Қазақстан Ұлттық банкі екінші деңгейлі банктерге міндетті резервтерінің бір бөлігін цифрлық теңгемен қалыптастыруға рұқсат беруді ұсынып отыр. Егер бастама қабылданса, қаржы ұйымдары белгіленген резерв көлемінің 25 пайызына дейін цифрлық теңгемен қамтамасыз ете алады. Бұл өзгеріс банктердің жұмысына қалай әсер етеді және оның мәні неде? Тиісті қаулы жобасы «Ашық НҚА» порталында жарияланды. Қоғамдық талқылау 2026 жылғы 24 қарашаға дейін жалғасады, деп хабарлайды dalanews.kz.
Міндетті резервтер дегеніміз не?
Міндетті резервтік талаптар (МРТ) – банктердің белгілі бір көлемде резервтік активтер ұстауын міндеттейтін талаптар.
Банктер халық пен компаниялардың ақшасын депозитке қабылдайды, шот ашады, ақша аударымдарын жүргізеді және несие береді. Сонымен қатар Ұлттық банк қаржы ұйымдарына міндетті резерв көлеміне қатысты талаптар қояды.
Қарапайым тілмен айтқанда, банк өз міндеттемелерін ескере отырып, белгілі бір мөлшерде қаражат пен басқа да рұқсат етілген активтерді резервте ұстауы керек. Оның көлемі қаржы ұйымының міндеттемелеріне, соның ішінде клиенттер мен компаниялардың банкте сақтайтын қаражатына байланысты есептеледі.
Бұл талаптар Ұлттық банкке банк жүйесіндегі ақша көлемін реттеуге және қаржы ұйымдарының белгіленген нормативтерді орындауын бақылауға мүмкіндік береді. Енді реттеуші банктердің резерв қалыптастыру кезінде есепке алатын активтер тізімін кеңейтуді ұсынып отыр. Олардың қатарына банктің немесе ұйымның өзіне тиесілі цифрлық теңге де енгізілмек.
Неліктен цифрлық теңгеге 25 пайыздық шектеу қойылады?
Қаулы жобасына сәйкес, банктер міндетті резервтің жалпы көлемінің төрттен бірінен аспайтын бөлігін цифрлық теңгемен қамтамасыз ете алады. Мысалы, банк 100 млрд теңге көлемінде резерв қалыптастыруы керек делік. Мұндай жағдайда оның 25 млрд теңгеге дейінгі бөлігін цифрлық теңгемен есепке алуға болады. Ал қалған 75 млрд теңге қолданыстағы талаптарға сәйкес келетін басқа активтермен қамтамасыз етілуі тиіс.
Бұл ретте банктер цифрлық теңгеге міндетті түрде көшуге немесе қаражатының бір бөлігін осы валютаға аударуға міндеттелмейді. Ұлттық банк тек цифрлық теңгені резервтік талаптарды орындау кезінде есепке алуға мүмкіндік беруді ұсынып отыр.
Ұлттық банк цифрлық теңгені қалай бақылайды?
Егер өзгерістер қабылданса, банктер мен басқа да қаржы ұйымдары өз шоттарындағы цифрлық теңгенің көлемі туралы Ұлттық банкке күн сайын ақпарат беріп отыруы керек. Сонымен қатар резервтер есептелетін кезеңдегі цифрлық теңгенің орташа қалдығы да көрсетіледі.
Бұл талап реттеушіге қаржы ұйымдарының қанша цифрлық теңгесі бар екенін және міндетті резервтердің қандай бөлігін осы қаражат есебінен қамтамасыз етіп отырғанын бақылауға мүмкіндік береді.
Облигация шығаратын банктерге қандай өзгеріс ұсынылды?
Қаулы жобасында бұдан бөлек, облигация шығаратын банктер мен ұйымдарға қатысты өзгерістер де қарастырылған. Ұлттық банк мұндай бағалы қағаздарды есепке алу тәртібін нақтылауды көздеп отыр. Әңгіме белгілі бір жағдайларда облигация иелеріне ақшасын белгіленген мерзімнен бұрын қайтаруды талап ету құқығын беретін бағалы қағаздар туралы болып отыр.
Мұндай құқық компания облигация шығару кезінде өзіне алған арнайы міндеттемелерді, яғни ковенанттарды бұзған жағдайда туындауы мүмкін. Мысалы, бұл компанияның қаржылық жағдайына немесе қызметіне қойылатын талаптар болуы ықтимал. Сондай-ақ компанияны бақылау құқығы басқа тұлғаға өткен жағдайда да облигацияларды мерзімінен бұрын өтеу мәселесі туындауы мүмкін.
Бұдан бөлек, реттеуші облигациялар туралы хабарламаның бірыңғай нысанын енгізуді ұсынып отыр. Онда бағалы қағаздарды шығару шарттары, облигация иелері мен эмитенттің құқықтары, мерзімінен бұрын өтеу мүмкіндігі және облигация ұстаушылар туралы ақпарат көрсетілуі тиіс.
Сонымен қатар Ұлттық банк резервтерді есептеу кезінде пайдаланылатын шоттар тізімі мен қаржы ұйымдарының есептілік нысандарын нақтылауды жоспарлап отыр. Қаулы жобасы қабылданған жағдайда, бұл өзгерістер банктердің міндетті резервтерін қалыптастыру және есептілік жүргізу тәртібіне әсер етеді.
