2025 جىلدىڭ قاڭتار-سەۋٸر ايلارىندا نەگٸزگٸ كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسييالار (نكي) 13,7%-عا ارتىپ, جالپى كٶلەمٸ 4,4 ترلن تەڭگەگە جەتتٸ. كٷنٸ كەشە ٷكٸمەت وسىنداي كٶزدٸ قۋانتاتىن ەسەپپەن بٶلٸستٸ. الايدا ساراپشىلار بۇل ەسەپتەن تومپاق تۇستى انىقتادى. سٶيتسەك, بۇل اراداعى ٶسٸم, نەگٸزٸنەن, بيۋدجەت ەسەبٸنەن تٷزٸلٸپ وتىر ەكەن, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
"شىنتۋايتىندا, جەكەمەنشٸك ينۆەستيتسييا بىلتىرعى وسىنداي كەزەڭمەن سالىستىرعاندا 1,6%-عا, كەرٸسٸنشە كەمٸگەن. ال بيۋدجەتتەن اقشا قۇيۋ ٷش ەسەگە ارتقان: 373-تەن 966 ملرد تەڭگەگە دەيٸن. نەتيجەسٸندە, جالپى ينۆەستيتسييا قۇرىلىمىنداعى مەملەكەتتٸك قارجىنىڭ ٷلەسٸ سوڭعى جىلدارداعى ەڭ جوعارى دەڭگەيگە جەتٸپ, 22,1%-دى قۇرادى. بۇرىنعى ۇقساس كەزەڭدەردە بۇل كٶرسەتكٸش 11,1%-دان اسپايتىن ەدٸ", دەپ جازادى Tengenomika Telegram ارناسىنىڭ اۆتورى.
بيۋدجەت اقشاسىنىڭ باسىم بٶلٸگٸ مىنا ٶڭٸرلەرگە ينۆەستيتسييالاندى:
- استانا - 138 ملرد تەڭگە, الماتى - 127 ملرد جەنە تٷركٸستان وبلىسى - 96 ملرد تەڭگە.
الايدا اتالعان ايماقتارداعى جالپى ينۆەستيتسييا كٶلەمٸندە بيۋدجەت ٷلەسٸ رەسپۋبليكالىق ورتاشا كٶرسەتكٸشتەن سەل عانا جوعارى. بۇل – اتالعان ٶڭٸرلەردەگٸ جەكە جەنە ٶزگە دە مەملەكەتتٸك ەمەس قارجىنىڭ بەلسەندٸلٸگٸنەن تۋىنداعان نەتيجە.
- بيۋدجەت اقشاسى از جۇمسالعان ٶڭٸرلەر – ۇلىتاۋ (5 ملرد تەڭگە), سولتٷستٸك قازاقستان وبلىسى (11 ملرد) جەنە باتىس قازاقستان وبلىسى (21 ملرد).
بٸزدە ينۆەستيتسييا جاعىنان بيۋدجەت اقشاسىنا "ەبدەن جاتىپ العان" ٶڭٸرلەردە بار ەكەن: مەسەلەن, اقمولا وبلىسىندا بيۋدجەتتٸك قاراجاتتىڭ ٷلەسٸ جالپى ينۆەستيتسييا كٶلەمٸنٸڭ 41%-ىن, قىزىلوردا وبلىسىندا 38%-ىن, ال شىعىس قازاقستان وبلىسىندا 37%-ىن قامتيدى.
"مۇنداي كٶرسەتكٸشتەر جاي عانا بيۋدجەت قولداۋىن ەمەس, ٶڭٸرلەردٸڭ جەكە ينۆەستورلار ٷشٸن تارتىمدىلىعى ٶتە تٶمەن ەكەندٸگٸن ايقىن بايقاتاد"», - دەيدٸ ەكونوميست رۋسلان سۇلتانوۆ.
بيۋدجەت ەسەبٸنەن سالىنعان قارجىنىڭ 80%-دان استامى مىنا بەس نەگٸزگٸ باعىتقا جۇمسالعان:
- بٸلٸم سالاسى, ونىڭ ٸشٸندە "جايلى مەكتەپتەر" جوباسى – 41%;
- كٶلٸك ينفراقۇرىلىمى (اۆتوموبيل جولدارى) – 19%;
- سۋمەن قامتۋ جەنە كەرٸز جٷيەسٸ – 9%;
- ەنەرگەتيكا (ونىڭ ٸشٸندە جەو) – 8%;
- دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى – 5%.
"ەگەر جىلدىڭ العاشقى تٶرت ايىندا بيۋدجەتتٸك ينۆەستيتسييالاردىڭ ٷلەسٸ جالپى ينۆەستيتسييا كٶلەمٸنٸڭ 22,1%-ىن قۇراسا, جىل سوڭىنا قاراي بۇل كٶرسەتكٸش 40-45%-عا دەيٸن ٶسۋٸ ەبدەن مٷمكٸن. بۇل تەك رەسمي بيۋدجەتتٸك قاراجاتتاردىڭ كٶلەمٸ عانا – وعان دامۋ ينستيتۋتتارىنان (قازاقستاننىڭ دامۋ بانكٸ, فرپ, "دامۋ" قورى جەنە باسقالار) بەرٸلەتٸن جەڭٸلدەتٸلگەن نەسيەلەر, سونداي-اق كۆازيمەملەكەتتٸك سەكتور قارجىسى (سوڭعى جىلدارى ونىڭ ٷلەسٸ 20-22%-دان اساتىن) كٸرمەگەن. بۇنىڭ بارلىعىن قوسا ەسەپتەگەندە, ەلدەگٸ ينۆەستيتسييالىق بەلسەندٸلٸكتٸڭ باسىم بٶلٸگٸن مەملەكەت تٸكەلەي نەمەسە جاناما تٷردە قامتاماسىز ەتٸپ وتىرعانىن اڭعارامىز. قازٸرگٸ بيۋدجەت تاپشىلىعى جاعدايىندا جەكە كاپيتالدى ىعىستىرۋعا جول بەرمەي, بٸرتٸندەپ نارىقتىق مەحانيزمدەرگە نەگٸزدەلگەن تۇراقتى ٶسٸمگە كٶشۋ قاجەتتٸگٸن ەسكەرۋ ماڭىزدى", - دەيدٸ ول.
بۇل پٸكٸرمەن Halyk Finance ساراپشىلارى دا كەلٸسەدٸ. ولاردىڭ ەسەپتەۋٸ بويىنشا, مەملەكەتتٸك شىعىندار مەن جەكە ٷي قۇرىلىسى شىعىندارىن الىپ تاستاعاندا ينۆەستيتسييالار, كەرٸسٸنشە 2,6%-عا تٶمەندەگەن.
"مەملەكەتتٸك قاراجاتتى الىپ تاستاعان جاعدايدا ينۆەستيتسييا كٶلەمٸ تٶمەندەپ, جەكە سەكتوردىڭ ينۆەستيتسييالىق بەلسەندٸلٸگٸ ەلسٸرەگەنٸن بايقايمىز. ينۆەستيتسييا كٶزدەرٸ قۇرىلىمىندا مەملەكەتتٸك بيۋدجەتتٸڭ ٷلەسٸ ارتىپ, كومپانييالاردىڭ ٶز قاراجاتى مەن قارىزعا الىنعان قارجى ٷلەسٸ قىسقارعان. بۇل رەتتە ينۆەستيتسييا ٶسٸمٸ, نەگٸزٸنەن, قۇرىلىس سالاسىنا تيەسٸلٸ بولسا, جابدىقتار مەن تەحنولوگييالارعا سالىنعان ينۆەستيتسييالار كٶلەمٸ, كەرٸسٸنشە قىسقارعان. بٷگٸنگٸ ديناميكا ەكونوميكانى تەحنولوگييالىق جاڭارتۋ جەنە مودەرنيزاتسييالاۋ باعىتىنداعى ينۆەستيتسييالىق بەلسەندٸلٸكتٸڭ تٶمەندٸگٸن كٶرسەتەدٸ", - دەيدٸ Halyk Finance تالداۋ ورتالىعىنىڭ ساراپشىسى سالتانات يگەنبەكوۆا.
ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ دەرەگٸنشە, نكي ٶسٸمٸ جىل باسىنان سەۋٸر ايىنا دەيٸن 13,7%-دى قۇراعان.
"الايدا بۇل ٶسٸمنٸڭ ەدەۋٸر بٶلٸگٸ ٶتكەن جىلدىڭ تٶمەن بازالىق كٶرسەتكٸشتەرٸ ەسەرٸنەن تۋىنداعان. مەملەكەتتٸك شىعىندار مەن جەكە ٷي قۇرىلىسى شىعىندارىن الىپ تاستاعاندا ينۆەستيتسييالار 2,6%-عا تٶمەندەدٸ. ٶنەركەسٸپ سالاسىنداعى ينۆەستيتسييالار 2,5%-عا ازايدى, ەسٸرەسە قۇرىلىس سەكتورىندا نكي كٶلەمٸ 14,2%-عا تٶمەندەدٸ (2024 جىلى كەرٸسٸنشە, 63,3%-عا ٶسكەن ەدٸ)", - دەيدٸ مامان.
ٶنەركەسٸپتەگٸ ٶسٸمنٸڭ تٶمەندەۋٸنٸڭ باستى سەبەبٸ – تاۋ-كەن ٶندٸرٸسٸندەگٸ ينۆەستيتسييالاردىڭ ازايۋى. بۇل سالا ٶنەركەسٸپتٸك نكي-دٸڭ شامامەن جارتىسىن (47,4%) قامتيدى. ەسٸرەسە, مۇناي-گاز سەكتورىندا 35,9%-عا ينۆەستيتسييالاردىڭ قىسقارۋى بايقالادى. مۇنىڭ باستى سەبەبٸ – تەڭٸز كەنٸشٸندەگٸ ٸرٸ مۇناي جوبالارىنىڭ اياقتالۋى.
دەگەنمەن, ٶڭدەۋشٸ ٶنەركەسٸپتە ينۆەستيتسييالاردىڭ ەدەۋٸر ٶسٸمٸ تٸركەلگەن:
- مەتاللۋرگييا – 13,7%-عا,
- حيمييالىق ٶنٸمدەر – 62%-عا,
- تاماق ٶندٸرٸسٸ – 26%-عا,
- مۇناي ٶڭدەۋ – 110,5%-عا ٶسكەن.
"ينۆەستيتسييالار نەگٸزٸنەن عيماراتتار مەن قۇرىلىس نىساندارىنا باعىتتالسا (27,6%-عا ٶسكەن), جابدىقتار مەن تەحنيكالىق جاڭارتۋعا سالىنعان قارجى كەرٸسٸنشە, 7,6%-عا ازايدى. بۇل بٸر جاعىنان شيكٸزات سەكتورىنداعى ٸرٸ جوبالاردىڭ اياقتالۋىمەن بايلانىستى بولسا, ەكٸنشٸ جاعىنان تەحنولوگييالىق جاڭارتۋعا دەگەن ينۆەستيتسييالىق بەلسەندٸلٸكتٸڭ تٶمەندٸگٸن بٸلدٸرەدٸ. ينۆەستيتسييالاردىڭ 54,3%-ىن شاعىن كەسٸپورىندار قامتاماسىز ەتكەن (ٶسٸم 16,5%), ال ٸرٸ كەسٸپورىنداردىڭ ٷلەسٸ (32,8%) 3,9%-عا قىسقارعان. جالپى العاندا, بۇل ٷردٸس جەكە كەسٸپكەرلٸك پەن ٶندٸرٸستٸك سەكتورلارعا ينۆەستيتسييا تارتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن ارتتىرىپ, ەكونوميكانىڭ تۇراقتى ٶسٸمٸ ٷشٸن قولايلى جاعداي قالىپتاستىرۋ قاجەتتٸگٸن كٶرسەتەدٸ", - دەيدٸ سالتانات يگەنبەكوۆا.
ايتا كەتسەك, بۇعان دەيٸن سايتىمىزدا "التى ەل تەرٸس اينالدى". مۇنايدى بۇرقىراتىپ ٶندٸرٸپ جاتقان قازاقستان كٷتپەگەن جاعدايعا تاپ بولدى" دەگەن ماقالا جارييالانعان بولاتىن.
