Қазақстан посткеңестік кеңістікте жан басына шаққандағы жалпы ішкі өнім (ЖІӨ) деңгейі бойынша көшбасшы орынға шықты. 2025 жылдың қорытындысы бойынша бұл көрсеткіш бір адамға шаққанда 14,7 мың долларды құрады.
Басқа елдермен салыстыру
Халықаралық валюта қорының (ХВҚ) деректеріне сәйкес, Қазақстан жан басына шаққандағы ЖІӨ бойынша Ресейден (14,2 мың доллар) және Қытайдан (13,6 мың доллар) озып отыр.
Орталық Азияда екінші орынды Түрікменстан (13,3 мың доллар) иеленсе, одан кейін:
— Өзбекстан (3,5 мың доллар)
— Қырғызстан (2,7 мың доллар)
— Тәжікстан (1,4 мың доллар)
ТМД елдері арасында Қазақстан мына мемлекеттерден де алда:
— Грузия (9,5 мың доллар)
— Армения (8,8 мың доллар)
— Молдова (8,2 мың доллар)
— Беларусь (7,8 мың доллар)
— Әзербайжан (7,6 мың доллар)
— Украина (6,2 мың доллар)
Жоғары көрсеткіш тек Балтық елдерінде тіркелген: Эстония (32,7 мың доллар), Литва (30,8 мың доллар) және Латвия (24,3 мың доллар).
Экономиканың өсу себептері
ХВҚ мәліметінше, жан басына шаққандағы ЖІӨ ағымдағы бағалар бойынша есептеледі және елдің экономикалық әл-ауқаты мен сатып алу қабілетін көрсетеді.
Қор сарапшылары Қазақстанның нәтижелерін бірнеше фактормен байланыстырады:
— табиғи ресурстар қорының молдығы;
— энергия мен пайдалы қазбалар экспорты;
— шикізатты өңдеу және жоғары қосылған құны бар өнім өндірісінің дамуы.
Есепте: «Қазақстанның мықты позициясын пайдалы қазбалардың ірі қоры қамтамасыз етеді, ал энергоресурстар мен шикізат экспорты өсімнің негізгі драйвері болып қала береді», – деп көрсетілген.
Сондай-ақ мына факторлар аталған:
— бизнес-ортаны реформалау;
— шетелдік инвестициялардың тартылуы;
— инфрақұрылымды жаңғырту.
Мемлекеттік шығындар көлік, логистика, технология, білім беру, денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтерге бағытталып, ішкі сұраныс пен еңбек өнімділігін қолдап отыр.
Макроэкономикалық тұрақтылық
ХВҚ есебінде Қазақстан экономикасының тұрақтылығы төмен инфляциямен, теңгенің тұрақты бағамымен және теңгерімді бюджетпен қамтамасыз етілетіні атап өтілген.
Ұлттық банк пен үкіметтің саясаты жаһандық экономикалық сын-қатерлер жағдайында да тұрақтылықты сақтауға ықпал етіп отыр.
Маңызы мен контекст
Жан басына шаққандағы ЖІӨ елдің экономикалық дамуының орташа деңгейін көрсетеді. ХВҚ деректеріне сәйкес, Қазақстан номиналды көрсеткіш бойынша посткеңестік кеңістіктегі ең ауқатты экономикалардың бірі ретіндегі позициясын сақтап отыр.
Сонымен қатар, елдер арасындағы өсім қарқынының айырмашылығы экономикалық даму модельдерінің әртүрлі екенін көрсетеді: кейбір мемлекеттер төмен базадан жылдам өссе, басқалары ұзақ уақыт бойы жоғары деңгейін ұстап келеді.
