mehanizmderge negizdelgen turaqty ósimge kóshý qajettigin eskerý mańyzdy", - deidi ol.
Bul pikirmen Halyk Finance sarapshylary da kelisedi. Olardyń esepteýi boiynsha, memlekettik shyǵyndar men jeke úi qurylysy shyǵyndaryn alyp tastaǵanda investitsiialar, kerisinshe 2,6%-ǵa tómendegen.
"Memlekettik qarajatty alyp tastaǵan jaǵdaida investitsiia kólemi tómendep, jeke sektordyń investitsiialyq belsendiligi álsiregenin baiqaimyz. Investitsiia kózderi qurylymynda memlekettik biýdjettiń úlesi artyp, kompaniialardyń óz qarajaty men qaryzǵa alynǵan qarjy úlesi qysqarǵan. Bul rette investitsiia ósimi, negizinen, qurylys salasyna tiesili bolsa, jabdyqtar men tehnologiialarǵa salynǵan investitsiialar kólemi, kerisinshe qysqarǵan. Búgingi dinamika ekonomikany tehnologiialyq jańartý jáne modernizatsiialaý baǵytyndaǵy investitsiialyq belsendiliktiń tómendigin kórsetedi", - deidi Halyk Finance Taldaý ortalyǵynyń sarapshysy Saltanat Igenbekova.
Ulttyq statistika biýrosynyń dereginshe, NKI ósimi jyl basynan sáýir aiyna deiin 13,7%-dy quraǵan.
"Alaida bul ósimniń edáýir bóligi ótken jyldyń tómen bazalyq kórsetkishteri áserinen týyndaǵan. Memlekettik shyǵyndar men jeke úi qurylysy shyǵyndaryn alyp tastaǵanda investitsiialar 2,6%-ǵa tómendedi. Ónerkásip salasyndaǵy investitsiialar 2,5%-ǵa azaidy, ásirese qurylys sektorynda NKI kólemi 14,2%-ǵa tómendedi (2024 jyly kerisinshe, 63,3%-ǵa ósken edi)", - deidi maman.
Ónerkásiptegi ósimniń tómendeýiniń basty sebebi – taý-ken óndirisindegi investitsiialardyń azaiýy. Bul sala ónerkásiptik NKI-diń shamamen jartysyn (47,4%) qamtidy. Ásirese, munai-gaz sektorynda 35,9%-ǵa investitsiialardyń qysqarýy baiqalady. Munyń basty sebebi – Teńiz kenishindegi iri munai jobalarynyń aiaqtalýy.
Degenmen, óńdeýshi ónerkásipte investitsiialardyń edáýir ósimi tirkelgen:
- metallýrgiia – 13,7%-ǵa,
- himiialyq ónimder – 62%-ǵa,
- tamaq óndirisi – 26%-ǵa,
- munai óńdeý – 110,5%-ǵa ósken.
"Investitsiialar negizinen ǵimarattar men qurylys nysandaryna baǵyttalsa (27,6%-ǵa ósken), jabdyqtar men tehnikalyq jańartýǵa salynǵan qarjy kerisinshe, 7,6%-ǵa azaidy. Bul bir jaǵynan shikizat sektoryndaǵy iri jobalardyń aiaqtalýymen bailanysty bolsa, ekinshi jaǵynan tehnologiialyq jańartýǵa degen investitsiialyq belsendiliktiń tómendigin bildiredi. Investitsiialardyń 54,3%-yn shaǵyn kásiporyndar qamtamasyz etken (ósim 16,5%), al iri kásiporyndardyń úlesi (32,8%) 3,9%-ǵa qysqarǵan. Jalpy alǵanda, bul úrdis jeke kásipkerlik pen óndiristik sektorlarǵa investitsiia tartýdyń mańyzdylyǵyn arttyryp, ekonomikanyń turaqty ósimi úshin qolaily jaǵdai qalyptastyrý qajettigin kórsetedi", - deidi Saltanat Igenbekova.
Aita ketsek, buǵan deiin saitymyzda "Alty el teris ainaldy". Munaidy burqyratyp óndirip jatqan Qazaqstan kútpegen jaǵdaiǵa tap boldy" degen maqala jariialanǵan bolatyn.
