Qazaqstan postkeńestik keńistikte jan basyna shaqqandaǵy jalpy ishki ónim (JİÓ) deńgeıi boıynsha kóshbasshy orynǵa shyqty. 2025 jyldyń qorytyndysy boıynsha bul kórsetkish bir adamǵa shaqqanda 14,7 myń dollardy qurady.
Basqa eldermen salystyrý
Halyqaralyq valúta qorynyń (HVQ) derekterine sáıkes, Qazaqstan jan basyna shaqqandaǵy JİÓ boıynsha Reseıden (14,2 myń dollar) jáne Qytaıdan (13,6 myń dollar) ozyp otyr.
Ortalyq Azıada ekinshi oryndy Túrikmenstan (13,3 myń dollar) ıelense, odan keıin:
— Ózbekstan (3,5 myń dollar)
— Qyrǵyzstan (2,7 myń dollar)
— Tájikstan (1,4 myń dollar)
TMD elderi arasynda Qazaqstan myna memleketterden de alda:
— Grýzıa (9,5 myń dollar)
— Armenıa (8,8 myń dollar)
— Moldova (8,2 myń dollar)
— Belarýs (7,8 myń dollar)
— Ázerbaıjan (7,6 myń dollar)
— Ýkraına (6,2 myń dollar)
Joǵary kórsetkish tek Baltyq elderinde tirkelgen: Estonıa (32,7 myń dollar), Lıtva (30,8 myń dollar) jáne Latvıa (24,3 myń dollar).
Ekonomıkanyń ósý sebepteri
HVQ málimetinshe, jan basyna shaqqandaǵy JİÓ aǵymdaǵy baǵalar boıynsha esepteledi jáne eldiń ekonomıkalyq ál-aýqaty men satyp alý qabiletin kórsetedi.
Qor sarapshylary Qazaqstannyń nátıjelerin birneshe faktormen baılanystyrady:
— tabıǵı resýrstar qorynyń moldyǵy;
— energıa men paıdaly qazbalar eksporty;
— shıkizatty óńdeý jáne joǵary qosylǵan quny bar ónim óndirisiniń damýy.
Esepte: «Qazaqstannyń myqty pozısıasyn paıdaly qazbalardyń iri qory qamtamasyz etedi, al energoresýrstar men shıkizat eksporty ósimniń negizgi draıveri bolyp qala beredi», – dep kórsetilgen.
Sondaı-aq myna faktorlar atalǵan:
— bıznes-ortany reformalaý;
— sheteldik ınvestısıalardyń tartylýy;
— ınfraqurylymdy jańǵyrtý.
Memlekettik shyǵyndar kólik, logıstıka, tehnologıa, bilim berý, densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik qyzmetterge baǵyttalyp, ishki suranys pen eńbek ónimdiligin qoldap otyr.
Makroekonomıkalyq turaqtylyq
HVQ esebinde Qazaqstan ekonomıkasynyń turaqtylyǵy tómen ınflásıamen, teńgeniń turaqty baǵamymen jáne teńgerimdi búdjetpen qamtamasyz etiletini atap ótilgen.
Ulttyq bank pen úkimettiń saıasaty jahandyq ekonomıkalyq syn-qaterler jaǵdaıynda da turaqtylyqty saqtaýǵa yqpal etip otyr.
Mańyzy men kontekst
Jan basyna shaqqandaǵy JİÓ eldiń ekonomıkalyq damýynyń ortasha deńgeıin kórsetedi. HVQ derekterine sáıkes, Qazaqstan nomınaldy kórsetkish boıynsha postkeńestik keńistiktegi eń aýqatty ekonomıkalardyń biri retindegi pozısıasyn saqtap otyr.
Sonymen qatar, elder arasyndaǵy ósim qarqynynyń aıyrmashylyǵy ekonomıkalyq damý modelderiniń ártúrli ekenin kórsetedi: keıbir memleketter tómen bazadan jyldam ósse, basqalary uzaq ýaqyt boıy joǵary deńgeıin ustap keledi.
