Qazaqstan postkeńestik keńistikte jan basyna shaqqandaǵy jalpy ishki ónim (JIÓ) deńgeii boiynsha kóshbasshy orynǵa shyqty. 2025 jyldyń qorytyndysy boiynsha bul kórsetkish bir adamǵa shaqqanda 14,7 myń dollardy qurady.
Basqa eldermen salystyrý
Halyqaralyq valiýta qorynyń (HVQ) derekterine sáikes, Qazaqstan jan basyna shaqqandaǵy JIÓ boiynsha Reseiden (14,2 myń dollar) jáne Qytaidan (13,6 myń dollar) ozyp otyr.
Ortalyq Aziiada ekinshi oryndy Túrikmenstan (13,3 myń dollar) ielense, odan keiin:
— Ózbekstan (3,5 myń dollar)
— Qyrǵyzstan (2,7 myń dollar)
— Tájikstan (1,4 myń dollar)
TMD elderi arasynda Qazaqstan myna memleketterden de alda:
— Grýziia (9,5 myń dollar)
— Armeniia (8,8 myń dollar)
— Moldova (8,2 myń dollar)
— Belarýs (7,8 myń dollar)
— Ázerbaijan (7,6 myń dollar)
— Ýkraina (6,2 myń dollar)
Joǵary kórsetkish tek Baltyq elderinde tirkelgen: Estoniia (32,7 myń dollar), Litva (30,8 myń dollar) jáne Latviia (24,3 myń dollar).
Ekonomikanyń ósý sebepteri
HVQ málimetinshe, jan basyna shaqqandaǵy JIÓ aǵymdaǵy baǵalar boiynsha esepteledi jáne eldiń ekonomikalyq ál-aýqaty men satyp alý qabiletin kórsetedi.
Qor sarapshylary Qazaqstannyń nátijelerin birneshe faktormen bailanystyrady:
— tabiǵi resýrstar qorynyń moldyǵy;
— energiia men paidaly qazbalar eksporty;
— shikizatty óńdeý jáne joǵary qosylǵan quny bar ónim óndirisiniń damýy.
Esepte: «Qazaqstannyń myqty pozitsiiasyn paidaly qazbalardyń iri qory qamtamasyz etedi, al energoresýrstar men shikizat eksporty ósimniń negizgi draiveri bolyp qala beredi», – dep kórsetilgen.
Sondai-aq myna faktorlar atalǵan:
— biznes-ortany reformalaý;
— sheteldik investitsiialardyń tartylýy;
— infraqurylymdy jańǵyrtý.
Memlekettik shyǵyndar kólik, logistika, tehnologiia, bilim berý, densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik qyzmetterge baǵyttalyp, ishki suranys pen eńbek ónimdiligin qoldap otyr.
Makroekonomikalyq turaqtylyq
HVQ esebinde Qazaqstan ekonomikasynyń turaqtylyǵy tómen infliatsiiamen, teńgeniń turaqty baǵamymen jáne teńgerimdi biýdjetpen qamtamasyz etiletini atap ótilgen.
Ulttyq bank pen úkimettiń saiasaty jahandyq ekonomikalyq syn-qaterler jaǵdaiynda da turaqtylyqty saqtaýǵa yqpal etip otyr.
Mańyzy men kontekst
Jan basyna shaqqandaǵy JIÓ eldiń ekonomikalyq damýynyń ortasha deńgeiin kórsetedi. HVQ derekterine sáikes, Qazaqstan nominaldy kórsetkish boiynsha postkeńestik keńistiktegi eń aýqatty ekonomikalardyń biri retindegi pozitsiiasyn saqtap otyr.
Sonymen qatar, elder arasyndaǵy ósim qarqynynyń aiyrmashylyǵy ekonomikalyq damý modelderiniń ártúrli ekenin kórsetedi: keibir memleketter tómen bazadan jyldam ósse, basqalary uzaq ýaqyt boiy joǵary deńgeiin ustap keledi.
